Paşinyana “qəddar dost” dəstəyi: Avropa İttifaqının məqsədi nədir?

“İndiki vaxtda sammitin keçirilməsi Ermənistanın öz maraqlarına xidmət etməyən düşünülməmiş bir qərardır”

Avropa İttifaqı (Aİ) ilə kəskin yaxınlaşma Ermənistan iqtisadiyyatına zərbə vuracaq. Avrasiya İqtisadi İttifaqından (Aİİ) ixracın Avropa bazarlarına yönəldilməsi şərabçılara və kənd təsərrüfatı istehsalçılarına zərər vurmaq təhlükəsi yaradır. Bu barədə "İzvestiya" qəzetinə müsahibə verən ekspertlər bildiriblər.

Qeyd edək ki, 4-5 mayda İrəvanda “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısı və Aİ-Ermənistan sammiti keçirilib.

Özünü Ermənistanın Qərbdəki əsas tərəfdaşı kimi təqdim edən Fransa Prezidenti Emmanuel Makron da ölkəyə dövlət səfəri ilə gəlib. Aİ liderləri 7 iyun parlament seçkilərindən əvvəl Nikol Paşinyanın partiyasına dəstəyi artırmağa çalışırlar. "İzvestiya" bu barədə məlumat verir.

Tarixdə ilk dəfə olaraq Aİ və Ermənistan iki günlük birgə sammit keçirirlər. 4 mayda eyni vaxtda keçirilən “Avropa Siyasi Birliyinin” səkkizinci sammitində Avropa ölkələrindən və onların tərəfdaşlarından onlarla nümayəndə iştirak edib. Aİ-Ermənistan sammiti rəsmi olaraq İrəvan və Brüssel arasında yaxınlaşmaya həsr olunub. Lakin vaxt respublikanın qarşıdan gələn parlament seçkiləri ilə üst-üstə düşür. Ölkənin qanunverici orqanına səsvermə iyunun 7-də keçiriləcək və bu şəraitdə Ermənistan hakimiyyətinin nüfuzlu Qərb ölkələrindən davamlı dəstəyini nümayiş etdirməsi vacibdir.

Baş nazir Nikol Paşinyan İrəvanda Belçika səfirliyinin açılış mərasimində bildirib: "Bilirik ki, Aİ-də etibar edə biləcəyimiz dostlarımız var”.

Ermənistanın əsas "dostlarından" biri, görünür, Fransa və şəxsən 3 mayda ölkəyə gələn Prezident Emmanuel Makrondur. Liderlər təkcə İrəvanın mərkəzində axşam gəzintisi etməklə kifayətlənməyib, həm də qeyri-rəsmi söhbət ediblər. Paşinyan qonağını birbaşa otelinə qədər müşayiət edib. Minnətdar Makron daha sonra Paşinyanı respublikanı artıq "Rusiyanın peyki" kimi görmədiyinə görə tərifləyib.

“Prezident Makronun İrəvana səfəri Fransa ilə Ermənistan arasında tarixən mövcud olan dostluq münasibətlərini gücləndirmək üçün fürsət yaradır", - deyə Fransanın Moskvadakı səfirliyindən "İzvestiya"ya bildiriblər.

"Bu, İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyi sammitindən sonra baş verir və bu sammit Avropa ilə Ermənistan arasında yaxınlaşmada yeni bir mərhələni qeyd edir", - vurğulanıb.

Fransa lideri və Britaniya və Polşa liderləri Keir Starmer və Donald Tuskdan əlavə, Brüssel elitası - Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen və Avropa Şurasının prezidenti António Kosta da Ermənistana gəliblər. Kosta Paşinyanı "cəsarətli yolda" olan siyasətçi adlandırıb və qeyd edib ki, Aİ Ermənistanla "xarici müdaxilə və dezinformasiyaya qarşı" işləməyə hazırdır.

Yeri gəlmişkən, aprelin sonlarında Avropa İttifaqı xaricdən "zərərli təsir"lə mübarizə aparmaq məqsədi daşıyan vətəndaş tərəfdaşlığı missiyası olan EUPM Ermənistanın yaradıldığını elan etdi.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova qeyd edib: "Suveren dövlətin işlərinə müdaxilə ilə mübarizə aparmaq niyyətində olan missiya özü belə bir müdaxilənin alətidir".

Sammitdən bir neçə gün əvvəl altı müxalifət partiyası - Ermənistan Respublika Partiyası, İrs, “Daşnaksütyun”, “Çiçəklənən Ermənistan”, Erməni Milli Konqresi və “Demokrat” Partiyası - Aİ rəhbərliyinə və İrəvan görüşlərinin iştirakçılarına açıq məktub dərc edərək seçkilərdən bir ay əvvəl genişmiqyaslı beynəlxalq forumun keçirilməsinin mövcud hökumətə birbaşa dəstək olduğunu iddia edib. Müxalifət Paşinyanı həbslər və siyasi motivli məhkəmə prosesləri fonunda beynəlxalq ictimaiyyət üçün "saxta demokratik imic" yaratmaqda ittiham edir.

Bu arada, Ermənistanda daxili siyasi vəziyyət gərgin olaraq qalır. Aprel ayında rusiyalı iş adamı Samvel Karapetyanın rəhbərlik etdiyi ən böyük müxalifət partiyası olan “Güclü Ermənistan”ın 14 üzvü saxlanılıb. O hakimiyyəti Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı kampaniya aparmaqda ittiham etdikdən sonra 2025-ci ilin iyun ayında həbs edilib. “Gallup”un son sorğusuna görə, seçicilərin 14,1%-i “Güclü Ermənistan”a səs verməyə hazırdır. Paşinyanın “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası 26,7% səslə birinci yerdədir. Bununla yanaşı, ölkə seçicilərinin əhəmiyyətli bir hissəsi - müxtəlif araşdırmalara görə, 25%-ə qədər - qərarsızdır.

Partiyasının seçki platformasını təqdim edən Paşinyan əvvəllər qeyd etmişdi ki, İrəvan son illərdə Aİ ilə əlaqələri gücləndirmək üçün bir sıra konkret addımlar atıb: 2023-cü ildən bəri şərq sərhədi boyunca Aİ-nin mülki missiyası fəaliyyət göstərir, 2024-cü ildə "Davamlılıq və İnkişaf" proqramı işə salınıb və 2025-ci ildə üzvlük prosesinə başlamaq üçün qanun qəbul edilib, vizasız dialoq başlanıb və strateji tərəfdaşlıq proqramı imzalanıb. Ermənistanın Aİ ilə hərtərəfli müqaviləsi 2018-ci ildən qüvvədədir.

1 apreldə Paşinyanla görüşündə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ermənistanın Aİ-yə qoşulmaq istəklərinin Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) üzvlüyü ilə uyğunsuz olduğunu vurğulayıb: "Biz başa düşürük ki, istənilən ölkə üçüncü ölkələrlə əməkdaşlıqdan maksimum fayda əldə etməyə çalışır, lakin bu, açıq-aydın, dürüst olmalı və necə deyərlər, yerindəcə bildirilməlidir. Avropa İttifaqı və Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə gömrük ittifaqında olmaq mümkün deyil. Bu, sadəcə olaraq, tərifinə görə mümkün deyil".

Eyni zamanda, Ermənistan hakimiyyəti etiraf edir ki, onların ölkəsi eyni vaxtda həm Aİ-nin, həm də 2015-ci ildə qoşulduğu Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvü ola bilməz. Paşinyanın sözlərinə görə, hər iki sahədə əməkdaşlıq "Avropa İttifaqına inteqrasiya və Aİİ daxilində ticarət münasibətləri uyğun qaldığı müddətcə" davam edəcək.

Avropa Ermənistanın Qərbyönlü dönüşündən açıq şəkildə faydalanır. Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin professoru Nadejda Kapustina "İzvestiya"ya bildirib ki, Aİ əhəmiyyətli enerji tranzit potensialına və Avropa, Rusiya, Türkiyə və İran arasında strateji qovşaqlara malik bir bölgədə mövqeyini gücləndirməkdə maraqlıdır.

İrəvandakı Strateji Araşdırmalar və Təşəbbüslər Analitik Mərkəzinin (ACSSI) direktoru Hayk Xalatyan "İzvestiya"ya bildirib ki, Aİ-nin və bütövlükdə Qərbin məqsədi təkcə regiondakı mövqeyini möhkəmləndirmək deyil, həm də Türkiyənin oradakı təsirini dəstəkləməkdir. Onun sözlərinə görə, Ankara məhz Aİ və ABŞ-ın fəal dəstəyi ilə regionda aparıcı oyunçuya çevrilir.

Ekspert əlavə edib ki, Türkiyənin Cənubi Qafqazdakı təsiri Qərb üçün daha faydalıdır, çünki bu, Rusiya və İranın mövqelərini zəiflədir.

Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin professoru Leonid Tkaçenko bildirib ki, Rusiyanın Ermənistanda hərbi bazası var və İrəvanın Aİ orbitinə çıxarılması Avropaya Rusiyanı şantaj etmək imkanı verir. Ekspert vurğulayıb ki, əgər Moskva bu obyekti respublikanın ərazisindən çıxarmaq qərarına gələrsə, o Liviya və ya İraq kimi olacaq - düşmənlərlə əhatə olunmuş və daxilində qeyri-sabit bir dövlət.

Tkaçenko vurğulayıb ki, Ermənistan Avropa ilə bir araya gəlməkdən heç bir iqtisadi fayda əldə etmir. O qeyd edib ki, respublika mövcud kənd təsərrüfatı ixracatından, xüsusən də şərab və mineral sudan əsas məhsulları tez bir zamanda yönləndirə bilməyəcək.

Xalatyan əlavə edib ki, Avropa İttifaqı Ermənistana 2020-2021-ci illərdə böyük investisiyalar və iqtisadi dəstək vəd edib. Lakin ekspert vurğulayıb ki, digər postsovet ölkələrinin təcrübəsinə əsasən, Aİ-nin iqtisadi sahədə Rusiyanı tam əvəz etmək istəyi və imkanı yoxdur. O vurğulayıb ki, Aİ ilə münasibətlər İrəvan üçün vacibdir. Lakin Xalatyan hesab edir ki, Aİ-nin Rusiya ilə müharibəyə hazırlaşdığı indiki vaxtda sammitin keçirilməsi Ermənistanın öz maraqlarına xidmət etməyən düşünülməmiş bir qərardır.

Yeri gəlmişkən, respublikanın Aİİ ilə ticarət dövriyyəsi 2025-ci il üçün 8 milyard dollardan çox olub ki, bu da onun xarici ticarətinin təxminən 38,5%-ni təşkil edib. Həmin il Aİ ilə ticarət dövriyyəsi 2,81 milyard dollar təşkil edib ki, bu da 13%-dən bir qədər çoxdur.

Xarici media Ermənistanı Moldova və Gürcüstanla müqayisə edib. Lakin Aİ Ermənistanın üzvlüyü ilə bağlı danışıqlar aparmır. Üstəlik, Ermənistanın namizəd statusu yoxdur. Xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyanın sözlərinə görə, ölkə hazırda Aİ-yə üzvlüyü planlaşdırmır.