Öz milli iqtisadiyyatlarını qorumaq istəyən dövlətlər, ABŞ ın sərt tarif qərarlarına qarşı cavab hazırlayacaq

Rusiya-Ukrayna savaşı ilə dünya üzərinə çökən yeni dəmir pərdənin Şərqlə Qərb bloku arasında iqtisadi qarşıdurmanı öz bərabərində gətirməsi gözlənilirdi. Lakin Tramp ABŞ-ın bütün dünyaya qarşı iqtisadi savaşını elan etdi. Trampın sərt tarif qərarları ticarət müharibələrinin yeni bir fazanın başlandığından xəbər verir.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına danışan Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə bildirib ki, Tramp birinci prezidentlik dövründə də sərt tarif qərarları almışdı. Bu qərarlarla Avropa İttifaqı, Çin, Kanada və Meksika kimi dünyanın iqtisadi güc mərkəzlərinin üzərinə milyardlarla dollarla ölçülən tarif xərcləri qoyulmuş, 2019-cu ildə Çinə 10%-lik tarif tətbiq olunmuşdu. Tramp bu qərarını ticarətdə mənfi saldo ilə, yəni kəsirlə izah edirdi.

Şəhla Cəlilzadə

“Əgər iki ölkə arasındakı ticarətdə bir ölkənin digərindən idxalı ixracını üstələyirsə, bu vəziyyət mənfi saldo və ya ticarət kəsiri yaradır. Məsələn; 2018-ci ildə ABŞ-ın Çinə ixracı 120,3 milyard dollar, Çindən idxalı isə 539,5 milyard dollar idi. Yəni, iki ölkə arasındakı ticarətdə kəsir 419,2 milyard dollar idi. Bir il sonra bu kəsir müəyyən qədər (100 milyard dollar) azaldı, lakin təbii ki, yox olmadı. Qeyd edim ki, Bayden administrasiyası Avropa ölkələrinə, Kanada və Meksikaya qarşı bir çox tarifləri ləğv etsə də, Çinə qarşı tarifləri ləğv etməmişdi”-deyən ekspert qeyd edib ki, Tramp 2024 seçki kampaniyası dövründə hakimiyyətə gəldiyi vaxt Çinə qarşı tarifləri 60%-ə çatdıracağını iddia edirdi.

“ABŞ-ın bir sıra ölkələrlə, o cümlədən Çinlə ticarətində indiyədək mənfi saldo hökm sürür. Belə ki, 2024-cü ildə ABŞ-ın Çinlə ticarət kəsiri 295,4 milyard dollar, Avropa İttifaqı ilə ticarətində kəsiri 241 milyard dollar olub. ABŞ-ın Vyetnamla ticarətində 123 milyard dollar, hətta Taylandla ticarətində 45,6 milyard dollarlıq kəsiri var. Beləliklə, Trampın ikinci prezidentlik dövrünün ilk qərarlarından biri kəsri azaltmaq üçün tarifləri artırmaq oldu. Öncə Çinə qarşı 20%-lik tarif qərarı alınmışdı, bu gün verilən qərarla isə əlavə 34% həcmində tarif müəyyən olundu və ümumilikdə Çinə qarşı 54%-lik tarifdən söhbət gedir. Bütün dünya dövlətlərinə minimum 10%-lik, bəzilərinə 20%-lik, az bir qisminə isə daha yüksək tariflər qərarlaşdırılıb. Çində və digər uzaq Şərq ölkələrində ucuz işçi qüvvəsi olduğuna görə istehsalçılar ABŞ-dan kənara üz tuturdular. Lakin idxal olunacaq mallara rüsumların artırılması ABŞ-da həm yerli istehsalın artmasına, həm də ölkə daxili qiymətlərdə ucuzlaşma ilə istehlakçıların maraqlarının təmin olunmasına xidmət edəcək”-deyə ekspert bildirib. Şəhla Cəlilzadənin fikrincə, qlobal iqtisadi artıma bu qərarın təsirlərinin əsasən mənfi yöndə olacağı ehtimal olunur.

“Belə ki, qlobal ticarət həcmi ümumilikdə azala, ticarət zənciri üzərində təzyiq arta bilər. Məsələn; ABŞ-a texnologiya, avtomobil, elektronika ixracı azalacaqsa, bu da istehsal zəncirində qırılma yaradaraq istehsal xərclərinin artmasına səbəb olacaq. Həmçinin qiymət artımları yüksələn inflyasiya deməkdir. Lakin digər dövlətlərin öz milli iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün ABŞ-ın bu qərarına qarşı cavab tədbirləri alacağı şübhəsizdir. Xüsusilə, Çinin bu baxımdan daha güclü mövqedə olduğu deyilə bilər. Çin artıq ABŞ-dan enerji və kənd təsərrüfatı məhsullarına tarifləri artırıb, 6 ABŞ şirkətinə qarşı embarqo qərarı alıb, 16-sını da “nəzarət” listinə əlavə edib, həmçinin Kanada Amerikan məhsullarına 21 milyard dollar həcmində tarif tətbiqini açıqlayıb”-deyən Şəhla Cəlilzadə qeyd edib ki, bütün bunlar yetərli deyil və ABŞ-dan idxal olunan məhsulları alternativlərlə əvəzləmək üçün dövlətlər yeni konfiqurasiyalar yaratmalı olacaqlar, o zaman texnoloji və mali investisiya imkanları, yeni tərəfdaşlarla əməkdaşlıqlar - ümumilikdə savaş qarşısında dözümlülük tələb edir.

İradə Cəlil, Bizimyol.info