“Oskar” İran və Rusiyaya qarşı

• “Buqoniya” (Yorqos Lantimos)
• “F1” (Cozef Kosinski)
• “Frankenşteyn” (Gilyermo del Toro)
• “Hamnet” (Xloya Çjao)
• “Möhtəşəm Marti” (Coş Safdi)
• “Döyüş ardınca döyüş” (Pol Tomas Anderson)
• “Məxfi agent” (Kleber Mendonsa Filyo)
• “Sentimental dəyər” (Yoakim Triyer)
• “Günahkarlar” (Rayan Kuqler)
• “Arzu qatarı” (Klint Bentli)
Rayan Kuqlerin “Günahkarlar”ı ("Sinners") nominasiyaların sayı üzrə mütləq çempiondur. Film 16 nominasiyada irəliyə sürülməklə indiyə qədərki bütün rekordları təzələyib.
İkinci yerdə Pol Tomas Andersenin “Döyüş ardınca döyüş”ü gəlir. Baş rolu Leonardo Di Kaprionun canlandırdığı film “Qızıl Qlobus”un əsas favoriti olmuşdu. Həmin mükafat isə adətən “Oskar” üçün əsas oriyentir sayılır.
“Ən yaxşı sənədli film” nominasiyasında elan olunan “Cənab Heç Kim Putinə qarşı” ("Mr. Nobody Against Putin") əsas siyasi intriqalardan biridir. Film Pavel adlı orta məktəb müəlliminin Rusiyada yürüdülən hərbi təbliğatı necə ifşa etməsi haqqındadır. “Sandens” festivalının açılışı bu filmi nümayişi ilə baş tutmuşdu.
Digər siyasi intriqa isə “Ən yaxşı xarici film” nominasiyasında Fransanı iranlı rejissor Cəfər Pənahinin təmsil etməsidir. Onun dövlətin vətəndaşa qarşı zorakılığını tənqid edən və qadınların hicabsız oynadığı “Sadəcə təsadüf” filmi ötən il Kann festivalının əsas mükafatına və sürəkli alqışlara layiq görülmüşdü. Ötən ay isə İranda Pənahi ilə bağlı növbəti dəfə həbs qərarı çıxarıldı.
"Sadəcə təsadüf" filmindən kadr
2022-ci ildə Pəhnahi İranda həbs olunmuş, həbsxanada keçirdiyi aclıq aksiyasından sonra 2023-cü ilin fevralında azadlığa buraxılmışdı. Ali Məhkəmə ona kino çəkməyi qadağan edib. Buna görə də rejissor filmlərini gizli çəkir. Son filmdə Pənahi üslubunu dəyişib: yarımsənədli formatdan imtina edib və kameranı əsasən aktyorlara yönəldir.
“Sadəcə təsadüf” filminin qısa məzmunu belədir: İqbal ailəsi ilə səyahət edərkən gecə maşınla yoldakı iti vurur. Bundan sonra Vahid adlı ustadan maşına baxmasını xahiş edir. Vahid vaxtilə həbsxanada ona və dostlarına işgəncə vermiş İqbalı tanıyır. Növbəti gün onu oğurlayır və diri-diri basdırmağa hazırlaşır. Amma içində bir qədər şübhə də var, çünki həbsxanada ona işgəncə verilərkən gözləri bağlı idi (Bu epizodu Cəfər Pənahi şəxsi təcrübəsindən götürüb. Rejissor müsahibəsində deyib ki, istintaqda onların gözləri bağlı olurdu, ancaq tualetə gedəndə gözlərini açmağa icazə verirlər).
Ələ keçirdiyi adamın məhz onlara işgəncə vermiş şəxs olduğunu dəiqləşdirmək üçün Vahid keçmiş həbsxana yoldaşları ilə bir-bir əlaqə yaradır. Onların hər birinin İqbal ilə haqq-hesab çəkmək üçün ayrca səbəbi var. Amma bu arada İqbalın arvadının doğum sancıları başlayır...
Film İran reallığı üçün son dərəcə kəskin olan iki sualı qaldırır:
• Sistem niyə insanları bir-birinə qarşı vəhşiliyə vadar edir?
• Sistemin təsirilə bizə pislik edənlərdən qisas almalıyıqmı?
Cəfər Pənahi deyir ki, filmi o yox, onu həbs edən İslam Respublikası çəkib: “Əgər onlar bizim sistem üçün təhlükəli olmağımızı istəmirlərsə, həbsxanaya atmasınlar”.
Yada salaq ki, Pənahinin dostu, İrandan olan digər mühacir rejissor Məhəmməd Rəsulofun “Müqəddəs əncir ailəsi” filmi də Almaniyadan “Oskar”a namizəd göstərilmişdi.
Vüsal Məmmədov
AzVision.az