Plagiatla elmi iş yazıb alim adını alanlar

 Sosial şəbəkələrdə və mediada plagiatla yazılmış elmi işlərlə ilə bağlı qalmaqallar gündəmə gəlir.

Tənqidçilər bildirir ki, hələ də bəzi dissertasiyalarda formal yoxlamalar aparılır və ciddi plagiat hallarına göz yumulur.

AzPost bildirir ki, Azərbaycanda son illərdə elmi işlərdə plagiatla bağlı konkret faktlar və statistik məlumatlar açıqlanıb.

Prezident yanında Ali Attestasiya Komissiyasının (AAK) sədri Famil Mustafayevin bu yaxınlarda mediaya müsahibəsində  deyib ki, 2019-2024-cü illərdə elmi dərəcə və elmi ad verilməsindən imtina hallarının sayı 1094 olub.

O bildirib ki, imtina halları əsasən plagiat, elmi keyfiyyətin aşağı səviyyədə olması və sənəd tələblərinə uyğun gəlməmək kimi səbəblərlə bağlıdır.

Sədr komissiya tərəfindən elmi dərəcə və ya elmi ad verilməsindən imtina hallarının ümumi müraciətlərin 30 faizdən çoxunu təşkil etdiyini qeyd edib.

Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) xüsusi qaydalarla plagiatın qarşısını almağa çalışır. 2019-cu ildən etibarən dissertasiyalar plagiat yoxlaması üçün xüsusi proqramlardan keçirilir.

AAK-ın nəzdində fəaliyyət göstərən ekspert şuraları dissertasiya işlərini və digər elmi işləri müzakirə edir və qiymətləndirir. Bu şuralar plagiat faktlarını aşkarlamaq və qiymətləndirmək üçün məsuliyyət daşıyır .

Dissertasiya işində plagiat faktı aşkar edildikdə, iddiaçı 3 il müddətinə fəlsəfə doktoru, 5 il müddətinə isə elmlər doktoru elmi dərəcəsi üzrə müdafiə etmək hüququndan məhrum edilir. Eyni zamanda, həmin mövzuda yenidən dissertasiya müdafiə etmək hüququ verilmir .

Plagiat faktı aşkar edildikdə yalnız iddiaçı deyil, həmçinin elmi rəhbər, elmi məsləhətçi, rəsmi opponentlər, elmi seminarın sədri, elmi katib və dissertasiya şurasının iclasına sədrlik edən şəxs də məsuliyyət daşıyır və müəyyən müddətə bu vəzifələri tutmaq hüququndan məhrum edilə bilər .

AAK plagiat faktı aşkarlandıqda, iş təsdiqlənmir və hətta alınmış dərəcə ləğv oluna bilər.

Məsələn AAK 2021-ci ildə  135 şəxsə imtina qərarı verib. İmtinaların 42-si plagiatlıqla bağlı olub .

Həmin il AAK tarixində ilk dəfə olaraq bir şəxs plagiat səbəbindən elmi dərəcədən məhrum edilib. Həmin şəxsin 2017-ci ildə müdafiə etdiyi dissertasiyada plagiat faktı aşkarlandığı üçün fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi ləğv olunub .

2021-ci ildə AAK tərəfindən 87 fəlsəfə doktoru və 8 elmlər doktoru dərəcəsi üzrə imtina verilib. Bu imtinalardan 25-i plagiat faktına görə olub .

2023-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun keçirdiyi elmi-praktiki konfransa təqdim olunan bəzi məqalələrin plagiat olduğu aşkarlanıb.

2024-cü ildə AAK tərəfindən Aynur Quliyevanın “Qabriel Qarsia Markesin yaradıcılığında fantastik realizmin xüsusiyyətləri” mövzusunda dissertasiyasında plagiat faktı aşkar edilib. Nəticədə, onun filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi və dosent elmi adı ləğv edilib.

2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (UNEC) bir magistrantın dissertasiya işində plagiat olduğu iddia edilib. Məhkəmə müəllif hüquqlarının pozulmasına görə 4000 manat kompensasiya ödənilməsinə qərar verib.

AAK dissertasiya işlərində plagiat faktlarını aşkarlamaq üçün StrikePlagiarism antiplagiat sistemindən istifadə edir. Bu sistem 2002-ci ildə Polşada yaradılıb və Azərbaycanda 61 qurum, o cümlədən universitetlər və Elmlər Akademiyasının institutları ilə əməkdaşlıq edir .

Son illərdə bəzi universitetlər (xüsusilə Bakı Ali Neft Məktəbi, ADA Universiteti və UNEC) daha ciddi etika və antiplagiat siyasəti tətbiq edir. Təhsil Nazirliyi və AAK tərəfindən yeni Etik Kodekslər və tələbə dissertasiyaları üçün yoxlama meyarları hazırlanır.

Plagiat  müəllif hüquqlarının pozulması sayılır və hüquqi məsuliyyət yaradır.

Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Haqqında Qanunu və Müəlliflik Hüquqları haqqında Qanunu plagiatla bağlı əsas hüquqi çərçivəni müəyyən edir.

AzPost.az

Paylaş