Pulsuz ali təhsil: Gürcüstan variantı Azərbaycabda da tətbiq oluna bilərmi?

2026-cı ildən etibarən Gürcüstanın dövlət universitetlərində bütün tələbələrin təhsili dövlət tərəfindən tam şəkildə maliyyələşdiriləcək.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki. bu barədə Gürcüstan Təhsil, Elm və Gənclər Nazirliyinin açıqlamasında bildirilir.

Yəni, gələn ildən dövlət universitetlərində təhsil tam pulsuz olacaq. Məlumata görə, növbəti tədris ilində özəl ali məktəblərə yeni daxil olan tələbələr üçün dövlət tərəfindən qrant ayrılmayacaq. Bununla belə, artıq özəl ali məktəblərdə təhsil alan  tələbələr, həmçinin magistraturaya qəbul olunanlar əvvəlki qaydada dövlət maliyyə dəstəyindən yararlanmağa davam edəcəklər.

Bəs, qarşıdakı illərdə bu yenilik Azərbaycanda da tətbiq oluna bilərmi? Dövlət universitetlərində təhsilin ödənişsiz olmasının hansı müsbət təsirləri var?

Təhsil məsələləri üzrə tədqiqatçı Elmin Nuri Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında bildirib ki, təhsil haqlarının yalnız dövlət hesabına ödənilməsi təcrübəsi dünyanın bir neçə ölkəsində tətbiq olunur. Hətta iqtisadi cəhətdən yüksək inkişaf etmiş ölkələrdə də belə ali təhsil tələbələr üçün tamamilə pulsuz ödənişsiz deyil.

Onun sözlərinə görə, burada məsələnin əsas motivi ali təhsilin gələcəkdə tələbələr üçün tamamilə ödənişsiz olub-olmamasından çox, başqa meyarlarla bağlıdır:

“Əvvəlcə onu bildirək ki, dünyanın heç yerində "pulsuz təhsil" anlayışı yoxdur. Sadəcə dövlət təhsilalanın üzərinə düşən xərcləri öz üzərinə götürdüyü üçün və maddi məsrəf vətəndaşın üzərinə düşmədiyi üçün onu yanlışlıqla "ödənişsiz təhsil" adlandırırlar. Amma təhsilin ödənişsiz olması heç cür mümkün deyil: sadəcə, dövlət bu xərci-müəllimin, texniki-təşkilati heyətin maaşını, kommunal və vergi öhdəliklərini öz üzərinə götürür. Bu mexanizm isə bəzi dövlətlərdə tətbiq olunur, bəzilərində isə yox. Təbii ki, göstərdiyi nəticədən asılı olmayaraq hər kəs üçün ali təhsilin "ödənişsiz" olması yaxşı təşəbbüsdür. Bu, cəmiyyət daxilində gəncləri ali təhsilə daha da sövq edə, bu prosesə təşviq gücünü artıra bilər. Amma dövlətin bunu mütləq şəkildə etmək öhdəliyi yoxdur. Amma dövlət sifarişli plan yerlərinin ildən-ilə artırılması, universitetlərin akkreditasiya qaydalarında yumşalmalar, universitet sayının artırılması üçün edilən təşəbbüslər göstərir ki, bizdə də gələcəkdə bu istiqamətdə xeyli irəliləyişlər olacaq".

E.Nuri qeyd edib ki, bu kimi proseslərlə bağlı addımlar birdən-birə atılmır. Bu, mərhələli şəkildə həyata keçirilən və bir çox qaydalardan sonra növbəti mərhələlərdən biri kimi öz təsdiqini tapan prosesdir. Ona qədər isə biz bir çox məsələlərdə zəruri addımlar atmalıyıq.

Elmin Nuri: Göstərdiyi nəticədən asılı olmayaraq hər kəs üçün ali təhsilin ödənişsiz olması yaxşı təşəbbüsdür

"Bütün mahiyyət tələbə üçün stimullaşdırıcı addımların tətbiqi mexanizmdir. Şərt deyil ki, biz stimullaşdırmanı mütləq dövlət sifarişli universitetlərdə təhsili tələbə üçün tam şəkildə pulsuz etməklə məhdudlaşdırmalıyıq. Xeyr, hazırda tələbələrin universitetlərə qəbul qaydaları yumşalsa, başqa dövlətlərdə olduğu kimi daha sərbəst və rahat proseduralarla  həyata keçirilsə, əmək bazarının birbaşa diktə etdiyi ixtisaslara diqqət göstərilsə, müxtəlif profilli universitet və ixtisasların sayı artırılsa, mövcud təhsil haqqıları artan xətt üzrə dəyişməsə, universitet özünün maliyyələşdirmək uğrunda az da olsa cəhd etsə, düşünürəm ki, bu indi və yaxın gələcək üçün perspektivli tətbiqlər ola bilər. İnanın, qeyd olunan prinsiplərin tətbiqi tələbələr üçün ən əsas cəlbedici element olar", - deyə müsahibimiz əlavə edib.

Ekspert onu da vurğulayıb ki, universitetlərimiz özü öz büdcəsini elm-sənaye-innovasiya üçbucağı çərçivəsində formalaşdıra bilmir. Ali təhsil müəssisəsinin xərcləri həm də təhsil haqlarının hesabına ödənilir:

"Universitet bu gün "mən nə etməliyəm ki, özüm də maliyyə əldə etməliyəm?" sualı uğrunda dayanmadan düşünməli və nələrisə tətbiq etməlidir. Yalnız belə olan təqdirdə biz gələcək illərdə təhsilin tələbələr üçün ödənişsiz olub-olmamasından danışa bilərik".

Gülşən Şərif