Kürdlər və yezidilər gürcü Kilsəsinə doluşublar FAKT

21 iyunda Tbilisidəki Müqəddəs Üçlük Katedralında Patriarx Şio III Gürcü Pravoslav Kilsəsi (GÖK) daxilində formalaşan gənc kürd-yezidi icmasına xeyir-dua verdi. Xatırladaq ki, "kürdlər" müsəlman azlığını, "yezidilər" isə ənənəvi milli dinin tərəfdarlarını ifadə edir.

"Gürcüstan yezidilərinin könüllü xristianlaşdırılması"na həsr olunmuş görüşdə kürd əsilli ilk pravoslav keşişi Hieromonk Madai (Maamdi) Müqəddəs İoann Xrizostomun Liturgiyasını Kurmanji dilində qeyd etdi. O, GÖK-nin pravoslav kürdlər üçün dua kitabı, katexizm və saatlar kitabının hazırlanması üzrə fəal işindən danışdı. Keşişin sözlərinə görə, kürd dili, Köhnə Gürcü dili ilə birlikdə, gələcəkdə rəsmi liturgik dilə çevriləcək. Lakin GÖK Sinodunun bu məsələ ilə bağlı hələlik heç bir rəsmi açıqlaması yoxdur.

Təsvir edilən hadisə, ənənəvi olaraq özünü "gürcülər üçün kilsə" kimi təqdim edən, yerli pravoslav ermənilər üçün nadir hallarda keçirilən dini ayinlərə çətinliklə icazə verən, xüsusilə Rusiya ilə münaqişə kontekstində kilsə slavyan dilində dini ayinləri minimuma endirən və osetin və ya abxaz dillərində dini ayinlər kimi məsələlərə son dərəcə mənfi yanaşan Gürcü Pravoslav Kilsəsi üçün olduqca qeyri-adidir.

Tbilisi ilahiyyat məktəbləri Rus Pravoslav Kilsəsinin etnik azlıqlardan olan namizədlər üçün kvota və üstünlüklər tətbiq etmək təcrübəsinə tənqidi yanaşır. Onlar potensial qeyri-gürcü keşişlərini seminariyaya cəlb etmək üçün heç bir məqsədyönlü səy göstərmirlər və milli yönümlü missiyaları sadəcə zərərli hesab edirlər ki, bu da separatizm üçün potensial səbəblərdir. Abxazlar və osetinlər üçün yepiskop təyin olunarsa, onlar qaçılmaz olaraq gələcəkdə abxaz və osetin separatçılarını dəstəkləyəcəklər - bu, adi düşüncə tərzidir. Etnik üstünlük amili də rol oynayır: "İndi hər yeni gələnə yepiskop verməliyikmi?"; "Gürcüstanda yaşayan bütün xalqlar gürcü dilini öyrənməli və yüksək gürcü mədəniyyətini mənimsəməlidirlər."

Buna baxmayaraq, Gürcüstanda cəmi 12.000 nəfər yaşayan yezidilər üçün istisna edildi. Müqayisə üçün, Gürcüstan ərazisində təxminən 14.000 osetin yaşayır və bura Gürcüstan Pravoslav Kilsəsinin özünün kanonik ərazisi hesab etdiyi və müxtəlif mənbələrə görə, onların sayının 30.000 ilə 50.000 arasında dəyişdiyi Cənubi Osetiya daxil deyil. Gürcüstanda az sayda abxaz var - cəmi 3000-dən bir qədər çox - lakin hələ də formal olaraq Gürcüstan Patriarxının himayəsində olan Abxaziya Respublikasında 125.000 nəfər var. Bu, yezidilər ilə necə baş verdi?

Bir tərəfdən, tarixdə şəxsiyyətin rolu və bir sıra təsadüfi amillər (baxmayaraq ki, Gürcüstanda kimsə Gürcü Pravoslav Kilsəsindəki kürd layihəsini mütləq "Moskvanın əli" adlandıracaq). Fakt budur ki, kürd ailəsindən olan və pravoslav missioneri olan Hieromonk Maamdi Gürcü Kilsəsinin deyil, Rus Kilsəsinin məhsuludur. O, Moskva Pravoslav Missioner Keşiş Daniil Sysoev Məktəbində (2008-ci ildə vəfat edib) təhsil almış və gənc yaşlarında Sarovlu Müqəddəs Serafimin xatirəsinə Serafim adı ilə vəftiz olunmuşdur. Müsahibədə xatırladığı kimi, Sysoev ilk İncilini kürd dilində hədiyyə olaraq almışdı. Novqorodlu keşiş Dmitri Bezumnov gənc kürdü vəftiz üçün hazırlamışdı. Rus Pravoslav Kilsəsi və Gürcü Pravoslav Kilsəsi iyerarxiyası Maamdi və bütövlükdə kürd pravoslav layihəsini son illərdə çətin dövrlərdən keçən Rusiya-Gürcü kilsəsi əlaqələrinin möhkəmləndirilməsində bir amil kimi açıq şəkildə görür.

Digər tərəfdən, daxili siyasət amili də var: Gürcüstan dövləti ənənəvi olaraq etnik azlıqlara qarşı sərt münasibət bəsləyir. Kürdlər və yezidilər Gürcüstanda ən həssas etnik azlıqlar arasındadır. Ermənilərdən, azərbaycanlılardan, osetinlərdən və abxaziyalılardan fərqli olaraq, gürcü kürdlərinin Qafqazda "ev" torpağı yoxdur və xarici himayədar dövləti də yoxdur. Müəllifin Gürcüstandakı həmsöhbətlərinə görə, çox güman ki, məhz buna görə Gürcüstan Pravoslav Kilsəsi kürdləri keşiş təyin etməkdə yumşaq davranıb - potensial Abxaziya və Osetiya ruhanilərindən fərqli olaraq, o, nə qədər çalışsa da, separatizm amili olmayacaqdı.

Gürcüstanda yezidi məsələsi ilə bağlı hazırkı müzakirənin göstərdiyi kimi, icmanın bütün üzvləri Gürcüstan Pravoslav Kilsəsi rəhbərliyinin niyyətlərinin saflığına və ya yezidilərin və kürdlərin rifahı ilə bağlı narahatlığına inanmırlar. Hieromonk Madai inamla iddia edir ki, "pravoslavlığı qəbul edənlər özlərini etnik yezidi kürdləri hesab etməyə davam edirlər". Lakin Gürcüstandakı yezidi icmasının liderləri baş verənləri kilsənin də qarışdığı yerli kürdlərin məqsədyönlü assimilyasiyası və ya sadəcə "gürcüləşdirilməsi" dövlət siyasətinin bir hissəsi kimi qəbul edirlər. Gürcüstan Yezidilərinin Ruhani Şurasının (SCEG) rəhbəri Dimitri Pirbari həmvətənləri arasında dini dəyişmə tempindən qəzəblənir. "Onlar yalnız yezidi mənşəyinin xatirəsinə sahibdirlər. Onlar hər şeyi itirirlər: kimliklərini, dinlərini", - deyə o bildirir. 2012-ci ildə SCEG pravoslavlığı qəbul edən, lakin tövbə edən və əcdadlarının inancına qayıtmaq istəyən yezidilər üçün xüsusi bir "yenidən dinə qayıtmaq" ayini hazırlamışdı.

Burada geosiyasi kontekst də var. Britaniya və Britaniya kral ailəsi yezidi kimliyinin ənənəvi qoruyucuları, Türkiyə isə ənənəvi düşmən hesab olunur.

V.VƏLİLİ