“Lula ordusu”: Braziliyada seçkilərin taleyini dəyişən rəqəmsal səfərbərlik

Braziliyada növbəti prezidentlik müddətinə seçilən Luis İnasio Lula da Silvanın tərəfdarları hesab edirlər ki, onun yenidən prezident seçilməsində məhz seçkilər üçün yaradılmış “WhatsApp” kanalının mühüm rolu olub. Sol cinahı təmsil edən Lula da Silva seçki yarışında sağçı namizəd Flavio Bolsonarudan geri qalmasına baxmayaraq, birinci və ikinci tur arasındakı cəmi üç həftə ərzində vəziyyəti öz xeyrinə dəyişə bilib.

Birinci turdan sonra çoxları Lula da Silvanın seçkiləri uduzduğunu düşünürdü. Lakin məhz həmin dövrdə “WhatsApp” platformasında qısa müddətdə 10,8 milyon abunəçi toplayan “Lula ordusu” adlı kanal fəaliyyətə başladı. Braziliya parlamentinin üzvü Andre Janonesin rəhbərlik etdiyi kanalın əsas məqsədi seçiciləri rəqəmsal müstəvidə səfərbər etmək, Lula da Silvanın namizədliyini dəstəkləyən videoların və təsirli həştəqlərin yayılmasını təmin etmək, eləcə də yeni tərəfdarları bu kampaniyaya cəlb etmək idi.

İki seçki turu arasındakı müddətdə kanalın abunəçilərinin sayının kəskin artması Braziliya siyasətində ənənəvi qüvvələr nisbətinin dəyişməsi baxımından xüsusi diqqət çəkirdi. Uzun illər ərzində məhz sabiq prezident Jair Bolsonarunun ətrafında birləşən sağçı və mühafizəkar qüvvələr onlayn məkanda, xüsusilə “WhatsApp” və “Telegram” platformalarında üstün mövqeyə malik olublar. Jair Bolsonaro hazırkı prezidentliyə namizəd Flavio Bolsonarunun atasıdır.

“Lula ordusu”nun sürətli yüksəlişi bir çox seçicidə belə bir qənaət yaradıb ki, Braziliyanın sol qüvvələri nəhayət, rəqəmsal mübarizənin qaydalarını mənimsəyə və sosial şəbəkələrdə rəqibləri ilə rəqabət apara bilirlər. Bu dəyişiklik xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki 2018-ci ildə Jair Bolsonarunun prezident seçilməsindən sonra sosial şəbəkələr ölkənin siyasi həyatında həlledici rol oynamağa başlayıb. “WhatsApp” kanalları isə seçki kampaniyalarının əsas alətlərindən birinə çevrilib.

“Lula ordusu” kanalında yayımlanan paylaşımlarda tərəfdarların dostları və yaxınları ilə bölüşə biləcəkləri hazır mətn və video şablonlarına geniş yer verilirdi. Hər paylaşımda Lula da Silvanın namizədliyini sosial şəbəkələrdə təbliğ etmək üçün konkret tapşırıqlar təqdim olunurdu. Andre Janones tərəfdarlarını yeni seçki videosunu geniş yaymağa, yaxud müəyyən həştəqin populyarlaşmasına nail olmağa çağırırdı.

“Uşaqlar, təcili!”, “Heç kim yatmağa getmir!”, “Tapşırığa çıxmazdan əvvəl yemək yoxdur!”, “Yatmazdan əvvəl sizin üçün daha bir tapşırığım var!” kimi ifadələr kanalın paylaşımlarında tez-tez yer alırdı. Bu çağırışlar kampaniyaya hərbi əməliyyatı xatırladan intizam və səfərbərlik ruhu verirdi.

Səsvermə gününə az qalmış, son rəy sorğularında hələ də Flavio Bolsonarunun üstünlüyü qeydə alındığı vaxt Andre Janones 24 saat davam edən canlı yayım təşkil etdi. “Dönüş nöqtəsi yayımı” adlandırılan bu təşəbbüs Lula da Silvanın tərəfdarlarını son ana qədər fəal saxlamağa və seçki kampaniyasının rəqəmsal təsirini artırmağa hesablanmışdı.

Bununla belə, Lula da Silvanın təmsil olunduğu Braziliya Fəhlə Partiyasında Janonesin sosial şəbəkələrdəki sərt, qarşıdurma yaradan üslubuna ehtiyatla yanaşanlar da vardı. Onlar hesab edirdilər ki, bu cür ritorika Lula da Silvanı daha mötədil siyasətçi kimi təqdim etmək cəhdlərinə zərər vura bilər. Lakin “WhatsApp ordusu”nun rəhbərinin seçdiyi taktika nəticə verdi.

Seçkilərin nəticələri elan olunduqdan sonra qələbə nitqi ilə çıxış edən Lula da Silva Janonesi “bizim generalımız” adlandırdı və onun tərəfdarların ruh yüksəkliyini hər gün qoruyub saxlamasına görə təşəkkür etdi.

Bununla belə, onlayn səfərbərliyin seçkilərin nəticələrinə konkret təsirini dəqiq ölçmək çətindir. Lula da Silvanın tərəfdarları “WhatsApp” kampaniyasının qələbəyə töhfə verdiyinə əmindirlər. Lakin siyasi prosesləri araşdıran ekspertlər bu təşəbbüsün nə qədər əlavə səs qazandırdığını, yaxud ümumiyyətlə, seçicilərin seçimində həlledici rol oynayıb-oynamadığını birmənalı şəkildə müəyyənləşdirməyin mümkün olmadığını bildirirlər.

Politoloq Denilda Holçhaker hesab edir ki, seçki yarışında vəziyyəti Lula da Silvanın xeyrinə dəyişən əsas amil strategiyanın yenilənməsi olub. Onun fikrincə, məsələ təkcə sosial şəbəkələrdə aparılan təbliğatda deyil, rəqəmsal fəaliyyətin yerlərdəki fəallıqla necə uzlaşdırılmasında idi.

Seçicilərlə birbaşa ünsiyyət zamanı Lula da Silvanın tərəfdarları siyasi mesajları konkret sosial problemlərlə əlaqələndirirdilər. Onlar Flavio Bolsonarunun qələbəsinin sosial proqramların maliyyələşdirilməsinə, vətəndaşların müəyyən hüquq və imkanlarına necə təsir göstərə biləcəyini izah etməyə çalışırdılar. Beləliklə, sosial şəbəkələrdə yayılan siyasi çağırışlar real həyatla bağlı məsələlərlə tamamlanır, seçicilərin qərarına təsir göstərmək üçün daha geniş imkan yaranırdı.

“Lula özünün zəif tərəfinin nədən ibarət olduğunu anladı və üslubunu tamamilə dəyişdi. Janones isə sol qüvvələrdən artıq heç kimin gözləmədiyi bir nəticəyə nail oldu: sosial şəbəkələrdə üstünlüyü ələ keçirdi”, – deyə Holçhaker vurğulayıb.

Politoloqun fikrincə, Flavio Bolsonaro ikinci tura həddindən artıq qələbə əminliyi ilə yanaşıb və öz siyasi mesajlarını seçicilərə səmərəli şəkildə çatdıra bilməyib. Bu isə rəqibinin mövqelərini möhkəmləndirməsi üçün əlavə imkan yaradıb.

Rio-de-Janeyro Federal Universitetinin professoru, sosioloq və politoloq Mayra Gular da Lula da Silvanın qələbəsini yalnız sosial şəbəkələrdəki uğurlarla izah etməyin düzgün olmadığını bildirir. Onun fikrincə, nəticəyə həm rəqəmsal fəallıq, həm də insanların real həyatda səfərbər edilməsi təsir göstərib.

“Bu, şəbəkə fəallığının küçələrdəki səfərbərliklə birləşməsinin nəticəsi idi. Real həyatda passiv seçicilərin fəallaşdırılmasına, qərarsızların isə öz tərəfinə cəlb olunmasına nail olundu”, – deyə Gular qeyd edib.

Ekspertin fikrincə, Lula da Silvanın tərəfdarları sosial şəbəkələrdə yaranan ruh yüksəkliyini real seçki fəallığına çevirməyi bacarıblar. Onun qələbəsini təmin etməyə çalışan insanlar tərəfdarları bir araya gətirmək, onları inandırmaq və səsverməyə getməyə təşviq etmək üçün məqsədyönlü fəaliyyət göstəriblər.

Bu səylər yalnız seçici fəallığının artmasına kömək etməyib, həm də yeni hökumət üçün əhəmiyyətli siyasi təcrübə yaradıb. Mayra Gular hesab edir ki, seçki kampaniyası çərçivəsində qurulan əməkdaşlıq gələcəkdə Lula da Silvanın hakimiyyəti üçün də faydalı ola bilər.

Onun fikrincə, bu birgə fəaliyyət həm səsvermədən kənarda qalmaq istəyənlərin sayının azaldılmasına, həm də xeyli sayda qərarsız seçicinin dəstəyinin qazanılmasına şərait yaradıb. Beləliklə, rəqəmsal kommunikasiya yalnız seçkiqabağı təbliğat vasitəsi deyil, tərəfdarları təşkilatlandıran və onların siyasi proseslərdə iştirakını gücləndirən mexanizm kimi çıxış edib.

Lula da Silvanın özü də yeni prezidentlik müddətinə qayıdışını təmin edən səfərbərliyin gələcək idarəçilik üslubuna təsir göstərə biləcəyini bildirib. Qələbə nitqində seçkilərin ona çox şey öyrətdiyini deyən Braziliya prezidenti ölkənin idarə olunmasına yanaşmasını dəyişəcəyinə söz verib.

“Biz qərarların qəbul edilməsi prosesində insanlara daha geniş söz haqqı verməyə hazırlaşırıq. Rəqəmsal kommunikasiya mənim hökumətimdə daha mühüm rol oynayacaq”, – Lula da Silva vurğulayıb.

Braziliyada yaşanan bu təcrübə müasir siyasi mübarizədə rəqəmsal platformaların artan əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir. Bununla belə, hadisələrin təhlili göstərir ki, sosial şəbəkələrdə geniş auditoriya toplamaq özlüyündə seçki qələbəsinə zəmanət vermir. Rəqəmsal təbliğatın real nəticəyə çevrilməsi üçün onlayn fəallığın yerli təşkilatlanma, seçicilərlə birbaşa ünsiyyət və cəmiyyətin sosial gözləntilərinə uyğun siyasi mesajlarla uzlaşdırılması vacibdir. Lula da Silvanın kampaniyasının əsas xüsusiyyəti də məhz bu amillərin bir araya gətirilməsi idi.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ