Qazaxıstanlı ekspert Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə sıx münasibətlərindən danışıb

Astana, 18 noyabr, AZƏRTAC

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi regionda iqtisadi və mədəni əlaqələrin dərinləşməsinin məntiqi nəticəsi idi. Maqsut Narikbayev Universitetinin Qlobal və Regional İdarəetmə Mərkəzinin (CEGREG) professoru və direktoru İkboljon Koraboyev AZƏRTAC-a müsahibəsində bu qərara səbəb olan amillər və genişləndirilmiş əməkdaşlıq formatının perspektivləri barədə danışıb.

- Azərbaycanın 2025-ci ildə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə rəsmi olaraq qəbul edilməsinə səbəb olan ilkin şərtlər və şərait nədən ibarətdir?

- Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə rəsmi olaraq daxil edilməsi həm maddi, həm də mədəni ilkin şərtlərə əsaslanan tədrici prosesin məntiqi nəticəsi idi. Ölkə 2023 və 2024-cü illərdə keçirilən görüşlərdə iştirak edib və 2025-ci ilin noyabr ayında rəsmi olaraq bu formata qoşulmaq qərarı verilib.

Bu prosesin maddi əsası regionun ortaq gündəliyi - nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi, iqtisadiyyatların modernləşdirilməsi, qlobal siyasi və texnoloji transformasiyalara uyğunlaşmaq ilə bağlıdır. Bütün dövlətlər eyni vaxtda iqtisadiyyatlarını şaxələndirməli və xarici dünya ilə qarşılıqlı əlaqə kanallarını genişləndirməlidir. Onların bu sahədəki maraqları üst-üstə düşür və bir-birini tamamlayır.

- Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə hansı amillər təsir göstərir?

- Vəziyyət həm Mərkəzi Asiya, həm də Azərbaycanın daxili regional problemlərinin əhəmiyyətli bir hissəsini həll edə bilməsi ilə yüngülləşir. Mərkəzi Asiya əsas sərhəd məsələlərini həll edib, hidrosiyasət, ticarət, sənaye, təhsil sahələrində əməkdaşlığı gücləndirib, həmçinin qarşılıqlı ticarət və turizm inkişaf edir. Azərbaycan isə ərazi bütövlüyünü bərpa edib, Ermənistanla sülh prosesində irəliləyib və əsas xarici tərəfdaşlarla münasibətlərini gücləndirib.

Bu müsbət dəyişikliklər genişlənmiş praktik əməkdaşlığa gətirib çıxarıb. Orta Dəhliz, Yaşıl Dəhliz, rəqəmsal infrastrukturun yaradılması, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) fəaliyyəti və digər layihələrin inkişafı çərçivəsində əlaqələr güclənib. Bununla yanaşı, ikitərəfli əlaqələr də intensivləşib, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında məsləhətləşmələr mütəmadi xarakter alıb.

- Mədəni və dil amilləri Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında beynəlxalq səviyyədə qarşılıqlı əlaqələrin genişlənməsinə hansı töhfələri verir?

- Mədəni və dil yaxınlığı, eləcə də oxşar xarici siyasət məqsədləri bu məsələdə mühüm rol oynayır. Ölkələr bir-birini gücləndirir, habelə Çin, Aİ, ABŞ, Rusiya və digər vacib tərəfdaşlarla konstruktiv dialoq üçün əlavə imkanlar yaranır. Burada regional və qlobal idarəetmə məsələlərində ortaq ehtiyacları, maraqları və baxışları bölüşən dövlətlər arasında sürətli və məqsədyönlü yaxınlaşma proseslərinin birləşməsini görürük. Əhəmiyyətli olan odur ki, bu əməkdaşlıq üçüncü ölkələrə qarşı yönəlməyib və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə, BMT Nizamnaməsinə tam uyğundur. Bu, müsbət sinerji yaradır.

Bu yaxınlaşma iqtisadi artımı təşviq edir, riskləri azaltdır və regional proqnozlaşdırılma qabiliyyətini gücləndirir, nəticədə xarici tərəfdaşlara da fayda gətirir. Gələcəyə baxdıqda, genişləndirilmiş əməkdaşlıq formatı nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi, qarşılıqlı ticarətin artırılması, texnologiya transferi və regionun qlobal proseslərə inteqrasiyası şəklində əlavə dəyər yaratmağa davam edəcək.

- Genişləndirilmiş əməkdaşlıq formatını qarşıdakı illərdə hansı perspektivlər gözləyir?

- Məşvərət Görüşünün çevik təbiəti Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlıq arxitekturasına inteqrasiyasında əsas rol oynayıb. Bu çeviklik, ehtimal ki, ardıcıl olacaq, format növbəti 5-10 il ərzində inkişaf edəcək, amma bunlar sərt institusionallaşma olmadan baş verəcək. Onun davamlılığı və effektivliyi region ölkələrinin mədəni, siyasi və ideoloji yaxınlığı ilə təmin edilir.

Elşən Rüstəmov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Astana