Özünü Qərb yarımkürəsinin lideri elan edən ABŞ yenidən Amerika qitəsində liderlik mövqeyini bərpa etmək istəyir

“19-cu əsrin əvvəlindən günümüzədək ABŞ dünyanın ən müxtəlif bölgələrində açıq və ya gizli hərbi müdaxilələr etmiş, yaxud seçkilərə müdaxilə yolu ilə hakimiyyətə öz istədiklərini gətirə bilmişdir. Havayda (1893) açıq hərbi müdaxilə ilə monarxistləri devirən ABŞ-ın 20-ci əsr tarixi xarici müdaxilələr ilə doludur: Çindən (1912), Macarıstana (1919), Yaponiyadan (1945) Argentinaya (1955), Fransadan (1947) Kolumbiyaya (1948), Boliviyadan (1951, 1970, 1980, 2002) Misirə (1952), İrandan (1953) Vyetnama (1955), Çilidən (1958, 1973) Laosa (1960), İraqdan (1963) Qvatemalaya (1963), Türkiyədən (1960, 1971, 1980) Panamaya (1981, 1989) çoxsaylı xatırlaya biləcəyimiz və bilməyəcəyimiz yüzlərlə açıq və gizli hərbi müdaxilələr qeyd oluna bilər”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi, politoloq Şəhla Cəlilzadə bildirib ki, elə 1989-da Panamanın işğalı zaman da indikinəbənzər iddialar (narkotraffikinqin ABŞ milli təhlükəsizliyinə təhdidləri) səsləndirilmiş, hərbi diktator ABŞ tərəfindən həbs edilmişdi: “Bu gün ölkə maraqlarına təhdid törədən elementlərlə mübarizə üçün ABŞ dünyanın 80-dən çox dövlətinə aid strateji nöqtələrdə 800-dək hərbi baza qurmuşdur. Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, Rusiyanın ölkə xaricindəki hərbi bazalarının cəmi sayı 30-40 civarındadır, Çinin isə cəmi bir bilinən xarici hərbi bazası var – Cibutidə. Lakin Çin əsasən kredit və borclar, beynəlxalq əhəmiyyətli infrastruktur layihələri ilə, başqa sözlə “dünyanı iqtisadi kəmərlə sıxmağı” planlaşdırmışdır ki, ABŞ buna da qarşı öz tədbirlər planını ortaya qoymuş oldu. Məsələn; 2025-ci ildə Panama Çinin “Bir Kəmər, Bir Yol” inisiativindən çıxmağa məcbur edildi, Afrikadakı Çinin mühüm dəhlizlərinə alternativlər ortaya qoydu, bu mənada Şərq-Qərb dəhlizində TRIPP marşrutunun quraşdırılması eyni strateji xəttin davamıdır”.

Şəhla Cəlilzadə

Şəhla Cəlilzadə hesab edir ki, ABŞ-nin Venesuelaya hələ 2002-ci ildə Çavez hakimiyyətdə ikən gizli hərbi müdaxiləsi uğursuz alındığı üçün Rusiya və Çin orada möhkəmlənə bilmişdi.

“Uğurlu xarici müdaxilələr ABŞ-a həm iqtisadi-siyasi dividendlər qazandırır, həm də qlobal rəqabətdə strateji mövqeyini gücləndirir. Görünən odur ki, vaxtilə Monro doktrinası (1823) ilə özünü Qərb yarımkürəsinin lideri elan edən ABŞ indi yenidən Amerika qitəsində liderlik mövqeyini bərpa etmək istəyir. Lakin, bir çox Amerika qitəsi ölkələri hələ ki, buna qarşıdır. Məsələn, təkcə kommunist Kuba yox, o cümlədən Meksika, Nikaraqua, Braziliya, Kolumbiya, Uruqvay və s. ABŞ-ın Venesuelaya hücumunu tənqid edib. Beləliklə, yeni qlobal nizamın tək ABŞ-ın liderliyində deyil, çoxtərəfli formatda təsis olunması qaçınılmazdır”-deyə politoloq bildirib.

İradə Cəlil, Bizimyol.info