Mənzum pyeslərin ilk qadın müəllifi

Bakı, 6 may, AZƏRTAC

Vəfatından illər ötsə də, Əməkdar incəsənət xadimi Kəmalə Ağayevanın yaradıcılığı və ədəbi irsi həmişə öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Onun poetik dünyası, dram əsərləri, pedaqoqluğu, tərcüməçiliyi, publisistikası özünəməxsus idi. İllər keçsə də, onun yeri həmişə görünəcək...

AZƏRTAC Azərbaycan ədəbiyyatı və milli teatr tariximizə mənzum pyeslərin ilk qadın müəllifi kimi daxil olan Kəmalə Ağayevanın yaradıcılıq yolunu xatırlayır.

O, 1936-cı ildə Naxçıvan şəhərində dünyaya göz açıb, 1953-cü ildə Naxçıvan şəhər 2 nömrəli orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun fransız dili fakültəsinə qəbul olub. Ədəbiyyata, şeirə, teatra böyük marağı olan Kəmalə tələbəlik illərində institutda fəaliyyət göstərən Hüseyn Arifin rəhbərlik etdiyi ədəbiyyat dərnəyinin ən fəal üzvlərindən biri olub. İnstitutda tələbə-şair kimi tanınan Kəmalə dördüncü kursda oxuyarkən “Hilal olaydım” adlı ilk şeirini “Azərbaycan” jurnalında çap etdirib. Eyni şeir qısa müddət sonra tanınmış diktor Aydın Qaradağlının ifasında Azərbaycan radiosunda səslənib.

Ali təhsilini başa vuraraq Naxçıvana dönən gənc müəllimə Babək rayonunun Şıxmahmud kəndində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. Pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı ədəbi yaradıcılığı da eyni həvəs və coşqu ilə davam etdirib. “Baharın sözü” adlanan ilk şeirlər kitabı işıq üzü görüb, sonralar dramaturgiya sahəsində də qələmini sınayıb, dörd pərdədən ibarət “Məhsəti” mənzum faciəsi böyük marağa səbəb olub. Şairənin sonrakı illərdə “Gül yarpağı”, “Sən olmasaydın”, “Arpaçayın nəğməsi”, “Daş piyalə”, “O dağlarda gözüm qaldı”, “Tanrıya heyranam mən”, “Apardı sellər Saranı”, “Vətənə sevdalıyam”, “Qönçələr”, “Könül verdiyim ellər”, “Əlixan məhəlləsi”, “Ay-ulduzlu gülüstanım” adlı kitabları çap olunub, “Məhsəti”, “Bir gül kimi” və “Sevdim Türkiyəni” kitabları Türkiyədə işıq üzü görüb.

1958-ci ildə Yazıçılar İttifaqının Naxçıvanda keçirilən səyyar plenumunda Rəsul Rza onun “Gənclik” şeirinə xüsusi diqqət yetirərək ittifaqa üzv qəbul olunmasını tövsiyə edib. O, Naxçıvanda SSRİ Yazıçılar İttifaqının ilk qadın üzvü olub.

1964-cü ildə yeni tikilmiş Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında “Məhsəti” mənzum pyesinin ilk premyerası olub. Bununla o, daha bir ilkə imza atıb - Azərbaycan dramaturgiyası tarixində mənzum pyes yazan ilk qadın olub.

Teatr fəaliyyəti sahəsində seçilən Kəmalə Ağayeva 1968-ci ildə Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri vəzifəsinə təyin olunub və düz 22 il həmin vəzifədə çalışıb. Daha sonra eyni vəzifədə 13 il də Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrında işləyib. Həmin illərdə onun “İsmət”, “Apardı sellər Saranı”, “Göyçək Fatma”, “Məlikməmməd” kimi əsərləri səhnəyə qoyulub və uzun illər həmin tamaşalar teatr repertuarında yer alıb.

Onun əsərləri bir çox xarici dillərə tərcümə olunub, özü isə fransız şairlərinin şeirlərini Azərbaycan dilinə çevirib. Kəmalə Ağayeva müxtəlif illərdə ABŞ, Fransa, Türkiyə və Özbəkistanda keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı təmsil edib, poeziya və teatr sahəsində xidmətlərinə görə müxtəlif mükafat və fəxri fərmanlara layiq görülüb. O, həmçinin Azərbaycan SSR və müstəqil Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət və incəsənət xadimi fəxri adlarına layiq görülüb.

Onun şeirlərinə bəstələnən 30-dan artıq mahnı teleradio dalğalarında səsləndirilərək geniş dinləyici auditoriyası qazanıb. 1976-cı ildə onun "O, bizim dağların oğludur", 1996-cı ildə isə "Apardı sellər Saranı" mənzum pyesləri televiziyada nümayiş olunub.

Kəmalə xanım həm də ictimai-siyasi fəaliyyəti ilə tanınıb, 25 ildən artıq Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin üzvü, iki çağırış Naxçıvan Şəhər Sovetinin deputatı olub.

Dedilər dağlarda bitən çiçəksən,

Mən onun ətrini almağa gəldim.

Dedilər döyünən odlu ürəksən,

O oddan könlümə salmağa gəldim.

Vətən torpağında bitən ətirli çiçək kimi öz əsərləri ilə könüllərə xoş rayihə bəxş edən şairə 2019-cu ildə bu dünyaya əlvida dedi. Zəngin yaradıcılığı, bənzərsiz poeziyası, qadın dramaturq kimi öncül mövqeyi və pedaqoji fəaliyyəti ilə Azərbaycan mədəniyyəti tarixində silinməz izlər qoyan Kəmalə Ağayeva daim mənsub olduğu xalqın qəlbində yaşayacaqdır.