Icma.az
close
up
RU
Pedaqoji əməyə mənəvi baxış Allahverdi Eminov YAZIR

Pedaqoji əməyə mənəvi baxış Allahverdi Eminov YAZIR

Hurriyyet saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Bu anlayış pedaqogikada birtərəfli traktovka olunmuşdur. “Sistemləşdirilmiş biliklərin, bacarıq və vərdişlərin, habelə, mənəvi keyfiyyətlərin adamlar tərəfindən, məqsədyönlü, planlı və mütəşəkkil mənimsənilməsidir”.

Tərifdə (əgər demək mümkünsə) hər şey vardır: həqiqətən də “pedaqoji proses” son dərəcə geniş, hər-tərəfli anlayışdır. Lakin ona lazım olan, digər yaradıcı məhsullardan fərqli şəkildə ehtiyac duyulan pedaqoji mühitin bir komponenti kimi pedaqogikanın müxtəlif sa-hələrindən yazılan, pedaqoqun zehni təfəkkürünün məhsulları – əsərləri kənarda qalmışdır. Digər sahəyə adlasaq, təhsil müstəvisində hərəkət edən, məktəbə xidmət göstərən pedaqoji hadisələr, münasibətlər, pedaqoq şəxsiyyətinə və onun yaradıcı-lığına yanaşma meyarı kimi daha başqa məsələlər də müncərdir. Mən bu problemə toxunmaq ovqatını özümdə aşılamamışdım, təbii ki, bir sıra yazılarımda pedaqoqi-ka elminin şaxələrinin, gənc nəslin, eləcə də yaşlı insanların təhsilinə və tərbiyə-sinə birbaşa təsirinin müasir elmlər kontekstində araşdırılmaması zərurətini yeri gələndə qeyd etmişdim. Eyni zamanda pedaqoqların yaradıcı əməyinin stimullaşdı-rılmamasının, bu elmə istedadsız alimlərin çəkinmədən, ətrafına nəzər salmadan, pisi – yaxşını saf  – çürük etmədən axınının, habelə aidiyyatı olan qurumun nəza-rətindən çıxdığının intizarını büruzə vermək təşəbbüsündə olmuşam. Gizlin deyil ki, təhsilə aid cəmiyyətlər, mətbuat orqanları, nüfuzlu pedaqoqlar da susurlar, sə-lahiyyətlilərsə görünür, şəxsi qayğıları haqqında daha rasional düşünməyə üstünlük verirlər. Mən çox istərdim, “çağdaş pedaqoji proses”ə – pedaqoji əməyə yalnız çap – yaradıcılıq məhsulları gözündə baxmaqla yanaşı, istər Elm və Təhsil nazirliyinin, istərsə ali pedaqoji müəssisələrin yetkililəri maraqlansınlar. Əlbəttə, tərtib olunan pedaqoji ensiklopediyalar, lüğətlər, yazılan əsərlər, məqalələr subyektiv şəxsi mo-tivlərlə zəngin olsa belə, əsl pedaqoqun yaradıcı nüfuzuna, elmi ictimaiyyət tərə-findən müsbət qarşılanmasına dəlalət etmir. Ədəbiyyat bu cür rakurslarda obyektiv və təmkinlidir. Orta məktəbə gətirilən söz sənətkarları “kimsəsizlik” ucbatından sı-xışdırılıb kənara atılsalar da, vaxt yetişir, oxucu məhz onları oxuyur. Təəssüf ki, müasir pedaqoji prosesdə belə bir mənfi tendensiya at oynatmaqdadır. Şübhəsiz, bu mürəkkəb, dərin elmdə baş verən peripetik və pedantçılıq, rezentor və spektiklik kimi ikrah doğuran fərdi meyllər pedaqoji prosesin nüfuzunu aşağı salır.

Məni bu yazımda daha çox düşündürən pedaqoji prosesin – əməyin mövcud-luğuna və inkişafına xidmətdə bulunan pedaqoqların nəzarətindən çıxması zə-minində onlara olan mənəvi “repressiya”lardır. Şükürlər, nə Sovet hakimiyyəti qal-mışdır, nə də onun kommunist funksionerləri, tam azad respublikayıq, demokratik strukturlara malikik. Amma həmən “strukturlar”dakı səlahiyyət sahibləri, konkret təhsili idarə edənlər üçün “pedaqoji proses” sadəcə populizm və ritorikadan doğan eyforik mənbədir, vasitədir, ulitarlıq, işin axarlı getməsi, kənar dövlətin ev qayğı-larını özününküləşdirilməsi psixologiyası daha önəmlidir. Pedaqoji məsələləri özü-müzün milli təhsil – məktəb ənənələrindən götürmək, faydalanmaq, daha doğrusu, bu gün tarixi köklərindən, müasirləşdirmək imkanlarından uzaqlaşmaqla stinatik yanaşmaya – hər hansı bir problemin həlli üçün qeyri – mütəxəssislərin (xaricilər də bizim milli təhsil ənənələrimizə münasibətdə belə mövqedə dayanırlar) yazdıq-larını yeni redaktədə, dediklərini ideallaşdırmada pedaqoji prosesin bir atributu nəzərində yetişdirirlər. Maraqlıdır ki, təhsilin mərkəzi idarəetmə aparatında işlə-yənlərdən bəlkə də bir çoxuna furyeristik həyat daha sərfəlidir. Yəni, oturduğu kresloda əl uzatdığı məkan dinc sistemdir, gözəldir, zərifdir, beləliklə onu məftun edir. Lakin təhsilin inkişafına, gənc nəslin yüksək intellektə və təmiz əxlaqa sahib kəsilməsi üçün bir xeyli pedaqoji mühitə, məktəbdə bir 45 dəqiqəni ağır qantellər sayağı ürəyində daşıyan müəllimlərin yanında olmaq gərəkdir. Məsələ ondadır, bir ortabab qiymətində dərs deməyi bacarmayan belə funksionerlər məktəb islahatına rəhbərlik iddiasındadır və müəllim taleyini həll etmək əzmindədir. Pedaqoji prose-sin mahiyyətindən xəbərsizdirlər, ona görə ki, bəzisinin pedaqoji baza təhsilləri də yoxdur! Tarixçi sosioloq, geoloq, iqtisadçı və digər peşə müəllifləridir. Konkret da-nışaq (Elm və Təhsil Nazirliyində bu ixtisaslardan bir funksioner vardı və səlahiy-yət dairələrinin bütün həlqələrini barmaqlarına keçirmişdir. Bu barmaqlar asanlıqla lap yuxarıya qədər uzanırdı. İş o yerə çatmışdı respublikanın pedaqoqlarına, təhsil fanatlarına “dərs” söyləyirdi. Bu sətirlərin müəllifi yaxşı ki, rəsmi məktubla naziri agah etmiş və onun səlahiyyəti dairəsindən çıxdığını bildirmişdi.

Pedaqoji prosesin nəzəri mətləblərini, strateji konturlarını istiqamətləndirən məhz pedaqoq – alimlərdir. Lakin son illərdə təhsil sistemində “yeni pedaqoqlar” nəsli yetişir. Bir binanın içərisindən kənara çıxmayana (məktəblərdə olmaq, müşa-virə (konfrans) keçirmək, statistik rəqəmləri toplamaq, arayışlar hazırlamaq və s. hələ pedaqoji prosesin yaradıcısı sayılmır), lazım gəlir sıravi müəllim – pedaqoq səriştəsində iştirakçı olsun, bir “kontrol” dərs versin, bir neçə dərsi dinləyib təhlil etsin. Əgər bir zavodun direktoru, baş mühəndisi istehsalatda fəhlənin işini gör-məyi bacarmırsa, onu dərhal uzaqlaşdırırlar. Təhsildə isə əksinə, istər məktəb direk-toru, istər inspektor, şöbə rəisi və s. olsun – yaxınlaşdırırlar. Pedaqoji prose-sin nəzəri və praktik qanadlarına yalnız keçmişdə olduğu kimi “payedralar” – təh-sildə yoğrulmuşlar çalışmalıdır. Və bu baxımdan mən onunla da razılaşmıram ki, bütün tənqidlər Elm və Təhsil Nazirinə ünvanlansın! Şübhəsiz, nazirin “gücü çat-madığı” proseslər yox deyil və bu proses Pedaqoji əməyə bəzən qalib gəlir...

Pedaqoji prosesin mənəvi – sosial konteksti subyektiv amillərlə şərtlənmiş-dir. Və maraqlıdır, sadəlövhlükdənmi, bilməməkdənmi, qəsdənmi pedaqoji prose-sin canlı qüvvələri: həm pedaqoq alimlərin, həm də müəllim – öyrədənlərin haqqı lazımi (bir qədər yumuşaq səsləndi) dərəcədə qiymətini almır. Bəzilərinin üzərində dayanmaq istərdim. Birincisi, pedaqoq – alimlərin, ömrünün 40-50 və daha çoxunu milli təhsilimizin inkişafına bağlamışların, bir məqaləsində enerjisini itirmişlərin fəxri adlardan uzaq salınmasıdır. Bu iki vasitə təminatı maddiləşdirir: əməkdar müəllim və Prezident təqaüdü – hər ikisini də layiq görülənin mənəvi və maddi du-rumu önəmlidir. Sovet vaxtı bu (mənəvi və maddi), sual şəklində mukafatlandırılan şəxsə verilsəydi birmənalı cavab beləydi: Mənəvi tərəfi. İndi də həmin cavab qüv-vədədir. Lakin mövcud vəziyyətdə maddi durumun normallığı və əksinə olması mənəviyyatın statusunu həll edir. Çünki pedaqoqların, alimlərin dərsindən qaçan milis serjantı qat-qat onlardan yüksək maaşa qol çəkir. Professional pedaqoqlar isə sağlamlığı hesabına başa gələn qonorarsız əsərlərinə imza (qol) atır! Ona görə də cəmiyyətdə, xüsusilə, pedaqoji prosesdə pedaqoqun, müəllimin elmi və şəxsi nüfu-zu aşağı düşür.

(Ardı var)

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:345
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 13 May 2025 16:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see375

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see349

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see337

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see295

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see281

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see263

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see250

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see248

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see246

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see232

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see231

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see228

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see221

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see217

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see216

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see198

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see197

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see196

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri