Psixi problemi miyonlara çevirən qadın

"Sonsuzluq otağı"
Bu yapon rəssamı çox asanlıqla tanınan üslubunu 1950-ci illərdən inkişaf etdirməyə başlayıb. Onun dəst-xətti çox vaxt sosial şəbəkələrdə müasir incəsənətin qlobal vizual rəmzi kimi təqdim olunur. Amma çoxları bu əsərlərin arxasında ağır çətinlikləri dəf etməyə məcbur qalmış qadının şəxsi həyat hekayəsinin dayandığından xəbərsizdirlər.
1929-cu ildə fermer ailəsində dünyaya gələn Yayoi Kusama uşaqlıqdan hallüsinasiyalardan əziyyət çəkirdi. Onun ətrafda gördüyü hər şeyin üzərinə sanki nöqtəli və şəbəkəli naxışlar çökür. Rəssamın özü belə hesab edir ki, bu psixoloji pozğunluğun səbəbi uşaq vaxtı onu sevməyən anasının münasibətindən doğan stresslə bağlıdır. “Mənim əsərlərim həyatımın, xüsusilə psixi xəstəliyimin ifadəsidir”,- rəssam deyir.

O, psixi problemlərini heç vaxt gizlətməyib. Əksinə, sənəti bir növ terapiyaya çevirib. Kioto incəsənət məktəbini bitirəndən sonra ilk sərgisini Yaponiyada keçirib. 1958-ci ildə isə həm də onu tanımadığı insanlara ərə verməyə çalışan valideynlərinin təzyiqindən qurtulmaq üçün Nyu-Yorka köçüb. Anası ilk dövrlərdə ona bir daha heç vaxt evə qayıtmayacağı şərtilə maliyyə yarımı göstərməyə razılaşıb.
Amerikada Yayoi Kusama həmin dövrün tanınmış rəssamı, iri gül şəkilləri çəkməklə məşhurlaşan Corciya O`Kiff ilə dostlaşıb. Yayoi gecə-gündüz dayanmadan işləyərək avanqard janrında əsərlər yaradırdı. Onun ilk sərgisi böyük maraqla qarşılanır və sənətşünasların çoxlu şərhlərilə müşayiət olunur. 60-cı illərdə onun əsərləri seksual azadlığın simvolu kimi hippilərin arasında böyük məşhurluq qazanır.

Həmin dövrdə Kusama minlərlə nöqtə ilə bəzədilmiş qadın və kişi bədənlərini çəkməklə fərdilikdən məhrum şəxs ideyasını ifadə etməyə çalışırdı. Onun fəlsəfəsinə görə, insan ancaq öz “mən”ini məhv etməklə Kainatın sonsuzluğuna qovuşa bilər.
O, məşhurluğu arzulayır və gözləyir, bunun üçün qalmaqallı hərəkətlərdən də çəkinmirdi. Amma əsl şöhrət onu bir qədər gec - 90-cı illərdə tapıb. 1993-cü ildə Yayoini nəhayət, Venesiyada keçirilnə rəssamlıq biennalına dəvət edirlər. Bu artıq beynəlxalq miqyasda tanınma demək idi.
"Sonsuzluq güzgüsü"
2018-ci ildə Los-Ancelesdə rəssamın sərgisinə bir gündə 90 min bilet satılır. 2022-ci ildə Londonun “Teyt Modern” qalereyasında isə bir illik biletlər əvvəlcədən satıldığından, sərgini daha bir il uzatmaq lazım gəlir.
Onun “Əbədiyyət torları” ("Infinity Nets"), "Çiçəklər" və "Balqabaqlar" silsiləsindən olan əsərləri müntəzəm şəkildə hərraclarda 7 milyon dollardan başlayan qiymətlərə satılır.

Nyu-Yorkda 16 il yaşayandan sonra Yayoi Kusama Yaponiyaya qayıdır və daha bir neçə ildən sonra könüllü şəkildə psixiatrik xəstəxanaya yerləşərək, orada yaşamağa başlayır. İndiyə qədər də əsas yaşayış yeri ruhi xəstəxanadır. Hər gün yaxınlıqda yerləşən emalatxanasına gedir, sonra isə yenidən xəstəxanaya qayıdır. Baxmayaraq ki, eyni şəhərdə özünə məxsus 5 mərtəbəli muzeyi var. “Mən bütün insanlığın sağalması üçün yaradıcılıqla məşğulam”,- deyə Kusama son müsahibəsində bildirib.
Vüsal Məmmədov
AzVision.az