Müasir dövrün Qərb müstəmləkə siyasəti

Sözümə, bir müddət öncə dünya mediasını çalxalamış, Cozef Borrelin “Avropa bir bağdır, dünyanın yerdə qalan hissəsi cəngəllik” deməsi və ardınca bu cəngəlliyin nəzarət olmasa bağı basacağı ifadələrini işlətməsi bir nəticəni ortaya çıxardı. Avropa hakimiyyət dairələri yerdə qalan dünyaya yuxarıdan aşağı baxırlar, eynən, 16 20 ci əsrlərdə öz torpaqlarında əsir olan milyonlarla afrikalı, hindu, aborigenlər və digərlərinə qarşı olduğu kimi.

Dəyişən sadəcə il və geyimlər, müasirləşmiş aləm və texnoloji nailiyyətlərdir.

İndi isə gəlin dünyanın yerdə qalan hissəsinin niyə cəngəlliyə döndüyünə baxaq :

1492 ci il Xristofer Kolumbun Amerikanı kəşf etməsi ilə coğrafi kəşflər dövrü başladı, ilk dövrlər hindularla Avropalılar arasında görüşlər humanist və mədəni xarakter daşıyırdı lakin, 16 cı əsrin əvvəllərindən qətliam və kölələşdirmə siyasəti gücləndi. Milyonlarla yerli aborigenlər - hindular soyqırımına məruz qoyulmuş, Torpaqları qəsb edilmişdir. Hindistanın sərvətləri talan edilmiş, ən kasıb ölkələrdən birinə çevrilmiş, Afrika isə bu gün də altı sərvətlər, üstü sərvətlər, əhalisi isə yoxsul olan qitə olmuşdur.

Yaxın Şərqə isə azadlıq və demokratiya adı ilə salınan nifaqlar isə səngimək bilmir.

2011 ci ildə ərəb baharı başlayanda Tunis, Misir, Liviya, Suriya və digər ölkələrdə genişlənən etiraz aksiyaları sonra dəhşətli müharibə və xaosa çevrildi.

Milyonlarla insan yurdlarından qaçqın və məcburi köçkün düşüb dünyanın müxtəlif ölkələrinə iş, yaxşı gün güzəran, rahat həyat arzusu ilə səpələndi

Liviya kimi neft və qaz ehtiyatlarının yüksək olduğu, milyoner ölkə bu gün ən zəif və parçalanmış dövlətə çevrilib.

Müəmmar Qəddafi Liviyanı uzun müddət idarə edən bir şəxs idi, Onun hakimiyyəti dövründə yeni ailə quran gənclər geniş imtiyaz və maddi yardımlar alır, hər dünyaya gələn uşağa görə külli miqdarda pul verilirdi. Qəddafi 2000 ci illərdə Afrikanın böyük hissəsini içməli su ilə təmin edəcək nəhəng layihəyə başlanmasına əmr verdi, bu işlər Afrikada olan yoxsulluğu, su çatışmazlığı və aclığı aradan qaldıracaq, insanları daha yaxşı güzəran üçün Qaçqın düşməyə məcbur etməyəcəkdi. Lakin, Afrika güclənsə bu çoxlarını narahat edəcək, zəif və kasıb durumda olan xalqları idarə etmək sonacan davam etməyəcəkdi. Hətta, Qəddafi bir dəfə beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanladığı müraciətdə bildirirdi: Bizə toxunmayın, əgər bu baş versə Avropa 2016 cı ildə görünməmiş miqrant qaçqın axını ilə üzləşəcək. O, bunu illərin siyasətçisi kimi söyləmişdi dediyi çıxdı da. 2011 ci ildə başlayan ərəb baharı Liviyaya da çatdı. Sanki quru samana atılmış kibrit kimi genişləndikcə gücləndi və daha da şiddətli xarakter aldı yerində isə kül və tüstü qaldı elə tüstü ki, bu baharı yaşamış bir çox ölkədən hələ də kəsilməyib.

Müəmmar Qəddafinin dünyaya meydan oxuması Afrikada maraqları, geopolitik planları olanları hərəkətə keçirdi.

Liviyada inqilab baş verdi, hakimiyyət də devrildi. Nəhəng su layihəsi də yarımçıq qaldı.

İndi Liviya bir neçə hissədən ibarət dağılmış dövlətdir, əhalisi isə cəmi bir neçə milyona enib, iqtisadiyyat isə ən aşağı göstəriciyə malikdir.

Yaxın Şərq də bu bahardan az təsirlənmədi, zənginliyi və ticari çeşidliliyi ilə diqqət cəlb edən Suriya, parçalanmış, terror mərkəzinə çevrilmişdir.

Suriyanın zəif ölkə olması ilə yaxın Şərq ABŞ üçün kilidsiz qapıya çevrildi. Neft və qaz ehtiyatları, ticari, iqtisadi yolların qovşağına malik bu ölkədə hərbi bazalar yerləşdirmək, silah sursat satışı aparmaqla gəlir qazanmaq güc mərkəzlərinin hədəfində idi.

Hakimiyyətə tabe olmayan qüvvələr hərəsi özünə dövlət yaratmış və vaxtilə Şərqin ən inkişaf etmiş ölkələrindən olan Suriya çöküş yaşamışdır.

Afrikada təbii sərvətləri istismar etməklə insanları kölə halına salan Avropa ölkələri burada inkişafa yol vermir, xalqların müasirləşməsinə, texnoloji nailiyyətlər və inkişaf etmiş əldə etmiş dövlət olmalarına mane yaradır.

Almaz, metallar, neft yataqları, mis, uran və digər kimyəvi element və sərvətləri istismar edən Avropanın müxtəlif ölkələri həmin mədənlərdə çalışanlara günlük ən aşağı zəhmət haqqı verir.

Ətrafda olan əksər ölkələri əsasən də keçmiş müstəmləkə ölkələrini daim asılı və geridə qalmış halda qoymaqla onları rahat idarə etmək, sərvətlərinə yiyələnmək, insanları kölə halına salmaq onların maraqlarını təmin edir.

İndi isə Cənab Cozef Borel daha yaxşı keçmişə nəzər salsa və madam ki, siyasi xadimdir, hadisələri dərindən izləsə niyə bu bağın bağ, cəngəlliyin cəngəllik olduğunu başa düşər, şübhə yoxdur, başa düşür amma həqiqəti qəbul etmir.

ABŞ özü də bu gün Latın Amerikasını 1 əsrdən çoxdur dollar siyasəti ilə asılı edib, miqrant axını ilə ucuz işçi qüvvəsi qazanır, həmin ölkələrə də istədiyi kimi təsir edə bilir. Venesuela da bir zamanlar Huqo Çaves zamanı ən varlı neft ölkələrindən idi, Onun Ölümündən sonra Nikolas Maduro hakimiyyətə gələndə ölkəni çaxnaşmalar bürüdü, Vaşinqtondan sanksiyalar işə düşdü və indi Venesuela pulu dəyərsiz, xalqı yoxsul, maaşları belə ödəyə bilməyən dövlət olmuşdur.

Dünya əslində dünyadır onu cəngəlliyə çevirən qüvvələr var…

Müəllif siyasi şərhçi İsa İsmayılov