Kremldən İrəvana təhdid və: Ermənistanda Ukrayna ssenarisi

Formula sadədir: Moskvanın razılığı olmadan Avropaya inteqrasiya "qəbuledilməzdir"

Rusiya diktatoru Vladimir Putin biabırçı paradından sonra qəfildən Ermənistan haqqında bizə çox tanış olan bir şəkildə danışmağa başladı. Formula sadədir: Moskvanın razılığı olmadan Avropaya inteqrasiya "qəbuledilməzdir". Hər şeyin "yumşaq və ağıllı şəkildə" irəliləməsini təmin etmək üçün İrəvan referendum keçirməlidir. Əks təqdirdə, onlar "Ukrayna yolu" ilə gedəcəklər. Putin birbaşa xatırlatdı ki, onun fikrincə, Ukraynaya qarşı müharibə məhz "Ukraynanın Aİ-yə daxil olması və ya qoşulma cəhdi ilə" başlayıb və bu "dövlət çevrilişi, Krım hadisəsi, cənub-şərq və hərbi əməliyyatlar"la nəticələnib.

Lakin bu şəkildə Kreml əvvəllər NATO haqqında ritorika ilə ört-basdır etdiyi şeyi açıq şəkildə etiraf etdi: problem ittifaqda deyil, problem Rusiyanın qonşularının müstəqil seçimindədir.

Niyə indi? 4-5 may tarixlərində İrəvanda Avropa Siyasi Birliyi sammiti və ayrıca Ermənistan-Aİ sammiti keçirildi. Tədbirdə Volodimir Zelenski (Ukrayna Prezidentinin 24 ildən sonra Ermənistana səfəri), Makron və fon der Leyen iştirak etdilər. Onlar 44 maddəlik birgə bəyannamə imzaladılar, viza rejiminin liberallaşdırılması, Avropa Sülh Fondu vasitəsilə Ermənistan silahlı qüvvələrinə ilkin 30 milyon avro yardım və "Sülh Yollarının Kəsişməsi" təşəbbüsü çərçivəsində infrastruktur tərəfdaşlığı barədə razılığa gəldilər.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi hətta Ermənistan səfirini çağıraraq Zelenskiyə tribuna verməyin "qəbuledilməz" olduğunu bildirib. Dörd gün sonra Putin artıq kamera qarşısında referendum və "boşanma" barədə danışırdı.

Maraqlıdır ki, 7 iyun Ermənistanda parlament seçkiləridir. Bu, vaxtı anlamaq üçün açardır. Kremlin "vətəndaşlara qayğı" bəhanəsini seçməsi təsadüfi deyil: referendum təklifi siyasi diqqəti seçkilərdən “plebissitə” keçirmək cəhdidir və burada pul, media və təxribat taktikaları yeridə bilər.

Deməli, məqsəd referendumun özü deyil. Məqsəd səsvermədən əvvəl Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın gücünü zəiflətmək və Rusiyapərəst oyunçuları yenidən oyuna qaytarmaqdır.

Moskva yaxşı başa düşür ki, Paşinyanın "Mülki Müqavilə" Partiyası hakimiyyətdə qalsa, növbəti addım Aİ-yə rəsmi şəkildə qoşulmaq üçün müraciət, ardınca Qarabağ bəndinin ləğvi ilə bağlı konstitusiya referendumunun keçirilməsi, ardınca isə Azərbaycanla sülh müqaviləsinin bağlanması və Türkiyə sərhədlərinin açılması olacaq. Bütün bunlar Rusiyanı Cənubi Qafqazda nüfuzlu oyunçu statusundan məhrum edir.

Çünki Kreml artıq faktiki olaraq Qafqazı itirib. Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi 8 avqust 2025-ci ildə Ağ Evdə Trampın vasitəçiliyi ilə - Rusiya olmadan paraflanıb. TRIPP (Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu) marşrutu Amerika administrasiyası dövründə Zəngəzurdan keçəcək - Rusiya olmadan. İrəvan 2024-cü ildə KTMT-də fəaliyyətini dondurub və bu ilin aprel ayında Paşinyan "buzların əriməsini" qeyri-real adlandırıb. Bundan əlavə, aprel ayında Moskvaya verilən ultimatum: Rusiya qaz qiymətlərini qaldırarsa, Ermənistan KTMT və Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxacaq. Bu, diplomatik nota deyil, açıq bəyanatdır: "Biz artıq qorxmuruq". Buna görə də, "Ukrayna ssenarisi" ilə bağlı təhdidlər, mahiyyət etibarilə, Moskvanın İrəvanı saxlamaq üçün başqa bir vasitəsinin olmadığının etirafıdır.

Bəs Rusiya həqiqətən Ermənistana hücum edə bilərmi? Burada realizm ritorikanı gücləndirmək əvəzinə, imkanlara baxmağı diktə edir. Rusiya ilə Ermənistanın ortaq sərhədi yoxdur. Gümrüdəki 102-ci Rusiya bazası Ermənistanda yerləşir və təxminən 4000-5000 əsgər, qismən heyətlə təmin olunub. Üstəlik MiQ-29 və helikopterlərlə təchiz olunmuş Erebuni aviabazası var. Lakin bu, xüsusilə də Ermənistan qüvvələri artıq Avropa Sülh Fondu vasitəsilə yardım aldığı və Türkiyənin regionda aydın maraqları olduğu bir vaxtda tammiqyaslı işğal üçün olduqca yetərli deyil. Rusiyanın ekspedisiya resursları Ukrayna cəbhəsi ilə məhdudlaşır. Ukraynada Kreml artıq bir milyondan çox adamını öldürüb və yaralayıb və ikinci cəbhə üçün sadəcə mövcud ehtiyat yoxdur.

Məhz buna görə də Moskvanın əsl aləti tanklar deyil, seçkilərə hibrid müdaxilə, təxribat, Erməni Apostol Kilsəsi vasitəsilə təzyiq, informasiya əməliyyatları və Rusiyapərəst oliqarxların çevriliş cəhdləridir.

Gümrü bazası Ermənistanın özü üçün xaricdən hücum üçün tramplin olmaqdan daha çox, daxildə risk nöqtəsidir. "Birbaşa işğal" ssenarisi texniki cəhətdən Gürcüstan və ya Azərbaycandan keçən dəhliz olmadan demək olar ki, mümkün deyil və bu, heç birinin təmin etməyəcəyi bir dəhlizdir. Lakin Kremlin referendum elanı ilə məhz "sabitliyi pozmaq" ssenarisi ortaya çıxır.

Bu, Ukrayna üçün nə deməkdir? Birincisi, Putinin açıqlaması Moskvanın artıq bizə qarşı müharibənin əsl səbəbini gizlətmədiyinin ən yaxşı sübutudur: NATO-nu deyil, "Rusiya dünyasını" deyil, Ukraynanın öz müttəfiqlərini seçmək suveren hüququnu. Kiyev üçün bu, hələ də "təxribatlara qarşı diqqətli olun" ifadəsini dəstəkləyən Qərb tərəfdaşları ilə müzakirələr üçün işlək bir arqumentdir.

İkincisi, Ermənistan Avropaya doğru nə qədər çox irəliləsə, Rusiyanın cənub cinahı bir o qədər incələcək və Kremlin Ukraynaya olan resursları və diqqəti bir o qədər az olacaq. Zelenskinin İrəvanda Ermənistana dəstəyi nəzakət jesti deyil, məhz bu məntiqin bir elementi idi: biz bir-birimiz üçün Rusiyanın orbitindən çıxmış və ya çıxmaqda olan ölkələr kimi faydalıyıq.

Üçüncüsü, 7 iyun diqqətəlayiq bir tarixdir. Əgər Paşinyan hakimiyyətini qoruyub saxlasa, Rusiyanın "Qafqazı əlində saxlamaq" layihəsi tamamilə uğursuzluğa düçar olacaq. Və bu, qonşularını qorxutmaq qabiliyyətinə əsaslanan kvazi-imperiyanın təməlinin altından qoparılan daha bir daş olacaq.

Müəllif: İqor Petrenko – Ukraynalı politoloq, Beynəlxalq Qabaqcıl Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti.

Mənbə: UNİAN

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.