Icma.az
close
up
RU
“ÖLKƏYƏ 253 MİLYON GƏLİB, 1,8 MİLYARD ÇIXIB” “Durum narahatedicidir...”

“ÖLKƏYƏ 253 MİLYON GƏLİB, 1,8 MİLYARD ÇIXIB” “Durum narahatedicidir...”

Azpolitika.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

“İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” qanuna təklif olunan dəyişikliklər parlamentdə müzakirə olunur. Söhbət dövlətin “strateji investisiyaları” əldə etmək hüququnun genişləndirilməsindən gedir. İqtisad elmləri doktoru, professor Saleh Məmmədov dəyişiklikləri şərh edərkən bildirib ki, məsələ texniki düzəliş deyil, investisiyaların qorunması fəlsəfəsinə yenidən baxılmasıdır.

Belə ki, hazırda qanunun 13-cü maddəsində dövlətin investorun razılığı olmadan investisiyanı geri ala bilməsi üçün yalnız iki əsas var: dövlət ehtiyacları və fövqəladə hallarda rekvizisiya. Hər iki halda isə ədalətli bazar kompensasiyası və vaxtında ödəniş prinsipi tətbiq olunur ki, bu da beynəlxalq praktikada qəbul olunmuş modeldir.

S.Məmmədov bildirdi ki, təklif olunan dəyişiklik üçüncü əsas əlavə edir – “müstəsna hallar” yarandıqda və investisiya dövlətin və xalqın maraqlarına zərər vurduqda və ya milli maraqlara zidd olduqda dövlətin “strateji investisiyaları” əldə etməsi imkanı.

Onun sözlərinə görə, burada əsas məsələ iki ciddi məhdud istisna modelindən daha geniş və şərhə açıq kateqoriyaya keçiddir:

“Artıq söhbət yalnız fövqəladə vəziyyətdən və ictimai ehtiyac üçün klassik müsadirədən getmir. ‘Strateji investisiya’ və ‘milli maraqlar’ kimi anlayışlar daxil edilir. Bu isə hüquqi mühitin xarakterini dəyişir”, – deyə professor vurğulayıb.

O əlavə etdi ki, hüquqi baxımdan bu, dövlətin diskresiya səlahiyyətlərinin genişlənməsi, iqtisadi baxımdan isə risk qavrayışının dəyişməsi deməkdir. Professorun fikrincə, investor yalnız normanı deyil, onun nə dərəcədə proqnozlaşdırıla bilən olduğunu qiymətləndirir.

Saleh Məmmədov bildirdi ki, strateji sahələrin qorunması dünya praktikasında normal haldır. O, ABŞ-da CFIUS mexanizminin milli təhlükəsizlik baxımından sövdələşmələri əvvəlcədən yoxladığını və prezidentin risk gördükdə sövdəni bloklaya bildiyini xatırlatdı.

Böyük Britaniyada milli təhlükəsizlik və investisiyalar haqqında qanun hökumətə həssas sektorlarda müdaxilə imkanı verir, lakin prosedur, meyarlar və qərar qəbuletmə qaydası aydın şəkildə müəyyən edilib.

Professor qeyd etdi ki, Avropa İttifaqında birbaşa xarici investisiyaların yoxlanılması mexanizmi təhlükəsizlik və ictimai qaydanın qorunmasına yönəlib. Almaniyada isə İqtisadiyyat Nazirliyi müəyyən faiz hədlərini və konkret sektor siyahısını əsas götürərək sövdələşmələri yoxlayır.

“Əksər inkişaf etmiş ölkələrdə dövlət ilk növbədə yoxlayır, şərtlər qoyur, məhdudiyyət tətbiq edir və ya sövdəni bloklayır. Birbaşa dövlət əldə etməsi daha sərt və nadir alət sayılır”, – deyə Məmmədov bildirdi.

O vurğuladı ki, əsas fərq şəffaflıq və hüquqi müəyyənlikdir: strateji sektorların siyahısı, qərar meyarları və investora qərardan şikayət vermək hüququ dəqiq göstərilir. Professor qeyd etdi ki, belə dəyişikliklərin təsiri dərhal hiss olunmasa da, həmişə həssas olur.

Onun sözlərinə görə, “strateji investisiya” və “milli maraqlara ziddiyyət” kimi anlayışların geniş şərhə açıq olması investorun risk mükafatını artırır. Bu isə ya daha yüksək gəlirlilik tələbi, ya da layihə strukturunda əlavə sığorta mexanizmləri deməkdir ki, nəticədə ölkə üçün kapitalın dəyəri artır. S.Məmmədov əlavə etdi ki, enerji, nəqliyyat-logistika, telekommunikasiya, məlumat emalı mərkəzləri, infrastruktur və xammal sektorları kimi sahələr potensial olaraq “strateji” kimi tanına bilər və investor bu sahələrdən uzaqlaşa bilər.

O həmçinin vurğuladı ki, Azərbaycan beynəlxalq investisiya sazişlərinin iştirakçısıdır və mübahisələr beynəlxalq arbitrajda baxıla bilər. Əgər meyarlar qeyri-müəyyən olarsa, kompensasiya və prosedur məsələləri üzrə mübahisələrin artması ehtimalı yüksəlir.

Saleh Məmmədov investisiya vəziyyətinin hazırkı durumunu “narahatedici” adlandırdı. O, UNCTAD məlumatlarına istinad edərək 2023-cü ildə ölkəyə daxil olan birbaşa xarici investisiyaların təxminən 253 milyon dollar olduğunu, investisiya çıxışının isə 1,8 milyard dolları keçdiyini qeyd etdi.

Professor bildirdi ki, xalis daxilolmanın ÜDM-ə nisbəti 2023–2024-cü illərdə təxminən 0,3% təşkil edib ki, bu da inkişaf edən iqtisadiyyatlar üçün çox aşağı göstəricidir.

Onun sözlərinə görə, əsas kapitala investisiyaların ÜDM-də payı hazırda təxminən 16% səviyyəsindədir və bu, iqtisadi artım üçün yetərli deyil. S.Məmmədov xatırlatdı ki, 2004–2007-ci illərdə investisiyaların ÜDM-də payı 50–59%-ə çatmışdı və həmin dövrdə Azərbaycan yüksək artım templəri nümayiş etdirirdi. O əlavə etdi ki, yeni yaradılan iş yerlərinin sayı da azalıb: bir neçə il əvvəl 192 min olan göstərici hazırda 102 minə düşüb.

“Belə fonda hüquqi qeyri-müəyyənlik yaradan hər hansı dəyişiklik investor əhval-ruhiyyəsini daha da zəiflədə bilər”, – deyə professor bildirdi.

Saleh Məmmədov qeyd etdib ki, söhbət strateji maraqların qorunmasından imtinadan getmir, məsələ hüquqi konstruksiyanın keyfiyyətindədir. O vurğulayıb ki, qanunda strateji investisiyaların dəqiq tərifi verilməli, konkret sektor siyahısı və faiz hədləri göstərilməlidir. “Milli maraqlara ziddiyyət” anlayışı isə milli təhlükəsizlik, kritik resursların təminatı, sanksiya riskləri kimi konkret meyarlarla dəqiqləşdirilməlidir.

Professor əlavə etdi ki, qərar qəbul edən orqan, müddətlər, sübut bazası və investora öz mövqeyini təqdim etmək və məhkəməyə müraciət etmək hüququ aydın göstərilməlidir. Dövlət əldə etməsi isə son çarə kimi nəzərdə tutulmalı, əvvəlcə daha yumşaq alətlər tətbiq olunmalıdır.

O həmçinin ədalətli bazar dəyərinin hesablanması metodikasının – müstəqil qiymətləndirmə, diskont dərəcələri, valyuta və ödəniş müddətləri – qanunda dəqiq əks olunmasının vacibliyini qeyd etdi.

Sonda professor vurğulayıb ki, əsas seçim dövlətin və ya investorun maraqları arasında deyil, tənzimləmənin keyfiyyəti arasındadır.

“İnvestisiya mühiti niyyətlərlə deyil, formulalalrla formalaşır. Qanunun dili nə qədər dəqiq və proqnozlaşdırıla bilən olarsa, mexanizm qoruyucu alət kimi qəbul edilər. Əks halda isə əlavə risk kimi qiymətləndirilər”, – deyə Saleh Məmmədov bildirib.

Rasim

“AzPolitika.info”

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 28 Fevral 2026 13:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see397

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see375

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see361

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see331

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see301

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see282

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see276

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see271

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see269

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see262

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see243

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see242

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see236

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see235

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see230

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see216

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see212

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see210

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see207
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri