Manatın taleyi... 2030 cu ilə kimi məzənnə siyasəti qeyri neft sektorunun inkişafı ilə uzlaşdırılmalıdır

"Manatın məzənnəsi 2030-cu ilə kimi sabit qalacaq". Bu barədə “The Economist Group”un araşdırma və təhlil bölməsi olan “Economist Intelligence Unit” (EIU) 2024–2029-cu illər üçün manatın məzənnəsi ilə bağlı proqnozunda bildirib. Proqnoza əsasən, Dollar/AZN məzənnəsi 2025-2029-cu illər ərzində 1,70 səviyyəsində sabit qalacaq, avro isə Azərbaycan manatı qarşısında nisbətən ucuzlaşacaq.Manatın məzənnəsinin sabit qalması ölkə iqtisadiyyatına nə kimi təsiri ola bilər?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info portalına danışan iqtisadçı-ekspert Famil Niftiyev bildirib ki, 2015-ci ildə baş verən kəskin devalvasiyalardan sonra maliyyə sabitliyini qorumaq üçün ciddi addımlar atıldı: “Manatın məzənnəsinin sabit qalması Azərbaycan iqtisadiyyatının son illərdə əsas prioritetlərindən biri olub. 2015-ci ildə baş verən kəskin devalvasiyalardan sonra ölkə rəhbərliyi və Mərkəzi Bank maliyyə sabitliyini qorumaq üçün ciddi addımlar atdı və nəticədə son 10 ildir ki, 1 ABŞ dolları təxminən 1.70 AZN səviyyəsində sabit saxlanılır. Bu sabitlik ölkə iqtisadiyyatına həm müsbət, həm də bəzi hallarda dolayı təsirlər göstərir.

Sabit məzənnə qiymətlərin kəskin dəyişməsinin qarşısını alır və inflyasiyanın müəyyən dərəcədə nəzarətdə saxlanmasına kömək edir. 2022-ci ildə Azərbaycanda illik inflyasiya 13,9% təşkil etmişdisə, 2023-cü ildə bu göstərici 8,4%-ə qədər azaldı və burada manatın sabitliyinin mühüm rolu oldu. Sabit kurs əhalinin gəlir və xərclərində qəfil şokların yaranmasına imkan vermir, xüsusən də idxaldan asılı bazarlarda qiymətlərin kəskin dalğalanması riskini azaldır”.

Famil Niftiyev

İqtisadçı-ekspert qeyd edib ki, sabit məzənnənin biznes mühitinə təsiri nəzərəçarpandır: “Xarici investorlar üçün məzənnə sabitliyi vacibdir, çünki onlar üçün risklər azalır. Dünya Bankının “Doing Business” hesabatlarında da sabit valyutaya malik ölkələr daha çox investisiya cəlb etmək imkanına malik olur. Azərbaycanın qeyri-neft ixracı 2021-ci ildə 2,7 mlrd. ABŞ dolları idisə, 2023-cü ildə 3,3 mlrd. dollara çatdı. Bu artımda hökumət dəstəkləri ilə yanaşı məhz maliyyə sabitliyi də mühüm amil rolunu oynadı. Sabit məzənnə dövlətin valyuta ehtiyatlarına da təsir edir. 2024-cü ilin əvvəlinə Dövlət Neft Fondunun aktivləri 60,710 milyard ABŞ dollarını ötüb. Bu iri ehtiyatlar Mərkəzi Banka kursu sabit saxlamaq üçün güclü imkan verir. Valyuta ehtiyatlarının yüksək olması həm də beynəlxalq reytinq agentliklərinin Azərbaycanın kredit reytinqini “sabit” proqnozla qiymətləndirməsinə səbəb olur”.

Famil Niftiyevin sözlərinə görə, manatın möhkəm qalması xarici bazarlarda Azərbaycan məhsullarının qiymətini nisbətən bahalaşdırır: “Sabit məzənnənin mənfi tərəfi də mövcuddur. Kurs uzun müddət süni olaraq eyni saxlanıldıqda, qeyri-neft ixracatçıları rəqabət üstünlüyünü itirə bilirlər. Məsələn, manatın möhkəm qalması xarici bazarlarda Azərbaycan məhsullarının qiymətini nisbətən bahalaşdırır. Bu isə 2023-cü ildə qeyri-neft ixracının artım tempinin əvvəlki illərlə müqayisədə zəifləməsində özünü göstərdi – əgər 2022-ci ildə artım 23% idisə, 2023-cü ildə cəmi 6% təşkil etdi.

Manatın məzənnəsinin sabit qalması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün makroiqtisadi sabitlik, inflyasiya nəzarəti və investisiya mühitinin güclənməsi baxımından böyük üstünlükdür. Lakin uzunmüddətli perspektivdə kursun sabit saxlanması ixrac rəqabətliliyini zəiflədə bilər. Buna görə də həm bu il, həm də 2030-cu ilə kimi valyuta siyasətində daha çevik yanaşma tətbiq olunmalı, məzənnə siyasəti qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə uzlaşdırılmalıdır”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info