Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, dini dialoq və tarixi irs məsələləri ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin 15 sentyabr 2026-cı ildə etdiyi çıxış bir neçə mühüm mövzunu əhatə edib. Çıxış dini liderlərin Bakıda keçirilən toplantısı çərçivəsində səsləndirilib. Dövlət başçısı əvvəlcə tədbirin iştirakçılarını salamlayıb. O, qonaqlara Azərbaycanın paytaxtında olmalarından məmnunluğunu ifadə edib. Çıxışda Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısı barədə məlumat verilib. Prezident həmin toplantının Bakıda keçirilməsini mühüm beynəlxalq hadisə kimi qiymətləndirib. Eyni günlərdə Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının keçirildiyi də qeyd olunub. Bu iki tədbirin eyni vaxtda keçirilməsi Prezidentin çıxışında xüsusi məna daşıyan məsələ kimi təqdim edilib. Dövlət başçısı həmin tədbirlərin mövzu baxımından bir-biri ilə əlaqəli olduğunu vurğulayıb. Görüşdə dini, mədəni və tarixi məsələlər bir platformada müzakirə olunub.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Seyid Yəhya Bakuvi haqqında danışıb. O, Yəhya Bakuvinin XV əsrdə yaşayıb-yaratdığını qeyd edib. Yəhya Bakuvi Azərbaycan tarixinin mühüm mütəfəkkirlərindən biri kimi təqdim olunub. Onun fəaliyyəti Azərbaycanın dini və fəlsəfi fikir tarixində xüsusi yer tutur. Prezident Yəhya Bakuvinin Azərbaycan xalqının böyük şəxsiyyətlərindən biri olduğunu bildirib. Onun irsinin Azərbaycan xalqı üçün mühüm dəyər daşıdığı vurğulanıb. Bu irsin İslam dünyası üçün də əhəmiyyətli olduğu qeyd olunub. Yəhya Bakuvi ilə bağlı beynəlxalq konfransın keçirilməsi onun irsinə diqqəti artırıb. Konfrans müxtəlif ölkələrdən gələn alim və dini liderləri bir araya gətirib. Bu tədbir Yəhya Bakuvinin irsinin müxtəlif aspektlərinin öyrənilməsi üçün imkan yaradıb.

Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycan xalqının mədəni irsindən geniş bəhs edib. O, Nizami Gəncəvinin adını çəkib. Xaqani Şirvaninin də Azərbaycan ədəbiyyatında mühüm yer tutduğu qeyd olunub. İmadəddin Nəsimi Azərbaycanın böyük şairlərindən biri kimi xatırlanıb. Yəhya Bakuvinin adı XV əsrin görkəmli şəxsiyyəti kimi qeyd edilib. Şah İsmayıl Xətainin də milli mədəniyyət tarixində mühüm rolu vurğulanıb. Məhəmməd Füzuli də bu tarixi sırada yer alıb. Bu şəxsiyyətlərin yaradıcılığı Azərbaycan mədəniyyətinin müxtəlif dövrlərini əhatə edir. Onların irsi ədəbiyyat, fəlsəfə və mənəvi düşüncə baxımından zəngindir. Prezident bu irsin Azərbaycan xalqının mədəni sərvəti olduğunu qeyd edib.

Çıxışda tədbirdə iştirak edən müxtəlif ölkələrin dini liderlərinə xüsusi salam ünvanlanıb. Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin dini rəhbərlərinin iştirakı qeyd olunub. Gürcüstandan gələn dini nümayəndələr də xatırlanıb. Suriyadan olan dini nümayəndənin iştirakı da qeyd edilib. Şimali Qafqaz respublikalarından gələn dini rəhbərlərin iştirakına diqqət çəkilib. Dağıstan və Çeçenistandan olan nümayəndələrin tədbirdə olması qeyd olunub. Bu iştirakçı tərkibi görüşün beynəlxalq xarakterini göstərib. Müxtəlif ölkələrin dini qurumları arasında fikir mübadiləsi üçün şərait yaranıb. Dini liderlərin bir araya gəlməsi mənəvi və humanitar məsələlərin müzakirəsinə imkan verib. Bu format regional və beynəlxalq dini dialoqun əhəmiyyətini göstərir.

Görüşün digər mühüm istiqaməti Azərbaycan tarixinin dini və mədəni irsi ilə bağlı olub. Yəhya Bakuvi bu irsin mühüm nümayəndələrindən biridir. Onun irsi Azərbaycan tarixində müxtəlif elmi istiqamətlər üzrə araşdırılır. Təsəvvüf və fəlsəfə onun fəaliyyəti ilə bağlı əsas mövzulardandır. Yəhya Bakuvinin adı Xəlvətiyyə ənənəsi ilə də əlaqələndirilir. Bu dini-mənəvi məktəb müxtəlif ölkələrdə geniş yayılıb. Onun nümayəndələri İslam dünyasının müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstəriblər. Yəhya Bakuvinin irsinin beynəlxalq konfransda müzakirəsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif ölkələrdən olan alimlərin iştirakı tədqiqat imkanlarını genişləndirir. Tarixi irsin öyrənilməsi müasir dövrdə də aktual olaraq qalır.

Prezidentin çıxışında dini liderlərin Azərbaycanla tanışlığının da əhəmiyyəti özünü göstərib. Xarici qonaqlar Azərbaycanın tarixi və mədəni abidələri ilə tanış olmaq imkanına malik olublar. Ağdam məscidinin də görüş çərçivəsində ziyarət olunması nəzərdə tutulub. Ağdam məscidi Qarabağ tarixinin mühüm dini-mədəni abidələrindən biridir. Məscid işğal dövründə ciddi dağıntılara məruz qalıb. Onun bərpası işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma prosesinin bir hissəsidir. Dini liderlərin məscidi ziyarət etməsi tarixi irsin tanıdılması baxımından əhəmiyyətlidir. Ziyarət proqramında Xocalıya səfərin də nəzərdə tutulduğu bildirilib. Bu səfərlər bölgənin tarixi hadisələri ilə tanışlıq imkanı yaradır. Belə proqramlar dini liderlərin region haqqında məlumatlarını genişləndirir.

Görüş zamanı Ağdam məscidinin tarixi ilə bağlı xatirələr də səsləndirilib. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə məscidin keçmişdə dini mərasimlərin keçirildiyi məkan olduğunu qeyd edib. Prezident İlham Əliyev də bu məlumatı təsdiqləyib. Prezident Xocalı qurbanları ilə bağlı dini mərasimlərin burada keçirildiyini xatırladıb. Bu fakt Ağdam məscidinin müasir tarixdə mənəvi əhəmiyyətini göstərir. Məscidin tarixinin qorunması həm dini, həm də ictimai yaddaş baxımından əhəmiyyətlidir. İşğaldan sonra onun bərpası tarixi irsin qorunmasına yönəlmiş fəaliyyətlərdəndir. Dini liderlərin Ağdam məscidinə səfəri bu irsin beynəlxalq qonaqlara təqdim olunmasına imkan verib. Tarixi məkanların ziyarəti hadisələrin daha yaxşı dərk edilməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan görüş yalnız Bakıda keçirilən tədbirlə məhdudlaşmayıb.

Prezident çıxışında sülh və mənəvi dəyərlər məsələsinə də toxunub. Müharibədən sonra regionda yeni reallıqların formalaşması Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr yaradıb. Sülh və sabitlik bölgənin gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. Dini liderlər sülh və qarşılıqlı anlaşma mövzularında ictimai dialoqa töhfə verə bilərlər. Dini irsdə insan ləyaqəti və qarşılıqlı hörmət kimi mövzular mühüm yer tutur. Bu mövzular müasir dövrdə də aktualdır. Dini və elmi konfranslar belə məsələlərin müzakirəsinə imkan yaradır. Yəhya Bakuvi irsi də bu kontekstdə elmi maraq doğurur. Onun irsinin araşdırılması mənəvi dəyərlərin tarixi inkişafını öyrənməyə imkan verir. Bakıdakı tədbirlər dini dialoqun müxtəlif aspektlərini müzakirə etmək üçün şərait yaradıb.

Prezidentin çıxışının digər mühüm cəhəti Azərbaycan tarixinin beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsidir. Xarici dini liderlərin iştirakı bu təqdimatın əhatə dairəsini genişləndirib. Azərbaycan öz böyük şəxsiyyətlərinin irsini beynəlxalq elmi müzakirələrə çıxarır. Nizami Gəncəvi, Nəsimi və Füzuli kimi şəxsiyyətlərin irsi artıq uzun müddətdir dünya elmi ictimaiyyətinin diqqətindədir. Yəhya Bakuvi irsinin də beynəlxalq səviyyədə daha geniş araşdırılması bu prosesin davamıdır. Konfranslar müxtəlif elmi məktəblərin nümayəndələrini bir araya gətirir. Bu tədbirlər yeni elmi əlaqələrin yaranmasına imkan verə bilər. Mədəni irsin beynəlxalq səviyyədə təqdimatı xalqlar arasında qarşılıqlı tanışlığı artırır. Dini irsin təqdimatı da bu prosesin mühüm hissəsidir. Bakı görüşü bu baxımdan elmi, dini və mədəni məzmunu birləşdirən tədbir olub.

Nəticə olaraq, Prezident İlham Əliyevin nümayəndə heyətini qəbul etməsi Azərbaycan üçün mühüm dini və mədəni tədbirlərdən birinə çevrilib. Görüşdə Türk dövlətlərinin dini liderləri geniş şəkildə təmsil olunublar. Qafqaz və digər ölkələrdən dini nümayəndələr də tədbirdə iştirak ediblər. Prezident çıxışında Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsinə diqqət çəkib. Yəhya Bakuvi irsi çıxışın əsas mövzularından biri olub. Azərbaycanın böyük şair və mütəfəkkirlərinin adları xüsusi olaraq qeyd edilib. Görüşdə dini əməkdaşlığın və dialoqun əhəmiyyəti də ön plana çıxıb. Ağdam məscidi və Xocalıya səfər proqramı tədbirin tarixi aspektini genişləndirib. Dini liderlərin bir araya gəlməsi qarşılıqlı fikir mübadiləsi üçün imkan yaradıb. Bu görüş Azərbaycan, Türk dünyası və İslam coğrafiyası arasında dini və mədəni əlaqələrin müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi xarakterizə olunur.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini