Icma.az
close
up
RU
Plagiat və Akademik etika: harada xətt çəkilməlidir? MÜSAHİBƏ

Plagiat və Akademik etika: harada xətt çəkilməlidir? MÜSAHİBƏ

Icma.az xəbər verir, Sia Az saytına əsaslanaraq.

Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənlinin SİA-ya müsahibəsini təqdim edirik:

- Plagiatın yayılmasının əsas səbəbləri nədir?

- Plagiatın yayılmasının bir sıra fundamental səbəbləri mövcuddur. Bunlardan biri tələbələrin və tədqiqatçıların akademik yazı qaydaları və istinadetmə prinsipləri barədə yetərli biliyə malik olmamalarıdır. Bir çox hallarda tələbələr sitat gətirmə və mənbəyə istinad etmə qaydalarını tam anlamadıqları üçün plagiata yol verirlər. Digər mühüm səbəb isə akademik təzyiq və vaxt çatışmazlığıdır. Xüsusilə universitetlərdə verilən tapşırıqların həddindən artıq çox olması və tədqiqatçılar üçün müəyyən edilmiş qısa müddətlər bəzi hallarda onların plagiata əl atmasına gətirib çıxarır.

Bundan əlavə, internetdə açıq mənbələrin əlçatan olması plagiatın yayılmasını sürətləndirən amillərdən biridir. Tələbələr və tədqiqatçılar asanlıqla mövcud mənbələrdən istifadə edir və bəzi hallarda bu mənbələri öz fikirləri kimi təqdim edirlər. Nəzarət mexanizmlərinin zəif olması da bu problemin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır. Əgər universitetlər və elmi qurumlar plagiatı müəyyən etmək üçün ciddi tədbirlər görmürlərsə, bu, akademik mühitdə qeyri-etik davranışların yayılmasına səbəb olur.

- Plagiatla akademik qeyri-etik davranış arasında nə kimi fərqlər var?

- Plagiat akademik qeyri-etik davranışın bir formasıdır, lakin bu anlayışlar arasında bəzi fərqlər mövcuddur. Plagiat başqasının fikirlərini, məqalələrini və ya tədqiqat nəticələrini öz adına çıxarmaq, onlara düzgün istinad etməməkdir. Akademik qeyri-etik davranış isə daha geniş anlayışdır və yalnız plagiatı deyil, həm də məlumatların saxtalaşdırılmasını, tədqiqat nəticələrinin təhrif edilməsini, yanlış sitatlardan istifadəni və elmi işlərdə uydurma mənbələrə istinad etməyi əhatə edir.

- Tələbələr və tədqiqatçılar ən çox hansı səbəblərə görə plagiata yol verirlər?

- Tələbələr və tədqiqatçılar plagiata müxtəlif səbəblərdən yol verirlər. Bunlardan biri elmi yazı və tədqiqat vərdişlərinin kifayət qədər formalaşmamasıdır. Bəzi tələbələr elmi məqalə yazmaq üçün lazım olan biliklərə sahib olmadıqlarından mövcud mənbələri dəyişmədən köçürmək yoluna əl atırlar. Digər mühüm səbəb isə vaxt azlığı və akademik tələblərin çox olmasıdır. Qısa müddət ərzində tədqiqat işlərini tamamlamaq zərurəti bəzi tələbələri plagiata əl atmağa vadar edir. Bəzi hallarda isə tələbələr yaxşı qiymət almaq və akademik mühitdə uğur qazanmaq məqsədilə etik qaydaları pozurlar.

- Akademik plagiat elmi araşdırmalara və təhsil sisteminə necə təsir göstərir?

- Plagiat elmi araşdırmalara və ümumiyyətlə, təhsil sisteminə ciddi təsir göstərir. Birinci növbədə, bu hal elmi tədqiqatların keyfiyyətini aşağı salır. Plagiat olunan işlər yeni bilik yaratmaq əvəzinə, mövcud biliklərin sadəcə surətini çıxarır və bu, elmi inkişafı ləngidir. Digər tərəfdən, plagiatın yayılması universitetlərin və elmi institutların nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Əgər akademik mühitdə plagiat geniş yayılarsa, bu, həmin qurumların elmi etibarlılığını sual altına qoyur. Bundan əlavə, tələbələrin və tədqiqatçıların yaradıcılıq qabiliyyəti zəifləyir, çünki onlar öz ideyalarını inkişaf etdirmək əvəzinə, mövcud fikirləri təkrar etməyə üstünlük verirlər.

- Universitetlər və elmi qurumlar plagiatın qarşısını almaq üçün hansı tədbirləri görə bilər?

- Universitetlər və elmi qurumlar plagiatın qarşısını almaq üçün bir sıra tədbirlər görməlidirlər. İlk növbədə, akademik etika və elmi yazı qaydaları barədə tələbələr və tədqiqatçılar üçün maarifləndirici seminarlar təşkil olunmalıdır. Tələbələrə düzgün istinad etmə və akademik dürüstlük prinsipləri öyrədilməlidir. Bundan əlavə, universitetlər plagiat aşkarlayan proqramlardan istifadə etməli, bütün elmi və akademik işləri bu cür proqramlarla yoxlamalıdırlar. Əsas tədbirlərdən biri də akademik etik kodekslərin tətbiq edilməsidir. Universitetlər açıq şəkildə plagiatın qəbuledilməz olduğunu vurğulamalı və bu hallara qarşı sərt qaydalar müəyyən etməlidirlər. Plagiata yol verənlər üçün müəyyən sanksiyalar tətbiq edilməlidir ki, bu da tələbələri və tədqiqatçıları akademik dürüstlük qaydalarına riayət etməyə təşviq etsin.

Ümumiyyətlə, plagiatın qarşısının alınması üçün təkcə texniki tədbirlər deyil, həm də düşüncə tərzinin dəyişməsi vacibdir. Universitetlər tənqidi və yaradıcı düşüncəni təşviq etməli, tələbələrin öz fikirlərini formalaşdırmaq və yeni biliklər yaratmaq bacarıqlarını inkişaf etdirməlidirlər. Əks halda, akademik mühitdə plagiatın yayılması elmin inkişafına ciddi maneələr törədə bilər.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:380
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 22 Mart 2025 12:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri