Litvadan Rusiyaya qarşı ittiham

Xaqani CƏFƏRLİ

Litvanın Baş Prokurorluğu 2024-cü ilin mayında Vilnüsdə IKEA mağazasında törədilən yanğının Rusiyanın hərbi kəşfiyyatı olan Baş Qərargahın nəzdindəki Baş İdarə (QRU) tərəfindən təşkil edildiyi qənaətinə gəlib. Bu hadisə ilə bağlı cinayət işi baxılmaq üçün məhkəməyə göndərilib. İstintaqın məlumatına görə, QRU əməliyyat üçün yaşı 20-dən az olan iki Ukrayna vətəndaşını cəlb edib. Həmin gənclərdən biri partlayıcı maddəni mağazaya keçirərək, yerləşdirib. Əməliyyata rəhbərlik QRU-nun əməkdaşının müəyyən etdiyi vaxtda partlayıcı uzaqdan işə salınıb. Yanğın videoya çəkilərək sifarişçiyə göndərilib. İfaçı daha sonra Polşaya yollanıb və orada mükafat olaraq BMW 530 alıb. Prokurorluğun məlumatına görə, bir neçə gün sonra o, yeni terror aktı üçün avadanlıq almaq üçün Litvaya qayıdıb. Lakin sonda polis tərəfindən yaxalanıb və onun üzərində partlayıcı qurğunun komponentləri aşkar edilib. İkinci şübhəli Polşada saxlanılıb. Cinayət işi ölkələrin birgə səyləri ilə araşdırılır. Litvanın Baş Prokurorluğu hesab edir ki, hər iki təqsirləndirilən şəxs QRU tərəfindən əvvəlcədən yaradılmış mütəşəkkil cinayətkar qrupun tərkibində olub. Məqsədi Litva və Latviyada əhalini qorxutmaq, sabitliyi pozmaq və Ukraynaya dəstəyi dayandırmaq üçün təzyiq göstərmək məqsədi daşıyan terror aktları törətmək olub.

Təqsirləndirilən şəxsin tapşırığı yerinə yetirməzdən əvvəl xüsusi hazırlıq keçdiyi iddia edilir. Vilnüsdəki IKEA-da yanğın mayın 9-na keçən gecə baş verib. Heç kim xəsarət almayıb, lakin mağazaya təxminən 500 min avro dəyərində ziyan dəyib. Elə həmin ay Varşavada 1400 köşkü olan böyük ticarət mərkəzi yanıb. Polşanın Baş naziri Donald Tusk daha sonra "Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının adından təxribat aktlarında bilavasitə iştirak edən" 9 nəfərin həbs edildiyini açıqlayıb. Daha üç nəfər sonra həbs edilib. Tuskun sözlərinə görə, müttəhimlər arasında Belarus, Polşa və Ukrayna vətəndaşları var. Onların əksəriyyəti "cinayətkar aləmin nümayəndələri"dir.

Yanğın hücumları digər Avropa ölkələrində də, Böyük Britaniya, Almaniya, İsveçdə də baş verib. Avropa ölkələrinin təhlükəsizlik xidmətləri bunun planlı bir hərəkət ola biləcəyini iddia edib. Ümumiyyətlə, ötən il Avropada 500 şübhəli hadisə qeydə alınıb və onlardan 100-ə qədərinin Rusiyanın hibrid hücumları, casusluğu və təxribat əməliyyatları ilə əlaqəli olduğu güman edilir. Məsələn, Çexiyanın xarici işlər naziri Yan Lipavski 2024-cü ildə Avropada 100-ə qədər şübhəli qəzada Rusiyanın iştirakının ola biləcəyini bəyan edib. Avropalı liderlər isə Rusiyanın təxribat və hibrid hücumlarının qarşısını necə ala biləcəklərini müzakirə edirlər. Bu zaman ən çox müzakirə olunan cavab tədbiri NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinin Rusiyanın hibrid hücumlarına da tətbiq edilməsidir. Məlum olduğu kimi, 5-ci maddə NATO üzvlərindən birinə xarici müdaxilə olacağı halda Alyansın bu müdaxiləyə kollektiv cavab verməsini nəzərdə tutur. Lakin Donald Trampın buna razı olacağı ehtimalı çox azdır. Ona görə də, avropalı liderlər alternativ çarə axtarılmasının daha doğru yol olacağını bildirirlər. Litva Baş Prokurorluğunun Rusiyanı rəsmən ittiham etməsindən sonra Avropa özünün təhlükəsizliyi haqqında daha ciddi düşünmək məcburiyyətindədir.