Magistr ixtisaslarında illik təhsil haqqı yüksəkdir Ekspert

"Magistratura pilləsində bu qədər boş yerin qalması təəccüblü görünsə də, əslində bu, son illərin yığılmış və sistemli şəkildə üzə çıxan nəticəsidir".

Bu sözləri AZXEBER.COM-a açıqlamasında Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli deyib.

O qeyd edib ki, bu il magistratura pilləsinə ixtisas seçimi edən 15555 nəfərdən 13446 nəfəri qəbul olunub: 

"Amma bu rəqəmlərin arxasında çox acı bir reallıq var: ümumilikdə 16794 plan yeri ayrılıb, lakin 3300-dən çox plan yeri boş qalıb.

3300-dən çox plan yerinin boş qalması keçid ballarının yüksək olması və ya tələbələrin düzgün seçim etməməsi ilə bağlı olması sualına ekspert  Sualı yalnız "ballar yüksəkdir” və ya "tələbələr düzgün seçim etmir” çərçivəsində cavablandırmaq prosesi səthi qiymətləndirmək olardı deyə bildirib. Çünki bu məsələnin arxasında həm təhsil siyasətinə, həm iqtisadi reallıqlara, həm də sosial bərabərliyə toxunan bir sıra əsaslı səbəblər dayanır:

"Əvvəla, qeyd etmək lazımdır ki, bir çox universitetlər real tələbat və qəbul imkanları ilə uzlaşmayan şəkildə plan yerləri müəyyən edirlər. Əgər biz əmək bazarının tələblərini, magistr təhsili alan kadrların yerləşdirilmə statistikasını və ali təhsil sistemindəki doluluq göstəricilərini nəzərə alsaq, görərik ki, bəzi ixtisaslarda ehtiyacdan daha çox yer ayrılıb. Bu isə planlaşdırma və proqnozlaşdırma məsələlərində ciddi çatışmazlıqlar olduğunu göstərir".

Ekspert magistr ixtisasında təhsil haqqının yüksək olduğunu vurğulayıb:

"İkinci əsas məsələ maliyyə amilidir. Təəssüf ki, bir çox ödənişli magistr ixtisaslarında illik təhsil haqqı o qədər yüksəkdir ki, bu, sadəcə tələbənin imkanı deyil, ailənin bütün sosial-iqtisadi vəziyyəti ilə bağlı ciddi yük yaradır. Xüsusilə regiondan olan tələbələr üçün bu xərcləri qarşılamaq real görünmür. Nəticədə namizəd qəbul olunsa belə, təhsilə başlamır və ya heç müraciət etmir. Təhsilin əlçatanlığı prinsipi bu halda açıq şəkildə pozulur".

Əmrah Həsənli həmçinin bildirib ki, bu tip problemlırin yaranmasının əsas səbəblərindən biri də dövlət sifarişli yerlərin az olmasıdır:

"Daha ciddi və düşündürücü məqam isə dövlət sifarişi ilə ayrılan yerlərin azlığıdır. Bu il bir çox ixtisaslarda ödənişli yerlər dövlət sifarişli yerləri sayca üstələyib. Halbuki təhsil siyasətində ədalətli və balanslı yanaşmanın əsas dayaqlarından biri dövlət sifarişi mexanizmi olmalıdır. Əgər akademik göstəricisi yüksək olan tələbə yalnız maddi səbəblərə görə magistr təhsilinə davam edə bilmirsə, burada artıq bərabər imkanlar pozulur. Bu da həm sosial narazılıq doğurur, həm də savadlı gənclərin sistemdən uzaqlaşmasına səbəb olur. Digər tərəfdən, ixtisas seçimi mərhələsində maarifləndirici tədbirlərin və peşəkar məsləhət xidmətlərinin zəifliyi də ciddi rol oynayır. Tələbələr ya prosesə gec qoşulurlar, ya da düzgün istiqamətləndirilmirlər. Bəzi hallarda ixtisas seçimi emosional qərarlarla, yaxud yalnız universitet adı və reputasiyası əsasında verilir. Halbuki magistratura daha dərin və məqsədli təhsil pilləsidir, burada seçimlər həm sahəyə bağlılıq, həm gələcək hədəflər, həm də əmək bazarının ehtiyacları fonunda aparılmalıdır. Bu isə professional dəstək olmadan asan deyil. Sonda isə bir məsələni xüsusi qeyd etmək istərdim: plan yerlərinin dolmaması yalnız "tələbə günahıdır” kimi təqdim edilməməlidir. Bu, sistemin planlaşdırma, maliyyələşdirmə, məlumatlandırma və ictimai bərabərlik mexanizmlərindəki boşluqların üzə çıxmasıdır. Əgər bu məsələlər hərtərəfli şəkildə dəyərləndirilməzsə, gələcək illərdə də eyni mənzərəni müşahidə edəcəyik – yəni boş qalan yerlər, təhsildən uzaqlaşan gənclər və sistemə olan güvənin azalması".

Günel Hüseynli