Icma.az
close
up
RU
Politoloq: ABŞ İranı yenidən masaya çəkə bilsə...

Politoloq: ABŞ İranı yenidən masaya çəkə bilsə...

Sherg.az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

ABŞ-nin istəyir ki, rejimin gələcəkdə nüvə silahı yaratmaq qabiliyyətini tamamilə dayandırsın


ABŞ Tehrana nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların yenidən başlanmasını təklif edib.

Bu barədə İran Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumata görə, danışıqların mümkün yeni raundunun keçiriləcəyi tarix hələ müəyyənləşdirilməyib və bu barədə dəqiq məlumat yoxdur.


Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq Şəbnəm Həsənova Sherg.az-a deyib ki, Donald Tramp administrasiyası tez bir zamanda hərbi zərbələrdən İranın nüvə proqramı ilə bağlı diplomatik sövdələşməyə keçməyə çalışır:


"ABŞ-nin istəyi odur ki, rejimin gələcəkdə nüvə silahı yaratmaq qabiliyyətini tamamilə dayandırsın. Bu baxımdan o, diplomatik səylər strategiyasını formalaşdırmağa daha çox önəm verir. Trampın ritorikası İranın nüvə proqramının “tamamilə məhv edildiyi” iddiası üzərində dayanmasından ibarətdir. Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyinin ilkin qiymətləndirməsi isə bu mövqeni əks etdirmir. Nəticə etibarilə hücumun ölkənin nüvə proqramının əsas komponentlərini məhv etmədiyini aşkarlayır. Obyektlərə ciddi ziyan dəyib. Lakin bu o demək deyil ki, nüvə proqramının özü tamamilə sıradan çıxarılıb. Hətta ABŞ-nin zərbələrindən əvvəl ekspertlər və keçmiş rəsmilər də nüvə proqramının hərbi yolla məhv edilə biləcəyi fikrinə skeptik yanaşma sərgiləyirdilər. Bəzi mütəxəssislər bildirirlər ki, döyüş zərərinin yekun qiymətləndirilməsinin nəzərə alınması vacib olsa da, İranla gələcək danışıqlarda BMT-nin nüvə nəzarəti orqanının İranda yenidən işə salınması prioritet olmalıdır. 2015-ci il müqaviləsinə geri dönək. Bu müqavilədə müdaxiləli yoxlama və monitorinq mövcud idi. İranla danışıqlar üzərində işləmiş keçmiş yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi də bildirir ki, bu mexanizm yenidən yaradılmalıdır. Yerində müfəttişlər mövcud olana qədər tam məqsədəuyğun hesab edilən hər hansı bir qiymətləndirmə olmayacaq".


Politoloq qeyd edib ki, Obama administrasiyası zamanı, 2015-ci ildə imzalanan saziş nəticəsində Atom Enerjisi Agentliyinin İranda mövcudluğu realla.d;:

"Bu da Agentliyin müfəttişlərinin ölkədə mövcudluğunu kəskin şəkildə artırmışdı. Tramp ilk səlahiyyət müddətində bu sazişdən ABŞ-ni çıxarmışdı. Saziş əsasən, 24/7 ərazidə müfəttişlər, elektron monitorinq var idi. Bu proses isə dünyanın heç bir yerində mövcud deyildi. Əgər şübhəli obyekt haqqında kəşfiyyat məlumatı olarsa, və İran bir neçə gün ərzində Agentliyi inandıra bilməsəydi, o zaman Agentlik müfəttişlərinin gedib təftiş edə bilməsi üçün bir səbəb olardı".


Analitik vurğulayıb ki, İran bu həftə Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossinin oynadığı rolu “təəssüf doğuran rol” kimi dəyərləndirdi və Agentliklə əməkdaşlıq dayandırıldı:

"İsrailin hücumundan bir gün əvvəl Tehran Agentliyin hesabatına istinad etdi və Qrossini ABŞ və İsrailin İrana zərbələrinə şərait yaratmaqda günahlandırdı. Bu addım İranın agentliyin proqramına nəzarətini məhdudlaşdırmaq üçün illərdir atdığı addımların davamı kimi dəyərləndirilir. Məsələn, 2022-ci ildə Agentlik elan olunmamış ərazilərdə tapılan uran hissəciklərinə görə rəsmi Tehranı tənqid etdikdən sonra İran da buna əsas obyektlərdən müşahidə kameralarını yığışdırmaqla cavab vermişdi. ABŞ-də hesab olunur ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı hər hansı təsdiq edilə bilən razılaşmanın bir hissəsi kimi atılması lazım olan addımlar, proqramın hələ də mövcud olan elementlərinin məhv edilməsi, hər hansı sonrakı fəaliyyətin monitorinqi, yüksək zənginləşdirilmiş uranın qarışdırılması və proqramın istifadə olunan hissələrinin elan edilməsini əhatə edəcək. İllər keçdikcə Agentliyin bu ərazilərə girişinin azaldılması və indiki məqamda girişin mövcud olmaması İranın nüvə inventarı ilə bağlı bütün dünyada böyük məlumat boşluqları yaradır. Bu boşluq xüsusilə İranın zənginləşdirilmiş uranın yerləşdiyi əraziyə gəldikdə daha da dərinləşir.

Tramp administrasiyasının rəsmiləri son günlər anbarın ABŞ-nin zərbələri ərəfəsində köçürülmədiyini bildirsə də, Agentlik İranın zənginləşdirilmiş uranın bir hissəsini hücuma məruz qalmadan əvvəl ərazilərdən çıxarmış ola biləcəyi fikri üzərində dayanır".


Şəbnəm Həsənovanın fikrincə, danışıqların uğurlu olması üçün hər kəs ən azı faktların mənbəyi barədə razılığa gəlməlidir:

"İranın tam olaraq nəyə sahib olduğu, bunun harada və hansı vəziyyətdə saxlaması ilə bağlı yeni bir baza hazırlamaq lazımdır. Bu isə vaxt aparan və tərəflərin əməkdaşlığına əsaslanan məsələdir. İranı yenidən masaya çəkə bilsələr, qanuni və təsdiq edilə bilən bir razılaşma əldə etmək üçün tərəflər daha çox texniki danışıqlara getməli olacaq".

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:259
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 30 İyun 2025 15:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see387

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see365

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see352

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see314

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see293

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see275

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see264

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see262

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see259

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see254

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see238

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see238

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see237

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see231

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see226

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see224

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see206

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see206

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see203

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri