Icma.az
close
up
RU
Oyanışdan Zəfərə Milli Dirçəliş və Heydər Əliyevin möhkəmləndirdiyi dövlətçilik ŞƏRH

Oyanışdan Zəfərə Milli Dirçəliş və Heydər Əliyevin möhkəmləndirdiyi dövlətçilik ŞƏRH

Ses qazeti saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Hər xalqın tarixində elə günlər olur ki, onlar təqvimdə yalnız tarix kimi qalmır, gələcəyin istiqamətini müəyyən edir. Azərbaycan üçün belə günlərdən biri noyabrın 17-dir. 1988-ci il noyabrın 17-də Bakının Azadlıq meydanında başlayan kütləvi mitinqlər xalqımızın milli iradəsini, ədalət duyğusunu və azadlıq istəyini açıq şəkildə nümayiş etdirdi. Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına, Dağlıq Qarabağ ətrafında baş verən hadisələrə və sovet rəhbərliyinin ədalətsiz siyasətinə qarşı etiraz edən minlərlə insan milli hüquqların müdafiəsi, ərazi bütövlüyü və ədalətin bərpası tələbi ilə meydana toplaşdı. O gün xalq həm öz səsini eşitdirdi, həm də bu səsin gücünü hiss etdi. Ona görə də Milli Dirçəliş Günü yalnız keçmişin xatirəsi deyil, xalqımızın oyanışına, birliyinə və dövlətçilik yolunda atdığı ilk əzmkar addımlara verilən tarixi qiymətdir.

Bu gün həmin yolun hansı mənzilə çatdığına baxanda aydın görürük ki, oyanış dayanıb qalmayıb, ardıcıl şəkildə dövlətçiliyə, müstəqilliyə və Zəfərə doğru inkişaf edib. Bu tarixi yolun müstəqil dövlət quruculuğu mərhələsində xalqın iradəsini siyasi təcrübə və qətiyyətli rəhbərliklə birləşdirən şəxs Ümummilli lider Heydər Əliyev oldu.

Azadlıq meydanında başlayan hərəkat Azərbaycan cəmiyyətində dərin dəyişikliklərin xəbərçisi oldu. İnsanlar öz dilinə, tarixinə, mədəniyyətinə və torpağına sahib çıxmağın vacibliyini yenidən dərk etdilər. Ziyalılar, gənclər, fəhlələr və ana-bacılar eyni arzu ətrafında birləşdilər. Bu birlik göstərdi ki, Azərbaycan xalqı öz taleyini həll etməyə qadir olan, iradəli və ləyaqətli xalqdır. Hərəkatın əsas gücü məhz bu mənəvi yüksəlişdə idi. Lakin hər böyük oyanışın davamlı nəticələr verməsi üçün onu ardıcıl siyasətə və möhkəm təşkilatlanmaya çevirəcək rəhbərliyə ehtiyac yaranır.

Heydər Əliyev bu mənada tarixi rolu ilə seçilir. Hələ 1969-cu ildən Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illərdə o, milli mənlik şüurunun möhkəmlənməsinə, təhsilin, elmin və mədəniyyətin inkişafına, sənayenin və infrastrukturun qurulmasına böyük əhəmiyyət vermişdi. Bu illərdə yetişən kadrlar, yaradılan istehsal sahələri və formalaşan milli potensial sonrakı dövrdə müstəqil dövlətin əsas dayaqlarına çevrildi. Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi dövrdə təhsil, elm, mədəniyyət, sənaye və milli kadr potensialının inkişafı istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər gələcək müstəqil dövlət quruculuğu üçün mühüm sosial-iqtisadi və intellektual zəmin formalaşdırmışdı.

1990-cı ildə Heydər Əliyev doğma Naxçıvana qayıtdı və muxtar respublikanın siyasi həyatında önəmli rol oynamağa başladı. Həmin il noyabrın 17-də Heydər Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin sessiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Bu addım milli dövlətçilik ənənələrinə və tarixi dəyərlərə sadiqliyin açıq ifadəsi idi. 1991-ci il sentyabrın 3-də Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri seçildi və mürəkkəb siyasi şəraitdə muxtar respublikanın idarə olunmasında mühüm rol oynadı. Blokada və çətinliklər içində olan muxtar respublikada sabitliyin qorunması, milli dövlətçilik ideyalarının müdafiəsi Ümummilli liderin siyasi iradəsinin və rəhbərlik bacarığının bariz nümunəsi oldu.

1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Bu, xalqın əsrlərlə arzuladığı tarixi hadisə idi. Lakin müstəqillik elan etmək ilə onu qoruyub möhkəmləndirmək fərqli vəzifələrdir. İlk illərdə dövlət institutları formalaşmaqda idi, idarəetmə sistemi zəif idi, siyasi qüvvələr arasında yekdillik yox idi. Xalq təcrübəli, kamil və qətiyyətli rəhbərə ehtiyac duyurdu.

1993-cü ildə xalqın çağırışı ilə Heydər Əliyev Bakıya qayıtdı. 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi, iyunun 24-də Prezidentin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Həmin il oktyabrın 3-də keçirilən ümumxalq səsverməsi nəticəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu hadisə təkcə rəhbərliyin dəyişməsi deyildi. Bu, xalqın oyanışı ilə dövlət idarəçiliyi təcrübəsinin birləşməsi, milli azadlıq hərəkatının ruhunun möhkəm dövlət quruculuğu ilə tamamlanması idi. Qısa müddətdə ölkədə siyasi sabitliyin bərpası, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və ordu quruculuğunun gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü il mayın 12-də əldə olunan atəşkəs sonrakı dövlət quruculuğu və iqtisadi inkişaf üçün zəruri şərait yaratdı.

Ümummilli lider dövlətçiliyin hüquqi və iqtisadi təməlini yaratmağa başladı. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın neft-qaz resurslarından xalqın rifahı naminə səmərəli istifadə etməsinin və ölkənin beynəlxalq enerji əməkdaşlığına inteqrasiyasının əsasını qoydu. Ölkə beynəlxalq enerji bazarına çıxmaq imkanı qazandı, dünyanın nüfuzlu şirkətləri ilə əməkdaşlıq quruldu. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul olunan Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası kimi hüquqi dövlət quruculuğunun əsasını qoydu. Hakimiyyət bölgüsü, insan hüquqları və qanunun aliliyi bu sənəddə təsbit edildi.

Bu dövrdə Azərbaycançılıq ideyası dövlət siyasətinin ideoloji əsaslarından birinə çevrildi. Etnik mənsubiyyətindən, dinindən və bölgəsindən asılı olmayaraq, hər bir vətəndaşın vahid Azərbaycan ideyası ətrafında birləşməsi cəmiyyətin bütövlüyünün və milli həmrəyliyin möhkəmlənməsinə xidmət etdi. Bu siyasətin təşkilati dayaqlarından biri kimi 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı keçirildi. Heydər Əliyev partiyanın sədri seçildi. Yeni siyasi təşkilat sonrakı illərdə ölkənin ictimai-siyasi həyatında mühüm yer tutdu və dövlətçilik kursunun davamlılığında rol oynadı.

Heydər Əliyev xarici siyasətdə də ardıcıl və praqmatik yol seçdi. Azərbaycan müstəqil xarici siyasət kursu yürüdərək müxtəlif güc mərkəzləri və dövlətlərlə bərabərhüquqlu, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq münasibətləri qurmağa çalışdı. Bu siyasət ölkənin beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsinə və nüfuzunun artmasına şərait yaratdı. Müstəqil milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursu bu gün də Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm yer tutur.

2003-cü il dekabrın 12-də Heydər Əliyevin həyatdan köçməsi xalq üçün böyük itki oldu. Lakin o, arxada təkcə əziz xatirə deyil, formalaşdırdığı dövlətçilik ənənələri və inkişaf strategiyası qoyub getdi. Onun siyasi kursunu Prezident İlham Əliyev yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirdi. Bu davamlılıq mexaniki təkrar deyil, yeni çağırışlara uyğun inkişaf idi. Enerji gəlirləri ölkənin iqtisadi və sosial inkişafına, infrastruktur layihələrinə və gələcək nəsillər üçün iqtisadi potensialın formalaşdırılmasına yönəldildi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi layihələr Azərbaycanın Şərq ilə Qərb arasında enerji və nəqliyyat əlaqələrində mühüm mövqeyini gücləndirdi. Şəhərlər və rayonlar abadlaşdı, yeni yollar, məktəblər, xəstəxanalar və müasir infrastruktur yaradıldı. Qeyri-neft sektoru, kənd təsərrüfatı, turizm və informasiya texnologiyaları kimi sahələrin inkişafına diqqət artırıldı.

Ən mühüm nailiyyətlərdən biri isə güclü, peşəkar və müasir ordunun yaradılması oldu. Ümummilli liderin qoyduğu təməl üzərində qurulan Azərbaycan Ordusu 2020-ci ilin payızında öz gücünü və qətiyyətini nümayiş etdirdi. 44 gün davam edən Vətən müharibəsində Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi iradəsi, əsgər və zabitlərimizin qəhrəmanlığı, xalqımızın birliyi və həmrəyliyi sayəsində tarixi Zəfər qazanıldı. Noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad edilməsi bütün xalqın qürur və sevinc gününə çevrildi. Həmin tarix Azərbaycan Respublikasında Zəfər Günü kimi təsis edildi.

Zəfərin tarixi mənası xüsusilə böyükdür. 1988-ci ildə Azadlıq meydanında nümayiş etdirilən milli iradə, azadlıq və ədalət arzusu sonrakı onilliklərdə dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda mübarizənin mənəvi əsaslarından birinə çevrildi. Oyanışla başlayan yol müstəqil dövlət quruculuğu, milli həmrəylik və Zəfərlə davam etdi. Noyabrın 8 və 17-nin təqvimdə yaxın olması da rəmzi məna daşıyır: biri xalqımızın hərbi Zəfərinin, digəri isə milli oyanışının və azadlıq iradəsinin ifadəsidir. Bu iki tarix Azərbaycan xalqının iradəsinin nə qədər güclü, dövlətçilik yolunun isə nə qədər əzmkar olduğunu göstərir.

Qələbədən sonra Azərbaycan yeni mərhələyə qədəm qoydu. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan Respublikasının suverenliyi ölkənin bütün ərazisində tam bərpa edildi. Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geniş quruculuq işləri aparılır. Şəhərlər və kəndlər müasir layihələr və texnologiyalar əsasında yenidən qurulur, “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində ailələr doğma yurdlarına qayıdır. Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və digər rayonlarda bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Bu proses dirçəlişin mənəvi mahiyyətini ən aydın şəkildə nümayiş etdirir: yurdunu yenidən qurmaq, ailəni evinə qaytarmaq, nəsildən-nəslə ötürülən dəyərləri yaşatmaq.

Dirçəliş anlayışı yalnız ərazi və sərhədlə məhdudlaşmır. Xalqın dirçəlişi onun elminin, təhsilinin, mədəniyyətinin və iqtisadi gücünün inkişafı deməkdir. Bu gün Azərbaycanda rəqəmsal xidmətlərin genişlənməsi, gənclərin dünyanın nüfuzlu universitetlərində təhsil alması, innovasiya mühitinin formalaşması və bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi bu böyük prosesin tərkib hissəsidir. Ümummilli lider gənclərə həmişə dövlətin gələcəyi kimi baxırdı. Bu gün həmin ideya yeni imkanlar və layihələrlə davam etdirilir. Hər nəslin vəzifəsi 1988-ci ildə meydana çıxanların cəsarətini bilik, peşəkarlıq və məsuliyyətlə tamamlamaqdır.

Tarixi təcrübə bir həqiqəti də göstərir: hər oyanış dövlətə çevrilməsə, onun nəticələri davamlı olmaya bilər. 1918-ci ildə yaranan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Şərqdə ilk parlamentli demokratik respublikalardan biri kimi tarixə düşdü və cəmi iyirmi üç ay fəaliyyət göstərdi. 1990-cı illərdə isə Azərbaycan bu tarixi təcrübədən dərs çıxararaq müstəqilliyini qorumaq və möhkəmləndirmək yolunda mühüm addımlar atdı. Xalqın iradəsi ilə təcrübəli dövlət xadiminin rəhbərliyi birləşdi və müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində yeni mərhələ başlandı. Buradan aydın nəticə çıxır: milli hərəkat yalnız güclü dövlət institutları, ardıcıl siyasət və xalqın birliyi ilə davamlı nəticələr verə bilər.

Bu gün Azərbaycan regionun nüfuzlu və sözü eşidilən dövlətlərindən biridir. Enerji təhlükəsizliyində, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıqda və mühüm tədbirlərin təşkilində ölkəmizin rolu artır. Bu uğurların arxasında Ümummilli lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik strategiyası, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət və Azərbaycan xalqının əməyi dayanır.

Noyabrın 17-də biz təkcə 1988-ci il hadisələrini xatırlamırıq. Biz xalqımızın oyanışına, iradəsinə və dövlətçilik yoluna inamımızı təzələyirik. Şəhidlərimizin əziz xatirəsini ehtiramla yad edir, qazilərimizə minnətdarlığımızı bildiririk. Milli Dirçəliş Günü bizə keçmişin dərsini, bu günün məsuliyyətini və gələcəyin vəzifəsini xatırladır: müstəqilliyi qorumaq, dövləti möhkəmləndirmək, xalqın birliyini saxlamaq və Azərbaycanı daha da qüdrətli etmək. Ümummilli lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik strategiyasının başlıca məqsədi də müstəqil Azərbaycanın qorunması, inkişafı və gələcək nəsillərə daha qüdrətli dövlət kimi çatdırılması idi.

Samirə Mustafayeva

NDU nəzdində Naxçıvan Dövlət Texniki Kollecinin müəllimi,

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı “Həsən Əliyev küçəsi 4” ƏPT-nin üzvü

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:57
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 16 Noyabr 2026 12:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see316

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see307

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see302

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see302

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see299

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see290

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see287

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see281

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see281

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see255

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see254

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see249

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see247

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see246

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see241

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see236

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see234

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see234

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see230

Hesablama Palatasından inflyasiya ilə bağlı proqnoz: Bahalaşma davam edəcək

14 Noyabr 2026 13:59see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri