Oktyabrın 13 ü Beynəlxalq Fəlakət Riskinin Azaldılması Günüdür

Bakı, 13 oktyabr, AZƏRTAC

Fəlakətlərin çoxalan zərəri iqlim dəyişikliyinin və zəif inkişaf seçimlərinin artan təsirini əks etdirir. Qlobal miqyasda ölkələr ekstremal hava şəraiti və riskə qarşı kor planlaşdırma nəticəsində getdikcə daha şiddətli təbii hadisələrlə üzləşirlər. Birbaşa fəlakət xərcləri hər il təxminən 202 milyard dollara çatsa da, daha geniş iqtisadi təsir 2,3 trilyon dollar olaraq qiymətləndirilir. İnkişaf etməkdə olan ölkələr təbii və texnogen fəlakətlərdən daha çox əziyyət çəkir, varlı ölkələr isə yüksək maliyyə itkiləri ilə üzləşir. Buna baxmayaraq, fəlakət riskinin azaldılmasına (DRR) investisiya minimal olaraq qalır. Dövlət büdcələrinin 1%-dən az hissəsi bu məqsədlərə ayrılır və Rəsmi İnkişaf Yardımı layihələrinin yalnız 2%-i 2019-2024-cü illər arasında fəlakət risklərinin azaldılması tədbirlərinə xərclənir. Eyni zamanda, humanitar yardım maliyyəsi də azalır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər ənənəvi olaraq bu il də qeyd olunan Beynəlxalq Fəlakət Riskinin Azaldılması Günü münasibətilə BMT-nin yaydığı müraciətdə yer alıb.

Müraciətdə deyilir: “Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, həm dövlət, həm də özəl iqtisadi strategiyalar çox vaxt fəlakət risklərinə məhəl qoymur. İnvestisiyaların 75%-nə nəzarət edən özəl sektor tez-tez iqlim təhlükələrinə göz yumur ki, bu da zəifliyi və potensial itkiləri artırır. Problemi həll etmək üçün risklərin azaldılması üzrə milli strategiyalar iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşdırılmalıdır. Hökumətlər özəl sektoru tənzimləmələr, risk məlumatları və davamlı investisiyaları təşviq etmək üzrə stimullarla gücləndirməlidir”.

Qeyd olunub ki, 2025-ci il Beynəlxalq Fəlakət Riskinin Azaldılması Günü iki tədbirin həyata keçirilməsini tələb edir: Birincisi, dövlət və beynəlxalq büdcələrdə bu məqsədlərə maliyyələşmənin artırılması, ikincisi, bütün inkişaf və özəl investisiyaların risklər barədə məlumatlı və davamlı olmasının təmin edilməsidir.

Beynəlxalq Fəlakət Riskinin Azaldılması Günü 1989-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının qlobal risklər haqqında məlumatlılıq və fəlakətlərin azaldılması mədəniyyətini təşviq etmək üçün bir günlük çağırışından sonra qeyd olunmağa başlayıb. Bu günün keçirilməsinin məqsədi dünyanın hər yerində insanların və icmaların fəlakətlərə məruz qalmaları və riskləri cilovlamağın vacibliyi haqqında məlumatlılığın artırılmasıdır.

2015-ci ildə Yaponiyanın Sendai şəhərində keçirilən BMT-nin Fəlakət Riskinin Azaldılması üzrə III Ümumdünya Konfransında beynəlxalq ictimaiyyətə xatırladılıb ki, fəlakətlər ən çox yerli səviyyədə ziyan vurur, insan tələfatına, həmçinin böyük sosial və iqtisadi sarsıntıya səbəb olur. Qəfil başlayan təbii fəlakətlər hər il milyonlarla insanı didərgin salır, davamlı inkişafa investisiya qoyuluşuna mənfi təsir göstərir.

BMT qeyd edir ki, yerli səviyyədə də potensialın təcili gücləndirilməsinə ehtiyac var. Fəlakət Riskinin Azaldılması üzrə Sendai Çərçivəsi fəlakət riskinin azaldılması, texnogen və ya təbii təhlükələr, eləcə də əlaqədar ekoloji, texnoloji və bioloji risklər nəticəsində yaranan kiçik və böyük miqyaslı fəlakətlərin minimuma endirilməsi üzrə fəaliyyət proqramıdır.