Nə üçün İran rejimi kritik anda tək qaldı..?

...Rusiya, Çin, İran və Şimali Koreya anti-Qərb ritorikasını və müəyyən koordinasiyanı bölüşsələr də, bu ölkələr arasında münaqişələrdə faktiki əməkdaşlıq məhduddur və avtokratik müttəfiqlərin tam hüquqlu “oxu” ideyasını sarsıdır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə “The New York Times” yazır ki, kritik anda nə Rusiya, nə Çin, nə də Şimali Koreya İrandakı son hadisələr zamanı ona kömək etməmələri bunu sübut edir.

Məqalədə qeyd olunur ki, Rusiya Ukraynaya qarşı müharibədə Çin, Şimali Koreya və İrandan kömək istəyərkən bəzi Amerika və Britaniya rəsmiləri yeni “ox”un meydana çıxmasından danışmağa başlamışdılar və deyirdilər ki, dörd ölkəni avtoritarizm və ABŞ, eləcə də onun müttəfiqlərinə qarşı müəyyən düşmənçilik birləşdirmiş kimi görünür.

Amma İsrailin, daha sonra ABŞ-ın İranı bombalamasından sonra bu ölkələrin heç biri İranı dəstəkləməyə tələsmədiyindən bu ölkələr arasında birliyə şübhələr yaranıb. Çin və Rusiya Amerikanın hərəkətlərini yalnız rəsmi şəkildə pisləyiblər, lakin məqalədə deyilir ki, “İrana maddi yardım göstərmək üçün barmaqlarını belə qaldırmayıblar”.

...Bu münaqişənin reallığı elə idi ki, Rusiya və Çin İranın köməyinə qaçmadılar. Bu, yalnız "ox" konsepsiyasının məhdudiyyətlərini vurğulayır. Onların hər biri (ölkələr - red.) kifayət qədər eqoistdir və başqalarının müharibələrinə qarışmaq istəmir. Bunlar çox fərqli müharibələr və müxtəlif münaqişələrdir. Ölkələr mütləq şəkildə bütün ABŞ və ABŞ-la eyni dəyərləri və institusional əlaqələri bölüşmür.

...Deməli, bunu Rusiya və Avrasiya Araşdırmaları üzrə Karnegi Mərkəzinin direktoru Aleksandr Qabuyev bildirib.

...Hər dörd ölkənin ortaq cəhəti onların avtokratik olması və ənənəvi olaraq onları zəiflətməyə və legitimliyini şübhə altına almağa çalışan Birləşmiş Ştatlara qarşı düşmənçilik bəsləmələridir.

Bu ölkələrin həm də müəyyən strateji əlaqələri var ki, bu da Qərbin onlara qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyaları yumşaltmağa imkan verib. Xüsusilə, söhbət onlar arasında ticarət və hərbi texnologiyaların mübadiləsindən gedir.

...Bəli, Çin, Şimali Koreya, İran və Rusiya arasında yəqin ki, çox təvazökar bir koordinasiya var - o mənada ki, onlar bir-biri ilə danışırlar və ABŞ və ya Qərblə müəyyən məyusluqları var. Amma bu, əslində əhəmiyyət kəsb etmir.

Bunu isə Amerika Katolik Universitetinin tarix professoru və Ukraynadakı müharibə haqqında kitab yazan keçmiş Dövlət Departamentinin rəsmisi Maykl Kimmeydj yazır.

...Nəşr qeyd edir ki, bu ölkələr arasında yalnız Rusiya və Şimali Koreyanın qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi var.

Bunu Şimali Koreyanın Rusiya Federasiyasını silahla təmin etməsi, həmçinin Ukrayna qoşunlarına qarşı ruslarla yanaşı döyüşmək üçün 14 mindən çox əsgər göndərməsi də nümayiş etdirildi.

...Çoxqütblü dünya düzəni haqqında qeyri-müəyyən boşboğazlıqlardan başqa ortaq dəyərlər yoxdur və çoxlu ziddiyyətlər var. Putin İranın qonşuları, o cümlədən İsrail və ərəb dövlətləri ilə münasibətlərinin Rusiya-İran dostluğunun qurbangahında qurban verilə bilməyəcək qədər vacib olduğunu açıqlayıb...

Bunu Cons Hopkins Universitetinin tarixçisi Sergey Rayçenko bildirib.
Tarixçinin fikrincə, Rusiya lideri Vladimir Putin “yalnız öz strateji maraqları ilə maraqlanan kinik manipulyatordur” və bu, “İranı təkərlərin altına atmaq deməkdirsə, o, buna hazırdır”.

Radçenkonun sözlərinə görə, “...bu hiss Tehranda da tamamilə qarşılıqlıdır”.

Əli Babayev