Lənkəranda çəltikçilik: müasir texnologiya və yüksək məhsuldarlıq FOTOREPORTAJ

Lənkəran, 17 sentyabr, İlkin Adıyev, AZƏRTAC

Çəltikçilik Lənkəranda ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrindən biridir. Bir neçə ildir ki, bölgədə çəltik biçini müasir kombaynlar vasitəsilə həyata keçirilir. Bu texnika həm məhsulun yığımını xeyli sürətləndirir, həm də itkinin qarşısını alır. Əgər əvvəllər biçin uzun vaxt aparır və məhsulun bir hissəsi zay olurdusa, indi yeni texnikaların sayəsində fermerlər həm vaxta, həm də məhsuldarlığa qənaət etmiş olurlar. Bu isə bölgədə çəltikçilik sahəsinin daha da inkişaf etməsinə imkan yaradır.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, çəltik biçildikdən sonra sahələrdə quraşdırılmış xüsusi aqreqatlarda qurudulur və vaxt itirilmədən birbaşa emal müəssisələrinə göndərilir. Bu proses məhsulun keyfiyyətinin qorunmasına, həmçinin saxlanma zamanı yarana biləcək itkilərin qarşısının alınmasına şərait yaradır. Müasir texnologiyaların tətbiqi fermerlərin işini asanlaşdırmaqla yanaşı, məhsulun bazara daha tez və keyfiyyətli şəkildə çıxmasına da imkan verir.

Sahələrdə isə əsas diqqət yüksək məhsuldarlıq verən sortların əkilməsinə yönəlir. Çünki bu cür sortlar həm daha çox məhsul toplamağa, həm də ümumi gəliri artırmağa şərait yaradır. Fermerlər bildirirlər ki, məhsuldar sortların əkilməsi ilə həm istehsal gücü artır, həm də bölgənin çəltikçilik potensialı daha geniş imkanlar qazanır.

Hazırda sahələrdə əsasən Türkiyədən gətirilmiş “Maritsa” adlı sortun becərilməsinə üstünlük verilir. Fermerlərin sözlərinə görə, bu sort qısa müddətdə bölgədə məşhurluq qazanıb. Onun ən böyük üstünlüklərindən biri yüksək məhsuldarlığıdır. Belə ki, “Maritsa” yerli sortlarla müqayisədə bir neçə dəfə çox məhsul verir. Bu isə həm kənd təsərrüfatı ilə məşğul olanların gəlirini artırır, həm də bazarın tələbatını daha yaxşı ödəməyə imkan yaradır.

2014-cü ildən ölkəmizdə çəltikçilik sahəsində çalışan türkiyəli mütəxəssis Abdulla Gezgin deyir ki, düyünün xaricə ixracı üçün məhsuldar sortların becərilməsi çox vacibdir. “Bu baxımdan yüksək məhsuldarlığa malik olan sortların əkilməsinə ehtiyac var. “Maritsa” sortu yerli şəraitdə 7-9 tonadək məhsul verir. Düzdür, o, bazarda “Haşimi” qədər yüksək qiymətə satılmır, məsələn, “Haşimi”nin kiloqramı 6 manata təklif olunduğu halda, digər sortların qiyməti nisbətən ucuz olur. Amma yenə də yüksək məhsuldarlıq və ümumi gəlir baxımından həmin sortlar daha əlverişlidir.

Hazırda sahələrdən topladığımız çəltik ərazidə quraşdırdığımız xüsusi qurutma aqreqatlarına daxil edilir. Bu aqreqatlar vasitəsilə 8 saat ərzində çəltiyin daxilindəki nəmlik faizi normaya endirilir. Beləliklə, məhsulun keyfiyyəti qorunur, saxlanma müddəti uzadılır və emal üçün daha əlverişli vəziyyətə gətirilir. Qurudulmuş çəltik sonrakı mərhələdə emal müəssisələrinə göndərilərək düyüyə çevrilir” , - deyə türkiyəli mütəxəssis bildirir.

Onun sözlərinə görə, əgər hava şəraiti əlverişli olarsa, qarşıdakı həftə ərzində biçin prosesi tam yekunlaşacaq. Bu isə o deməkdir ki, bölgədə cari mövsüm üçün nəzərdə tutulan məhsul yığımı vaxtında başa çatdırılacaq və fermerlər əldə etdikləri məhsulu tez zamanda bazara çıxarmaq imkanı qazanacaqlar.

Qeyd edək ki, 2024-cü ildə Azərbaycanda çəltiyin əkin sahəsi 5,0 min hektar olub. Ötən il çəltiyin əkin sahəsi 2019-cu ilə nisbətən 25,0 faiz, 2023-cü ilə nisbətən isə 56,2 faiz artıb. Çəltik istehsalı 2019-cu ilə nisbətən 33,3 faiz, 2023-cü ilə nisbətən isə 7,4 faiz artaraq 16,0 min ton olub.

2024-cü ildə çəltik istehsalının 22,5 faizi Ucar, 17,5 faizi Lənkəran, 15,6 faizi Ağdaş, 12,5 faizi Zərdab, 11,2 faizi Sayan, 20,7 faizi isə digər rayonların payına düşüb. Məhsuldarlıq ölkə üzrə 31,9 sent/ha olub. Keçən il məhsuldarlıq səviyyəsi 2019-cu ilə nisbətən 6,7 faiz artıb, 2023-cü ilə nisbətən isə 8,6 faiz azalıb. Ucar, Lənkəran, Astara, Salyan və Zərdab rayonlarında məhsuldarlıq göstəricisi ölkə üzrə orta göstəricidən yüksək olub.

2023-2024-cü illərdə düyünün 1 kiloqramının sahədə və ya topdansatış qiymətləri 2,60-3,19 AZN arasında dəyişib.