“Mən turist olsaydım”: Göylərə baş çəkir, Göyəzən dağı…

Qazax, 19 iyun, Ruslan Novruzoğlu, AZƏRTAC

AZƏRTAC-ın “Mən turist olsaydım” rubrikası: Göyəzən dağı.

Ölkəmizin görməli, gəzməli məkanlarından biri də Qazax rayonu ərazisində yerləşən Göyəzən dağıdır. Həm tarixi məkan, həm də gözəl təbiəti olduğuna görə bura hər il minlərlə turist gəlir. “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun “Göyəzən” filialı ərazisində yerləşən Göyəzən dağı elə hündür olmasa da, bu təbiət abidəsi insanları özünə cəlb edir.

Bu dağ barədə müəyyən miflər və rəvayətlər dolaşmaqdadır. Dağın yamacında 5-ci əsrə aid qala və istehkam divarları var və həmin abidə bu günədək qorunur.

Abbasbəyli kəndində yerləşən Göyəzən dağının adı barədə bir çox versiya irəli sürülür. Qədim türk söz və ifadələrinə əsaslanan mütəxəssislər dağın adının “Göy ozan” və ya “Ozan kəndi” mənalarını daşıdığını söyləyirlər. Bəzilər isə “Küy əzən” kimi izah edirlər. Şair və yazıçıların fikrincə, dağın adı “Göy dələn”, “Göyə baş vuran”, “Göy əzən” mənalarını verir. Bəzi məlumatlara görə, bu əzəmətli təbiət abidəsi 60-65 milyon il əvvəl vulkan püskürməsi nəticəsində yaranıb.

Göyəzən ərazisində 2021-ci ildə AMEA-nın Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun elmi əməkdaşı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, arxeoloq Pərviz Qasımovun elmi rəhbərliyi ilə tədqiqat işi aparılıb. “Arxeoloji qazıntılar kəşfiyyat xarakterli idi. Qazıntılar iki istiqamətdə gedirdi - Göyəzən qalası ərazisində və dağın şimal-şərq ətəyində. Göyəzən qalası Azərbaycanda yeganə və nadir qalalardandır ki, strateji yol üzərindədir. Burada sistemli tədqiqatlara böyük ehtiyac var. Digər tərəfdən abidənin divarları zaman-zaman torpaq altında qalıb. Onun təmizlənməsi, bərpası arxeoturizmin inkişafına böyük meydan aça bilər. Çünki bu cür qala bölgədə çox nadirdir”, - deyə Pərviz Qasımov bildirib.

Bu əzəmətli vulkanik mənşəli dağın hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 800 metrdən çoxdur. Göyəzən dağının zirvəsi dik deyil, meydança şəklindədir. “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun direktoru Səadət Əliyeva qeyd edib ki, Göyəzən dağında Erkən orta əsrlərdə Alban xristian məbədi də yerləşib. Onun qalıqları indidə qalmaqdadır: “Qoruğun tarixi abidələrinin yerləşdiyi məkanın relyefi o qədər zəngindir ki, burada turizmin müxtəlif növlərini inkişaf etdirmək olar. Məsələn, ekoloji, arxeoloji, macəra və digər turizm növləri. Göyəzən dağında olan abidələr müxtəlif dövrlərə aiddir. Burada ardıcıl elmi-arxeoloji qazıntı işlərinə ehtiyac var və gələcəkdə bu tədqiqatların davam etdirilməsi planlaşdırılır”.

Ərazidə arxeoloji qazıntılar nəticəsində Qafqaz Albaniyası dövrünə aid xristian qəbirləri aşkar edilib. Daş qutu qəbirin aşkarlanması ərazidə Qafqaz albanlarının böyük bir xristian nekropolunun olmasını göstərir. Yaxşı cilalanmış daş qutu qəbirdə Erkən Orta əsrlərdə alban xristianlığı üçün xas olan tərzdə dəfn qeydə alınıb.