Icma.az
close
up
RU
Plagiat və Akademik etika: harada xətt çəkilməlidir? MÜSAHİBƏ

Plagiat və Akademik etika: harada xətt çəkilməlidir? MÜSAHİBƏ

Icma.az xəbər verir, Sia Az saytına əsaslanaraq.

Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənlinin SİA-ya müsahibəsini təqdim edirik:

- Plagiatın yayılmasının əsas səbəbləri nədir?

- Plagiatın yayılmasının bir sıra fundamental səbəbləri mövcuddur. Bunlardan biri tələbələrin və tədqiqatçıların akademik yazı qaydaları və istinadetmə prinsipləri barədə yetərli biliyə malik olmamalarıdır. Bir çox hallarda tələbələr sitat gətirmə və mənbəyə istinad etmə qaydalarını tam anlamadıqları üçün plagiata yol verirlər. Digər mühüm səbəb isə akademik təzyiq və vaxt çatışmazlığıdır. Xüsusilə universitetlərdə verilən tapşırıqların həddindən artıq çox olması və tədqiqatçılar üçün müəyyən edilmiş qısa müddətlər bəzi hallarda onların plagiata əl atmasına gətirib çıxarır.

Bundan əlavə, internetdə açıq mənbələrin əlçatan olması plagiatın yayılmasını sürətləndirən amillərdən biridir. Tələbələr və tədqiqatçılar asanlıqla mövcud mənbələrdən istifadə edir və bəzi hallarda bu mənbələri öz fikirləri kimi təqdim edirlər. Nəzarət mexanizmlərinin zəif olması da bu problemin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır. Əgər universitetlər və elmi qurumlar plagiatı müəyyən etmək üçün ciddi tədbirlər görmürlərsə, bu, akademik mühitdə qeyri-etik davranışların yayılmasına səbəb olur.

- Plagiatla akademik qeyri-etik davranış arasında nə kimi fərqlər var?

- Plagiat akademik qeyri-etik davranışın bir formasıdır, lakin bu anlayışlar arasında bəzi fərqlər mövcuddur. Plagiat başqasının fikirlərini, məqalələrini və ya tədqiqat nəticələrini öz adına çıxarmaq, onlara düzgün istinad etməməkdir. Akademik qeyri-etik davranış isə daha geniş anlayışdır və yalnız plagiatı deyil, həm də məlumatların saxtalaşdırılmasını, tədqiqat nəticələrinin təhrif edilməsini, yanlış sitatlardan istifadəni və elmi işlərdə uydurma mənbələrə istinad etməyi əhatə edir.

- Tələbələr və tədqiqatçılar ən çox hansı səbəblərə görə plagiata yol verirlər?

- Tələbələr və tədqiqatçılar plagiata müxtəlif səbəblərdən yol verirlər. Bunlardan biri elmi yazı və tədqiqat vərdişlərinin kifayət qədər formalaşmamasıdır. Bəzi tələbələr elmi məqalə yazmaq üçün lazım olan biliklərə sahib olmadıqlarından mövcud mənbələri dəyişmədən köçürmək yoluna əl atırlar. Digər mühüm səbəb isə vaxt azlığı və akademik tələblərin çox olmasıdır. Qısa müddət ərzində tədqiqat işlərini tamamlamaq zərurəti bəzi tələbələri plagiata əl atmağa vadar edir. Bəzi hallarda isə tələbələr yaxşı qiymət almaq və akademik mühitdə uğur qazanmaq məqsədilə etik qaydaları pozurlar.

- Akademik plagiat elmi araşdırmalara və təhsil sisteminə necə təsir göstərir?

- Plagiat elmi araşdırmalara və ümumiyyətlə, təhsil sisteminə ciddi təsir göstərir. Birinci növbədə, bu hal elmi tədqiqatların keyfiyyətini aşağı salır. Plagiat olunan işlər yeni bilik yaratmaq əvəzinə, mövcud biliklərin sadəcə surətini çıxarır və bu, elmi inkişafı ləngidir. Digər tərəfdən, plagiatın yayılması universitetlərin və elmi institutların nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Əgər akademik mühitdə plagiat geniş yayılarsa, bu, həmin qurumların elmi etibarlılığını sual altına qoyur. Bundan əlavə, tələbələrin və tədqiqatçıların yaradıcılıq qabiliyyəti zəifləyir, çünki onlar öz ideyalarını inkişaf etdirmək əvəzinə, mövcud fikirləri təkrar etməyə üstünlük verirlər.

- Universitetlər və elmi qurumlar plagiatın qarşısını almaq üçün hansı tədbirləri görə bilər?

- Universitetlər və elmi qurumlar plagiatın qarşısını almaq üçün bir sıra tədbirlər görməlidirlər. İlk növbədə, akademik etika və elmi yazı qaydaları barədə tələbələr və tədqiqatçılar üçün maarifləndirici seminarlar təşkil olunmalıdır. Tələbələrə düzgün istinad etmə və akademik dürüstlük prinsipləri öyrədilməlidir. Bundan əlavə, universitetlər plagiat aşkarlayan proqramlardan istifadə etməli, bütün elmi və akademik işləri bu cür proqramlarla yoxlamalıdırlar. Əsas tədbirlərdən biri də akademik etik kodekslərin tətbiq edilməsidir. Universitetlər açıq şəkildə plagiatın qəbuledilməz olduğunu vurğulamalı və bu hallara qarşı sərt qaydalar müəyyən etməlidirlər. Plagiata yol verənlər üçün müəyyən sanksiyalar tətbiq edilməlidir ki, bu da tələbələri və tədqiqatçıları akademik dürüstlük qaydalarına riayət etməyə təşviq etsin.

Ümumiyyətlə, plagiatın qarşısının alınması üçün təkcə texniki tədbirlər deyil, həm də düşüncə tərzinin dəyişməsi vacibdir. Universitetlər tənqidi və yaradıcı düşüncəni təşviq etməli, tələbələrin öz fikirlərini formalaşdırmaq və yeni biliklər yaratmaq bacarıqlarını inkişaf etdirməlidirlər. Əks halda, akademik mühitdə plagiatın yayılması elmin inkişafına ciddi maneələr törədə bilər.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:342
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 22 Mart 2025 12:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri