Qardaş medianın Azərbaycanla bağlı yanlışları

Mən əvvəllər də musal çəkmişəm: slavyan əsilli xalqın iki dövlətinin- Ukraynanın və Rusiyanın durumuna baxın, bir də Azərbaycanla Türkiyəyə baxın. Dünyanın bir hissəsində eyni xalqın iki dövləti - Rusiya və Ukrayna bir-biri ilə dağıdıcı, qanlı müharibə etdiyi halda, bir-birinə düşmən kəsildiyi halda, dünyanın başqa bir hissəsində tək millətin iki dövləti Şuşa bəyannaməsi imzalayıb, bir-birini qorumağa söz verir. Bu, fərqin özü çox şeydən xəbər verir.

Amma bu, öz-özünə başa gələn bir nəticə deyil axı. Qardaşlıq çox çey deməkdir,ancaq hələ hər şey demək deyil. Azərbayca - Türkiyə münasibətlərinin indiki səviygəsində olan dostluq, müttəfiqlik iki ölkənin liderlərinin - cənab İlham Əliyevin və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın yüksək siyasi iradəsinin və davamlı işin məhsuludur. Ən əsas da iki rəhbərin şəxsi, qarşılıqlı güvənə söykənən münasibətləri burda başlıca amillərdən biri, bəlkə də birincisidir. Bunu Pakistan baş nazirinin də iştirakı ilə keçirilən üçlü zirvə görüşü bir daha xüsusi vurğuladı.

Bilirsiniz, bura qədər yazdıqlarımız o qədər aydın həqiqətlərdir ki, bunu hamı görür, hamı qiymətləndirir. Hər halda xüsusi qərəzi olanlardan başqa hər kəs.

Amma başqa aydın həqiqət də ondan ibarətdir ki, bəzi hallarda müəyyən qruplar bu dostluğu, qardaşlığı zədələməyə, bu müttəfuqliyə zərər vurmağa çalışır.

Məsələn, Türkiyədə bəzi media orqanlarında Azərbaycanla bağlı dezinformasiya yayılması halları çox üzücüdür. Azərbaycan-Türkiyə Media Platforması çərçivəsində analitiklərin və köşə yazarlarının bu gün keçirilmiş görüşündə də bu haqda danışdıq. Görüşün başlığı da elə bu idi: "Dezinformasiya ilə mübarizə".

Bəli, görüşdə də toxunulduğu kimi, Türkiyədə SOCAR-ın binası qarşısında aksiya da, Qəzza məsələsi haqqında obyektivlikdən uzaq şərhlər də üzücüdür. Doğrudur, bunu Türkiyə dövlətinin və mediasının Azərbaycandakı təmsilçiləri "marginal qrupların işi" adlandırır. Bu, belə olsa da, yenə çox üzücüdür; Türkiyədə Azərbaycana və ya əksinə belə şeylər olmalı deyil axı. Bu, iki ölkənin liderləri, iki ölkənin eyni soydan gələn cəmiyyətləri arasındakı münasibətlərin ruhuna ziddir.

Azərbaycan torpaqları otuz illik bir müddətdə Ermənistanın işğalı altında olanda Fələstindən Ermənistana dəstək mesajları saçılırdı. Ancaq buna rəğmən Azərbaycan da Türkiyə kimi Fələstində iki dövlətli həll planını həmişə dəstəkləyib. Azərbaycan, bəli, İsrail dövləti ilə dostluq edir. Burda sirr yoxdur ki. Amma Azərbaycan Türkiyənin də İsraillə münasibətlərini normallaşdırmasına həmişə çalışıb. "Mavi Mərmərə" böhranından sonra Ankara ilə Təl-Əviv arasında düşmənçilik səviyyəsinə - sıfıra düşmüş əlaqələrin toparlanmasında Azərbaycan hər iki ölkəyə yardım göstərmişdi. Hər iki tərəfin etimad göstərdiyi bir vasitəçi olaraq, Azərbaycan çox önəmli rol almışdı və yenə də buna hazırdır, anladığım, bildiyim qədər çalışmalar da var. Bu cür ortaq etimadın daşıyıcısı kimi Azərbaycanın Türkiyəyə xeyri çoxdur, zərəri?! Əlbəttə, xeyri.

Qəzzada insanlıq dramı yaşanır, doğrudur. Ancaq Azərbaycanın bu problemin həllinə təsiri yoxdur axı. Doğrudur, Azərbaycan da artıq siyasi nüfuz, güc və təsir baxımından öz coörafiyasını aşıb, öz sərhədlərindən kənara yayılıb. Xüsusilə, 2020-ci ildən sonra. Ancaq Türkiyə ilə Azərbaycanı bu mənada müqayisə etmək doğru olmaz. Türkiyə böyük regional güc olmaqdan da çıxıb və artıq qlobal səviyyədə problemlərin həllinə təsir göstərə bilir. Bunun Suriya örnəyi də var. Türkiyə kimi bir gücün həll edə bilmədiyi bir problemə Azərbaycan son qoyacaq?! Tutaq ki, Azərbaycan rasional deyil, irrasional - emisional bir yanaşma ilə İsraillə dostluğu kəssə, bununla Qəzza problemi həll olunacaq?! Əsla. Avropanın bəzi böyük dövlətləri belə bu məsələdə kəskin mövqe tutdu, nəyə yaradı? Heç nəyə. Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin qərarını yada salın. Müsbət nəticəsi oldumu?! Yox. Elə isə burada Azərbaycan nə edə bilər ki?! Heç nə. Bu, elə də göründüyü qədər sadə məsələ deyil və müəyyən mənada İsrailin özünü belə aşır. Bu yaxınlarda ABŞ prezidenti Donald Trampın bu məsələ ilə bağlı verdiyi mesajlar, ifadə etdiyi niyyətlər hətta İsrail hökumətinin özünü belə təəccübləndirmişdi. Amma qardaş ölkənin bəzi media orqanları məsələni elə təqdim edir ki, elə bil Qəzzanı bombalayan Azərbaycandır. Fransanın, məsələn, mediasında Azərbaycan əleyhinə kampaniya aparılır, bunun səbəbi də məlumdur, məqsədi də. Azərbaycan dövləti də, mediası da buna cavab verir. Ancaq qardaş Türkiyə Fransa deyil axı. Türk mediası da fransız mediası deyil. Bu cür yazılar və hərəkətlər Türkiyədən gələndə çox üzücü olur.

SOCAR-ın binası qarşısında hansısa aksiya keçirənlər əgər səmimidirsə (bu, kənar sifariş deyilsə), Bakı-Ərzurum qaz kəmərini gözdən keçirsinlər, Azərbaycanın qardaş ölkəyə güzəştli qiymətlərlə tədarük etdiyi qaz həcmlərinə baxsınlar. O qazı SOCAR hasil və nəql edir. Buna türk mediası da diqqət etsə, yaxşı olar.

Türkiyə mediasının mötəbər bir heyəti Ermənistana getmişdi və baş nazir Nikol Paşinyanla görüşmüşdü. Türk mediasında Paşinyanın ifadə etdiyi, Azərbaycanı haqsız çıxarmağa yönəlmiş əsassız narrativlərə geniş yer verilmişdi. Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarını hələ də Konstitusiyasında saxlayan, bununla da Azərbaycanla sülhdən, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasından yayınan ölkənin hökumət başçısına Türkiyə mediaslnda tribuna verilmişdi. Ancaq bu, Azərbaycan mediasında Türkiyə dövlətinə və onun rəhbərinə qarşı kampaniyaya çevrilmədi. Ancaq təəssüf ki, Türkiyə mediasının müəyyən seqmentində bu cür kampaniya xarakterli çıxışlara rast gəlinir. O cümlədən, "Sabah" kimi böyük resursda. Azərbaycan prezidentinin təşəbbüsü və qərarı ilə Qəhrənanmaraşda zəlzələdən zərər çəkənlər üçün şəhərcik salınır, ancaq bəzi "marginal" media quruluşları Türkiyədə Azərbaycan dövlət başçısı haqqında əsassız və üzücü şərhlərə yol verir. Bu, Türkiyə dövlətinin özünə də qarşı yönəlmiş bir hərəkətdir.

Bu məsələnin bir tərəfi. İkinci tərəfinə gəlincə, biz görürük ki, Türkiyə ilə İsrail arasında siyasi ritorika ilə ticari tərəfdşlıq bir-biri ilə ziddiyyətdədir. Prezident Ərdoğan Qəzzaya hücumlara görə İsraili "təcavüzkar" adlandırır, hətta faşist Almaniyası ilə müqayisə edir. Ancaq elə 2024-cü ilin iqtisadi göstəricilərinə baxsaq, başqa mənzərə görərik: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Ticarət Statistikası Verilənlər Bazasının (UN Comtrade) məlumatlarına görə, Türkiyə 2024-cü ildə 2,86 milyard dollarlıq ixracatla İsrailə ən böyük beşinci mal tədarükçüsü olub.

Bu baxımdan Türkiyə, sadəcə, Çin, ABŞ, Almaniya və İtaliyadan geri qalır. Ancaq o da məkumdur ki, Türkiyə hökuməti 2024-cü ilin mayında İsraillə bütün ikitərəfli ticarəti dayandırdığını elan etmişdi. Əgər Azərbaycan-İsrail və Türkiyə-İsrail iqtisadi-ticarət əlaqələrini müqayisə etsək, görərik ki, qardaş ölkənin İsraillə ticarəti daha yüksək rəqəmlərlə ifadə olunur. Bu da təbiidir. Ancaq təbii olan tərəfi Azərbaycanı İsraillə əlaqələri kəsməyə çağıran "marginal" sosial və media qruplarının Türkiyədə boy göstərməsidir. Bu, əlbəttə, Türkiyənin dövlət mövqeyi deyil. Heç cəmiyyətin çoxluğunun da niyyəti və duyğuları ilə səsləşmir. Ancaq bu var. SOCAR-a etirazların hardan qaynaqlandığı da məlumdur. Ən azı təxminlərimiz var: Azərbaycanın Aralıq dənuzində TAMAR qaz yataöı ilə bağlı İsraillə imzaladığı saziş Fransa və başqa bu kimi ünvanlarda qıcıq yaradıb. Buna cavabı Türkiyə üzərindən verməyə çalışırlar. Məqsəd həm də Türkiyə ilə Azərbaycanı üz-üzə qoymaqdır. Bu səbəbdən yəqin ki, Türkiyə dövləti və aparıcı türk mediası Azərbaycanın bu məsələdə həssaslığını yaxşı anlayır.

Sonda onu da deyim: Türkiyə mediası çoxprofilli, çoxspektlidir, bəli. Amma həqiqət bir cürdür. Həqiqətə münasibət çoxvariantlı ola bilməz axı. Elə deyilmi?!

Bahəddin Həzi, bizimyol.info