Məktəbin mənəvi simasi

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər yalnız zahiri görünüşün tənzimlənməsi deyil, həm də təhsil mədəniyyətinin, intizamın, sosial bərabərliyin və qarşılıqlı hörmətin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız bilik və bacarıqların aşılandığı məkan deyil, eyni zamanda şəxsiyyətin formalaşdığı, milli-mənəvi dəyərlərin mənimsənildiyi və vətəndaşlıq məsuliyyətinin inkişaf etdiyi mühüm ictimai institutdur. Bu baxımdan məktəbdə geyim mədəniyyətinə münasibət təhsilin keyfiyyəti, tərbiyə prinsipləri və dövlətin təhsil siyasətinin məqsədləri ilə uzlaşdırılmalıdır.

Məktəb geyimi ilə bağlı tələblərin əsas məqsədlərindən biri şagirdlər arasında maddi imkanlardan irəli gələn zahiri fərqlərin təsirini azaltmaq, kollektiv mənsubiyyət hissini gücləndirmək və diqqəti geyimdən daha çox təhsilə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəltməkdir. Şagirdin dəyəri onun geyindiyi paltarın qiyməti və ya markası ilə deyil, biliyi, davranışı, zəhməti və mənəvi keyfiyyətləri ilə ölçülməlidir. Bununla belə, vahid geyim sosial bərabərliyin tam təminatçısı deyil. Əsl bərabərlik hər bir şagirdin məktəbdə eyni hörmətlə qarşılanması, bərabər təhsil imkanlarına malik olması və ayrı-seçkiliyə məruz qalmaması ilə müəyyən edilir. Məktəb mühitində uşaqların bir-birini zahiri görünüşə və maddi imkanlara görə deyil, şəxsi keyfiyyətlərinə, biliklərinə və davranışlarına görə qiymətləndirməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Geyim mədəniyyəti məktəb intizamının elementlərindən biri olsa da, intizamı yalnız qaydalara formal şəkildə əməl etməklə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Həqiqi intizam insanın qaydaların mahiyyətini dərk etməsi, başqalarının hüquqlarına hörmət göstərməsi və öz məsuliyyətini şüurlu şəkildə yerinə yetirməsidir. Buna görə də geyim tələbləri təzyiq və cəza vasitəsinə deyil, maarifləndirmə və məsuliyyətli davranışın formalaşdırılması mexanizminə çevrilməlidir. Qaydaların tətbiqi zamanı şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, sağlamlığı, rahatlığı və ailələrin sosial imkanları nəzərə alınmalı, heç bir uşaq geyiminə və ya ailəsinin maddi vəziyyətinə görə alçaldılmamalıdır. Məktəbdə intizamın davamlılığı yalnız nəzarətlə deyil, şagirdlərdə daxili məsuliyyət hissinin və ictimai davranış mədəniyyətinin formalaşdırılması ilə təmin olunmalıdır.

Təhsilverənlərin geyimi də peşəkar davranış mədəniyyətinin tərkib hissəsidir. Müəllimin səliqəli və təhsil mühitinə uyğun geyimi onun peşəkar imicini tamamlayır. Lakin müəllim nüfuzunun əsasını yalnız zahiri görünüş deyil, dərin bilik, pedaqoji ustalıq, ədalətlilik, şagirdlərə hörmət və şəxsi nümunə təşkil edir. Məktəbdə müəyyən edilmiş normalar ardıcıl və ədalətli tətbiq edilməli, ikili standartlara yol verilməməlidir. Müəllimlərin davranışı və qaydalara münasibəti şagirdlər üçün nümunə olduğundan, onların peşəkar məsuliyyəti məktəbdə sağlam mənəvi mühitin yaradılmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllimlərin tələbkarlığı ilə yanaşı, anlayışlı və obyektiv münasibəti də uşaqların şəxsiyyət kimi inkişafına, özünəinamına və məktəbə olan etibarına müsbət təsir göstərir.

Məsələnin dövlətçilik və hüquqi aspekti də diqqətəlayiqdir. Dövlət təhsil siyasətinin məqsədi yalnız tədrisin təşkili deyil, həm də qanunlara hörmət edən, milli-mənəvi dəyərləri qoruyan, müstəqil düşünən və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk edən vətəndaşların yetişdirilməsidir. Məktəbdə qaydalara riayət etmək və kollektiv məsuliyyəti anlamaq vətəndaşlıq tərbiyəsinin mühüm elementlərindəndir. Bununla yanaşı, hər bir tələb qanunvericiliyə əsaslanmalı, insan ləyaqətinə hörmət, bərabərlik və ədalət prinsipləri çərçivəsində tətbiq edilməlidir. Qaydaların məqsədi şagirdlərdə kor-koranə tabeçilik deyil, məsuliyyətli davranış və hüquqi düşüncə formalaşdırmaq olmalıdır. Hüquqi dövlət mədəniyyətinin məktəbdən başlayaraq aşılanması gənclərin gələcəkdə qanunlara hörmətlə yanaşan, hüquq və vəzifələrini dərk edən məsuliyyətli vətəndaşlar kimi yetişməsinə töhfə verir.

Bu prosesdə məktəb-ailə əməkdaşlığı da mühüm rol oynayır. Valideynlərə geyim tələblərinin mahiyyətinin izah edilməsi, onların fikirlərinin dinlənilməsi və yaranan çətinliklərin qarşılıqlı anlaşma əsasında həlli daha səmərəli nəticələrə şərait yaradır. Maddi və ya digər əsaslandırılmış çətinliklərlə üzləşən ailələrə münasibətdə anlayışlı yanaşılmalı, inzibati təzyiq əvəzinə izah və maarifləndirməyə üstünlük verilməlidir. Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız qaydalara əməl edən şagird yetişdirmək deyil, həm də onun şəxsiyyət kimi inkişafını, özünəinamını və mənəvi yetkinliyini təmin etməkdir. Bu baxımdan valideynlərin və müəllimlərin ortaq mövqeyi uşaqlarda qaydalara şüurlu münasibətin, qarşılıqlı hörmətin və məsuliyyətli davranışın formalaşmasında mühüm amildir.

Nəticə etibarilə, məktəb geyimi məsələsi zahiri görünüşdən daha geniş məna daşıyır və təhsil mədəniyyətinin, intizamın, sosial bərabərliyin və peşəkar məsuliyyətin formalaşmasına xidmət edə bilər. Lakin geyim qaydaları heç vaxt təhsilin əsas məqsədini — bilikli, yaradıcı, müstəqil düşünən, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk edən vətəndaş yetişdirmək vəzifəsini kölgədə qoymamalıdır. Məktəb mühitində zahiri nizamla yanaşı, mənəvi yetkinliyin, intellektual inkişafın və sağlam münasibətlərin də təmin edilməsi əsas prioritet olmalıdır. Məktəbin həqiqi nüfuzu şagirdlərin necə geyinməsi ilə yanaşı, necə düşünməsi, nə öyrənməsi, bir-birinə necə münasibət göstərməsi və gələcəkdə cəmiyyətə hansı dəyərlərlə xidmət etməsi ilə ölçülür. mühüm elementinə Geyim mədəniyyəti bu ali məqsədə xidmət etdikdə, sadəcə zahiri tələb olmaqdan çıxaraq milli təhsil və tərbiyə mədəniyyətinin çevrilir.

Çinarə Nəbiyeva

YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının fəal üzvü.