Icma.az
close
up
RU
Media savadsızlığı nələrə səbəb olur?

Media savadsızlığı nələrə səbəb olur?

Icma.az xəbər verir, Ses qazeti saytına əsaslanaraq.

Xüsusilə son on ildə - sosial şəbəkə platformalarının populyarlığı artdıqdan sonra müxtəlif yaş kateqoriyalarında istifadəsində də böyük ölçüdə artım müşahidə olundu. Yaşından və statusundan asılı olmayaraq sosial şəbəkələrdə vaxt keçirənlərin sayı durmadan artır. Bəzi şəbəkələr azyaşlıların giriş məhdudiyyətini tətbiq etsə də saxta profillə daxil olan azyaşlıların sayı da kifayət qədərdir. İndi rəqəmsal media istənilən şəxsə, istənilən vaxt, istənilən yerdən tez bir zamanda məlumat paylaşmağa, başqaları ilə daim əlaqədə qalmağa imkan yaradır. Bu məlumat çoxluğu isə özü ilə istər-istəməz informasiya çirkliliyini və media savadsızlığını gətirir.

Keçmişdə məlumatlar çap mediası, şifahi ünsiyyət və şəxsi söhbətlər vasitəsilə yavaş-yavaş yayılırdı. Bu gün rəqəmsal media qlobal xəbərlərə ani girişi, daha sürətli məlumat alma və ötürməni təmin edir. Sosial şəbəkələrin sayəsində ünsiyyət daha sürətli və daha səmərəli hala gəldi, şəbəkələr, elektron poçt və video zənglər vasitəsilə məsafələr qısaldı, vaxta qənaət edildi. Onlayn platformalar biznes, səhiyyə və təhsil sahələrində xidmətlər təklif etdi, məsafə uzaqlığı baxımından istədiyi xidmətdən yararlana bilməyənlər üçün bu xidmətləri daha əlçatan etdi. Əvvəlki metodlardan fərqli olaraq, rəqəmsal media fikirlərin sürətli paylaşılmasına imkan verir, qlobal əməkdaşlığa təşviq edir. Sosial şəbəkə platformaları daha geniş miqyasda yaradıcılıq və qlobal şöhrət vəd edir.

Sosial şəbəkələr, sözsüz ki, ictimai fikrə təsir göstərir və yalan xəbərlərlə ictimaiyyətin diqqətini bir istiqamətdən digərinə yönləndirə bilir. Sosial media insanların inanclarının, siyasi və dini baxışlarının, milli və mənəvi dəyərlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Buna görə də, media savadlılığı cəmiyyətdə fikir formalaşmasında çox vacibdir, çünki media savadlılığı olan insanlar məlumatları tənqid, təhlil, analiz etmək bacarıqları əldə edir. Rəqəmsal dövrdə etibarlı və etibarsız mənbələri müqayisə etmək, qərəzli və ya çirkli informasiyanı müəyyən etmək üçün bu vacibdir.

Ümumiyyətlə, dezinformasiyaya məruz qalmamaq üçün media savadlı olmağın yolu şüurdan və analiz qabiliyyətindən keçir. Təkcə xəbəri oxumaqla kifayətlənmək lazım deyil, onu şüurlu, tənqidi və məsuliyyətli şəkildə analiz etmək bacarığı bizi media savadlılığı baxımından tərbiyə edir. Xəbər istehlak edərkən bu məlumatın kim tərəfindən yayımlanması, mənbənin etibarlı olub-olmamasını araşdırmaq şərtdir. Analiz etmək lazımdır ki, istehlak etdiyimiz xəbərin yayımlanmasındakı məqsəd insanları savadlandırmaqdır, yoxsa manipulyasiya etmək?

Unutmayın ki, media savadlılığı olan insan yalnız bir mənbədən yayılmış məlumata inanmaz, digər mənbələri də araşdırar, daha etibarlı mənbənin olub-olmamasını öyrənər, məlumatın səhihliyini təsdiq etmək üçün rəsmi orqanların açıqlamalarına etibar edər. Ümuniyyətlə, dezinformasiyalar adətən bir-birinə bənzəyir. Əksəriyyəti cəlbedici və şişirdilmiş başlıqla təqdim edilir, həyəcan yaradan təqdimat və musiqi ilə verilir. Gerçək informasiya təhrif edilir, konteksdən çıxarılır.

Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, süni intellektin istifadəyə verilməsindən sonra yalan informasiyaların sayında ciddi artım oldu. Onun köməyi ilə saxta görüntülər, saxta məlumatlar hazırlanır, insanlar manipulyasiya edilir. Tanınmış insanların səsindən, görüntüsündən istifadə edərək cəmiyyəti yanıldan, səhv istiqamətləndirən məlumatlar hazırlanır. Süni intellekt vasitəsi ilə saxta həkim rəyi, ekspert açıqlaması yazıla bilər, süni həkim obrazı ilə yalnış məlumatlar yayımlana bilər. Son vaxtlar dünyada tanınmış həkimlərin video görüntülərindən istifadə edərək əslində onun demədiyi sözləri onun ağzından eşitdirmək və insanların sağlamlıqları ilə oynamaq kimi ciddi bir problem də yaranıb. Süni intellektin köməyindən istifadə edərək saxta müharibə, döyüş səhnələri hazırlayaraq insanları gərginlik və narahatlıq içində saxlayanlar da kifayət qədər çoxalıb.

Media savadlılığı olan istənilən insan bilir ki, qarşılaşdığı, istehlak etdiyi hər xəbər fakt deyil, hər informasiya doğru olmur. Doğru informasiyaya əlçatanlığı təmin etməyin yolu da mütləq və mütləq media savadlılığından keçir.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “fikir, söz və məlumat azadlığının, plüralizmin inkişaf etdirilməsi ” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:124
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 16 Dekabr 2025 15:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri