Qarakilsədəki Qoşundaş abidəsi: Tarixə səfər və Paşinyanın ziyarətinin siyasi mənası

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Qarakilsə (Sisian) rayonunda yerləşən Qoşundaş abidəsini ziyarət etib. Bu ziyarət sadəcə bir tarixi gəzinti deyil, həm də Cənubi Qafqaz tarixinin mürəkkəb yaddaşı fonunda diqqətçəkən bir hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu abidə təkcə yerli arxeoloji əhəmiyyət daşımır, həm də türk etnosunun regiondakı izlərini əks etdirən mühüm bir maddi-mədəniyyət nümunəsidir.

 *Qoşundaş nədir?* 

“Qoşundaş” adlanan bu kompleks, bir döyüşdə həlak olmuş Oğuz türklərinə aid əsgər məzarlarından ibarətdir. Əsasən daş sətirlər şəklində düzülmüş qəbir strukturları, onların qədim döyüşçülərə aid olduğunu göstərir. Kompleksin mərkəzində yer alan kurqanlar isə döyüş başçılarına, yəni tayfa liderlərinə və ya sərkərdələrə məxsusdur. Bu cür strukturlar, eyni zamanda Türk-Mərkəzi Asiya kurqan mədəniyyəti ilə paralellik təşkil edir və Oğuzların migrasiya yollarının Cənubi Qafqazdan keçdiyini təsdiqləyir.

Abidənin ətrafında aparılmış qazıntılar zamanı insan sümükləri, məişət əşyaları və döyüş alətləri tapılıb. Bu isə burada sadəcə qəbir deyil, eyni zamanda savaş meydanı və yaşayış sahəsi olduğuna işarə edir. Əşyalar içərisində tapılan ox ucluqları, bıçaqlar və misdən hazırlanmış alətlər, bu toplumun döyüş təcrübəsi ilə yanaşı, eyni zamanda yerli təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu da göstərir.

 *Tarixi kontekst: Türk izləri və Cənubi Qafqaz* 

Oğuz türklərinin Mərkəzi Asiyadan Anadoluya miqrasiyası zamanı keçdikləri əsas marşrutlardan biri də Cənubi Qafqaz olub. Qarakilsə bölgəsindəki Qoşundaş və digər oxşar abidələr bu miqrasiyanın arkeoloji sübutları kimi qiymətləndirilir. Bu abidə kompleksləri türklərin bu coğrafiyada yalnız keçici deyil, müvəqqəti məskunlaşma və müdafiə strategiyalarına malik olduğunu da sübut edir.

 *Paşinyanın səfəri: Tarixi etiraf, yoxsa siyasi manevr?* 

Paşinyanın bu səfəri Ermənistanda bəziləri tərəfindən “etnik müxtəlifliyin tanınması” kimi təqdim edilsə də, əslində bu addım Cənubi Qafqaz tarixinin daha obyektiv şəkildə oxunmasına məcbur qalmanın nəticəsidir. Ermənistan uzun illər boyu bu cür türk-mənşəli abidələrin mövcudluğunu ya inkar edib, ya da onlara alternativ mənşə axtarıb. Lakin müasir elmi və arxeoloji faktlar bu yanaşmanın davam etməsinə imkan vermir.

Digər tərəfdən, Paşinyanın bu ziyarəti Türkiyə və Azərbaycanla regional gərginliyin fonunda həm daxili ictimaiyyətə, həm də beynəlxalq aləmə “sülh və tolerantlıq” görüntüsü vermək məqsədi daşıya bilər.

 *Nəticə* 

Qoşundaş abidəsi sadəcə bir neçə daşdan ibarət arxeoloji struktur deyil; bu yer Cənubi Qafqazda türk varlığının izlərini, döyüş tarixini və kollektiv yaddaşı daşıyan maddi-mədəni bir sübutdur. Paşinyanın səfəri bu abidənin siyasi aləmdə də aktual hala gəlməsini təmin edir. Tarixi faktlar göstərir ki, bu torpaqlar müxtəlif mədəniyyətlərin və xalqların keçid nöqtəsi olub və bu abidələr qərəzsiz elmi baxışın tələbi ilə qorunmalıdır.

Züriyə Qarayeva 
Politoloq 
Bakıvaxtı.az üçün