Mərkəzi Asiya + Azərbaycan altı qardaş ölkə vahid məqsədlə gələcəyə addımlayır”

“Özbəkistanın paytaxtında keçirilən Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşündə tarixi qərar qəbul edildi: Azərbaycan Respublikası bu nüfuzlu platformanın tamhüquqlu iştirakçısı statusunu əldə etdi. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan prezidentləri tərəfindən imzalanan bu qərar, regionda yeni geosiyasi və geoiqtisadi reallıqların formalaşdığını təsdiq edən mühüm addımdır”.

Bu barədə 525.az-a Milli Məclisin deputatı Naqif Həmzəyev deyib.

Deputat bildirib ki, bu qərar təsadüfi deyil. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya sammitlərində üçüncü iştirakı olsa da, hər görüş münasibətlərin dərinləşməsinə, qarşılıqlı etimadın güclənməsinə xidmət edib.

“İlk dəfə 2023-cü ildə Düşənbədə, ikinci dəfə 2024-cü ildə Astanada qonaq statusunda iştirak edən Azərbaycan, indi formatın tam hüquqlu üzvü kimi Daşkənddən qayıtdı. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında bu addımı qiymətləndirərək bildirib: "Bu qərar münasibətlərimizin dostluq və qardaşlıq xarakterini bir daha təsdiqləyir, həmçinin geniş coğrafi məkanda əməkdaşlığın və qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir".

Coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşən Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiyası yalnız siyasi iradənin məhsulu deyil. Tarixi, mədəni və mənəvi köklər bu birliyin təməlində dayanır. Prezident Əliyevin Daşkənddə səsləndirdiyi fikirlər bu reallığı aydın ifadə edir:

"İlk baxışda Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ölkələrindən fiziki olaraq ayırsa da, Xəzər dənizi, əslində, mühüm birləşdirici amildir. Bu gün Xəzər dənizi sadəcə coğrafi anlayış deyil, o, hər şeydən əvvəl xalqlarımızın strateji birliyinin, iqtisadi potensialının və tarixi əməkdaşlığının rəmzidir".

Prezidentin "Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri artan strateji əhəmiyyətə malik vahid tarixi, mədəni, coğrafi və geosiyasi məkanı formalaşdırır" – fikri əsas mövzu kimi səsləndi və altı ölkənin ortaq gələcək vizyonunu ifadə etdi”, - deputat deyib.

Əlavə edib ki, son üç ilin statistikası münasibətlərin hansı dinamika ilə inkişaf etdiyini aydın göstərir. Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər məhz bu yaxınlığın siyasi ifadəsidir: “Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya ölkələrinə 14 dəfə səfər edib. Mərkəzi Asiya liderlərinin isə Azərbaycana 23 səfəri baş tutub. Cəmi yüksək səviyyəli 37 görüş olub. Bu da ildə orta hesabla 12 səfər deməkdir. Bu intensivlik sadəcə protokol xarakteri daşımır. Hər səfər onlarla strateji sənədin imzalanması, milyonlarla dollarlıq layihələrə start verilməsi və mövcud əməkdaşlığın genişlənməsi ilə nəticələnir. Son üç ildə təxminən 200 ikitərəfli sənəd imzalanıb ki, bu da iqtisadi əməkdaşlıq üçün möhkəm hüquqi baza yaradıb.

Deputat söyləyib ki, Özbəkistanla münasibətlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının ən uğurlu modelidir. Son bir il yarım ərzində iki ölkə prezidentləri arasında beş qarşılıqlı səfər baş tutub ki, bu da münasibətlərin yüksək dinamikasını əyani şəkildə nümayiş etdirir”.

N.Həmzəyev deyib  ki, iqtisadi göstəricilər sözləri təsdiqləyir. Ötən il iki ölkənin ticarət dövriyyəsi 252 milyon ABŞ dolları, 2025-ci il yanvar-sentyabr aylarında 319 milyon dollar olub. Artım tempі 87,5 faiz təşkil edir. Özbəkistanın Azərbaycana investisiyası 21,8 milyon dollar, Azərbaycanın Özbəkistana investisiyası: 183,5 milyon dollardır.

2023-cü ildə yaradılan birgə investisiya fondunun kapitalı 500 milyon dolları təşkil edir, Azərbaycanda 120 özbək investisiyalı kommersiya təşkilatı qeydiyyatdan keçib və sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti, nəqliyyat, xidmət sahələrində uğurla fəaliyyət göstərirlər. Xankəndidə tikilən birgə tikiş fabriki isə iqtisadi əməkdaşlığın həm də sosial əhəmiyyətini nümayiş etdirir.

N.Həmzəyev vurğulayıb ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasında Mərkəzi Asiya ölkələrinin göstərdiyi dəstək xüsusi qiymətə layiqdir: “Prezident Mirziyoyev dünyada ilk olaraq Qarabağın bərpasına yardım təşəbbüsünü irəli sürən lider olub və bu, Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi qalacaq.

Prezident Əliyev bu dəstəyə görə minnətdarlığını bildirərək deyib: "Biz bunu həmişə xatırlayacaq, ölkələrimiz və xalqlarımız arasında həmrəylik, dostluq və qardaşlıq jesti kimi qəbul edəcəyik".

Deputat əlavə edib ki, Orta Dəhliz – Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa marşrutu – regionun iqtisadi gələcəyinin açarıdır. Bu dəhlizdə Azərbaycan kritik rol oynayır və Mərkəzi Asiya ölkələri üçün Qərbə açılan pəncərəyə çevrilib.

Prezident Əliyev Daşkənddə vurğuladı ki, Azərbaycanın əsas hissəsini onun Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirmək üçün bu ilin avqustunda Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmalar beynəlxalq daşımalar üçün tranzit imkanlarının genişləndirilməsinə töhfə verəcək".

N.Həmzəyev söyləyib ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri təkcə ikitərəfli formatda deyil, həm də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində uğurla əməkdaşlıq edirlər: “Azərbaycan və bütün Mərkəzi Asiya ölkələri (Türkmənistan müşahidəçi) Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) fəal üzvləridir. TDT Türk birliyinin möhkəmləndirilməsinə birgə töhfələr verir, Türk dünyasının iqtisadi və mədəni inteqrasiyasını gücləndirir.

Eyni zamanda, digər beynəlxalq platformalarda - Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Asiya Qarşılıqlı Əlaqə və Etimad Tədbirləri Müşavirəsində (AQEM) ölkələr bir-birinin təşəbbüslərini ardıcıl şəkildə dəstəkləyir, qlobal və regional problemlərin həllinə ümumi yanaşmalar formalaşdırır və beynəlxalq hüququn aliliyi, dövlətlərin suverenliyinə hörmət prinsiplərini müdafiə edirlər”.

Deputat əlavə edib ki, Daşkənd sammitində Türkmənistan sədrliyi qəbul etdi. Prezident Sərdar Berdiməhəmmədovun rəhbərliyi altında əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyacaq: “Növbəti sammit Aşqabadda keçiriləcək və Azərbaycan artıq tam hüquqlu üzv qismində iştirak edəcək. Bu, formatın daha da genişlənməsi, yeni layihələrin müzakirəsi və mövcud əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün platformadır. Daşkənddə qəbul edilən qərar sadəcə siyasi sənəd deyil – bu, yeni geosiyasi reallığın rəsmiləşməsidir. "Mərkəzi Asiya+Azərbaycan" formatı altı ölkəni – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistanı – vahid strategiya, vahid məqsəd ətrafında birləşdirib.

Prezident İlham Əliyevin Daşkənddə səsləndirdiyi fikir formatın mahiyyətini dəqiq ifadə edir: "Bu gün Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında birləşdirici bənd və körpüdür".

Mərkəzi Asiya+Azərbaycan" formatı təkcə tarixi və mədəni bağların davam etdirilməsi deyil, XXI əsrdə vahid geoiqtisadi məkanın, iqtisadi rifahın, siyasi sabitliyin və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin yaradılması üçün real platformadır.

Prezident İlham Əliyevin yekun sözləri formatın gələcəyini müəyyənləşdirir: "Bu qərar münasibətlərimizin dostluq və qardaşlıq xarakterini bir daha təsdiqləyir, həmçinin geniş coğrafi məkanda əməkdaşlığın və qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir".

Daşkənd sammiti tarixə düşdü. Altı qardaş ölkə indi vahid formatda, vahid məqsədlə gələcəyə addımlayır. Bu körpü artıq qurulub və onun üzərindən ölkələrimizin xalqlarını rifaha, əmin-amanlığa və tərəqqiyə aparan yol keçir”.

Pərvanə Sultanova