Kəllələrin piramidası Bir rəsmin dedikləri
525.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.
"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Univeristetinin nəzdində Pedaqoji Kollecinin "İncəsənət və dizayn" fənn birləşmə komissiyasının müəllimi, Rəssamlar İttifaqının üzvü, "Qabaqcıl təhsil işçisi" Rəsmiyyə Mahmudovadır. Müsahibimizlə məşhur fransız rəssamı Pol Sezanın "Kəllələrin piramidası" əsərindən danışmışıq.
Sezanın yaradıcılığı ilkin mərhələdə romantizm və realizmin təsiri altında inkişaf edib. Bu dövrün əsərlərində tünd rənglər, emosional ifadə və güclü fırça vuruşları üstünlük təşkil edir. Sonrakı mərhələdə rəssam impressionistlərlə əlaqə qurmuş, xüsusilə Kamil Pissarronun təsiri altında təbiəti müşahidə etməyə və açıq havada rəsm çəkməyə başlayıb. 1874-cü ildə impressionistlərin ilk sərgisində iştirak etsə də, onun yaradıcılığı bu cərəyanın prinsiplərindən fərqlənirdi. Sezan ani işıq və rəng təəssüratlarını əks etdirməklə kifayətlənmir, obyektlərin daxili quruluşunu, həndəsi formasını və məkan münasibətlərini araşdırırdı. Bu xüsusiyyətlər onun fərdi bədii üslubunun formalaşmasında həlledici rol oynayıb.
Pol Sezanın sənət tarixindəki əsas əhəmiyyəti təsviri sənətin inkişafına yeni istiqamət verməsi ilə bağlıdır. Onun forma, rəng və məkan münasibətlərinə əsaslanan prinsipləri Pablo Pikasso, Jorj Brak və digər modernist rəssamların yaradıcılığına təsir göstərib, kubizmin formalaşmasına zəmin yaradıb. Buna görə də o, çox vaxt "modern incəsənətin atası" adlandırılır.
- "Kəllələrin piramidası" əsəri Pol Sezan yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?
- Pol Sezanın "Kəllələrin piramidası" əsəri rəssamın yaradıcılığının son mərhələsinə aid olan, fəlsəfi məzmunu və özünəməxsus bədii quruluşu ilə seçilən sənət nümunələrindəndir. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində yaradılmış bu əsər rəssamın insan varlığı, həyatın faniliyi və ölüm haqqında düşüncələrinin bədii ifadəsidir. Sezanın kəllə təsvirlərinə marağı yalnız ömrünün son illərində yaranmayıb. O, əvvəlki dövrlərdə də bu mövzuya müraciət etsə də, 1890-cı illərin sonlarından etibarən kəllələri daha sistemli şəkildə natürmort kompozisiyalarına daxil edib. Beləliklə, kəllə onun üçün sadəcə anatomik obyekt deyil, insan həyatının müvəqqətiliyini ifadə edən simvolik obraz olub.
Əsərin meydana gəlməsini Sezanın şəxsi həyatında baş verən hadisələrlə də əlaqələndirmək mümkündür. 1897-ci ildə rəssamın anasının vəfat etməsi onun həyatında mühüm emosional hadisə olub. Anası Sezanı dəstəkləyən, yaradıcılığına anlayışla yanaşan insanlardan biri idi. Bu itkidən sonra ölüm, yaşlanma və insan həyatının sonluğu haqqında düşüncələrinin dərinləşməsi ehtimal edilir. Bununla belə, əsərin birbaşa anasının vəfatına həsr edildiyini təsdiqləyən məlumat yoxdur.
1898-1900-cü illər Sezanın yaradıcılığında bədii axtarışların intensivləşdiyi dövr idi. Rəssam obyektlərin daxili quruluşunu və həndəsi formasını araşdırır, təbiətdəki formaları silindr, kürə və konus kimi həndəsi fiqurlarla əlaqələndirirdi. Rəng vasitəsilə əşyaların həcmini və plastik bütövlüyünü yaratmağa üstünlük verirdi. Bu prinsiplər "Kəllələrin piramidası" əsərində də aydın görünür. Əsərin yaradıldığı dövrdə Sezan Fransanın Eks-an-Provans şəhərindəki emalatxanasında çalışırdı. 1902-ci ilin sentyabrında Le Luv (Les Lauves) emalatxanasına köçməzdən əvvəlki dövrə aid olan bu əsər rəssamın tənhalıq və fərdi müşahidələrlə səciyyələnən yaradıcılıq axtarışlarının məhsuludur.
- Əsərin kompozisiya həlli necədir?
- Pol Sezanın "Kəllələrin piramidası" əsəri kompozisiya quruluşunun orijinallığı, formaların həndəsi təşkili və məkan münasibətlərinin qeyri-ənənəvi təqdimatı ilə diqqəti cəlb edir. Rəssam kəllələri təsadüfi şəkildə yerləşdirməyib, onların qarşılıqlı əlaqəsini vahid kompozisiya sistemi daxilində qurub. Piramidal düzülüş əsərin vizual bütövlüyünü və monumental xarakterini təmin edir.
Ön planda yerləşən iki kəllə kompozisiyanın aşağı hissəsini təşkil edərək tamaşaçının diqqətini özünə cəlb edir. Arxa planda, mərkəzdə yerləşdirilən kəllə isə kompozisiyanın əsas istiqamətləndirici elementi kimi çıxış edir. Digər kəllələrin qismən görünməsi və bir-birini örtməsi təsvirin dərinliyini artırır.
- Kompozisiya həllində diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri asimmetrik tarazlığın yaradılmasıdır.
- Kəllələr ölçü, istiqamət və yerləşmə baxımından fərqlənsələr də, ümumi kompozisiyada harmonik bütövlük yaradırlar. Sezan klassik simmetriyadan uzaqlaşaraq, obyektlərin qarşılıqlı münasibətləri vasitəsilə vizual tarazlıq əldə edir. Bu yanaşma əsərə həm sabitlik, həm də daxili dinamika verir.
Ön plandakı kəllələrin iri ölçüdə təqdim olunması onların təsirini gücləndirir. Arxa plandakı formaların qismən örtülməsi və tünd mühitdə yerləşməsi isə məkan dərinliyi yaradır. Rəssam ənənəvi xətti perspektivdən istifadə etmir, məkanı əsasən rəng, forma, ölçü və örtülmə münasibətləri ilə ifadə edir.
Kəllələrin ümumi silueti piramidanı xatırladır, ayrı-ayrı formaların quruluşunda isə oval, dairəvi və kubvari həndəsi münasibətlər müşahidə olunur. Beləliklə, təsvir yalnız anatomik obyektlərin təqdimatı deyil, həm də formaların plastik təşkilinin bədii ifadəsinə çevrilir. Kəllələrin müxtəlif istiqamətlərdə yerləşdirilməsi, göz boşluqlarının tündlüyü və formaların bir-birinə yaxınlığı vizual ritm yaradaraq kompozisiyanın emosional təsirini artırır.
- Əsərdə rəng həlli necədir?
- "Kəllələrin piramidası" əsərinin rəng həlli onun bədii ifadəliliyini və fəlsəfi məzmununu müəyyənləşdirən əsas vasitələrdəndir. Rəssam məhdud rəng palitrasından istifadə etməklə kəllələrin həcmini, məkan daxilində yerləşməsini və emosional təsirini ifadə edib. Əsərin koloriti əsasən torpaq tonları, sarımtıl-oxra, qəhvəyi, boz, zeytuni yaşıl və tünd rənglərin müxtəlif çalarları üzərində qurulub.
Sarımtıl-oxra və qəhvəyi tonlar kəllələrin sümük səthini və maddi xüsusiyyətlərini ifadə edir. Açıq çalarlar işıqlı sahələrdə formaların həcmini və plastikasını önə çıxarır, qəhvəyi və tünd torpaq rəngləri isə kölgəli hissələrdə dərinlik yaradır.
Açıq və tünd rənglərin qarşılaşdırılması əsərin rəng həllində mühüm rol oynayır. Kəllələrin göz boşluqları, burun hissələri və digər anatomik çökəklikləri tünd qəhvəyi, qara və boz çalarlarla işlənib. Bu kontrast onların anatomik quruluşunu daha aydın göstərməklə yanaşı, tamaşaçının diqqətini kompozisiyanın əsas elementlərinə yönəldir.
Əsərdə isti və soyuq rəng münasibətləri də diqqətəlayiqdir. Sarımtıl-oxra və qəhvəyi tonlar ön plandakı kəllələrin səthlərində üstünlük təşkil etdiyi halda, boz, zeytuni yaşıl və mavi-yaşıl çalarlar kölgəli sahələrdə və arxa planda müşahidə olunur. Bu rəng qarşılaşması təsvirin həcmli görünüşünü və ümumi koloristik tarazlığını təmin edir.
Sezanın rəng həllində əsas xüsusiyyət rəngdən yalnız səthi təsvir vasitəsi kimi deyil, həm də həcmi və məkan münasibətlərini müəyyənləşdirən amil kimi istifadə etməsidir. Rəssam ənənəvi işıq-kölgə modelləşdirməsindən fərqli olaraq, rəng çalarlarının ardıcıl dəyişməsi ilə formaların plastik quruluşunu yaradır.
Arxa planda istifadə olunan tünd, boz-qəhvəyi və zeytuni rənglər ön plandakı kəllələrin təsirini gücləndirir. Bu rənglərin kəllələrin kölgəli hissələri ilə əlaqələndirilməsi əsərin koloristik bütövlüyünü qoruyur. Torpaq rənglərinin üstünlüyü, işıqlı və kölgəli sahələrin qarşılaşdırılması kəllələrin cansız görünüşünü qabardaraq ölüm, fanilik və zamanın keçiciliyi haqqında düşüncələri gücləndirir.
- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?
- Mənim fikrimcə, Pol Sezanın "Kəllələrin piramidası" əsəri insan həyatının faniliyini, zamanın keçiciliyini və ölümün qaçılmazlığını düşündürən təsirli sənət nümunəsidir. İlk baxışdan sadəcə kəllələrdən ibarət natürmort təsiri bağışlayan əsər diqqətlə müşahidə edildikdə daha dərin fəlsəfi məna qazanır. Adi təsvir obyektini belə güclü düşüncə mənbəyinə çevirmək rəssamın sənətkarlığının göstəricisidir.
Əsərdə məni ən çox düşündürən məqam kəllələrin piramidal quruluşda yerləşdirilməsi və tamaşaçı ilə yaratdığı vizual münasibətdir. Boş göz yuvaları, ifadəsiz üz quruluşu və bir-birinə yaxın yerləşmələri insanda həyatın sonluğu haqqında düşüncələr yaradır. Bu təsvir mənə insanın dünyadakı mövqeyinin, maddi varlığının və zaman qarşısında acizliyinin simvolik ifadəsi kimi görünür. Kəllələrin sadə anatomik obyektlər deyil, fəlsəfi məna daşıyan obrazlar kimi təqdim edilməsi əsərin təsir gücünü artırır.
Rəng həlli də mənim diqqətimi xüsusi cəlb edir. Sarımtıl-oxra, qəhvəyi, boz və tünd rənglərin münasibəti təsvirə ciddi, düşüncəli və bir qədər narahatedici atmosfer verir. Mən hesab edirəm ki, Sezan rəng vasitəsilə yalnız formaları deyil, həm də insanın daxili düşüncələrini və həyata fəlsəfi münasibətini ifadə etməyə nail olub.
Bu əsər mənə bir daha göstərir ki, incəsənət yalnız gözəlliyin təsviri deyil, həm də insanı düşündürən, onun dünyagörüşünə təsir edən və həyatın mahiyyətini anlamağa kömək edən mənəvi vasitədir. "Kəllələrin piramidası" mənim üçün insan həyatının qiymətini, zamanın əhəmiyyətini və hər bir varlığın faniliyini xatırladan, dərin düşüncələrə sövq edən sənət əsəridir. Mən onu Pol Sezanın yaradıcılığında həm bədii, həm də fəlsəfi baxımdan ən təsirli nümunələrdən biri hesab edirəm.
Aytac SAHƏD
Baxış sayı:74
Bu xəbər 20 Noyabr 2026 22:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
Əlaqə
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları


















