Qədim memarlığın şah əsəri Quba Cümə məscidi

Quba, 13 avqust, AZƏRTAC

AZƏRTAC-ın “Mən turist olsaydım” rubrikası: Quba Cümə məscidi

Ölkəmizdə zəngin memarlıq üslubuna malik qədim məscidlərdən biri də Quba şəhərindəki Cümə məscididir. Bu məscid təkcə Qubada deyil, Azərbaycanın şimal-şərqində ən qədim dini mərkəzlərdən biri hesab edilir. Binanın tikintisi müəyyən fasilələrlə 10 il davam edib və 1802-ci ildə başa çatdırılıb.

Qazı Nəsrullah əfəndinin oğlu Qazı İsmayıl əfəndinin maddi yardımı ilə tikilən məscidin kitabəsində onu inşa edən memar haqqında məlumat verilib. Kitabədə yazılıb: “Bu məscidi şərif aləmlərin rəbbi olan Allahın inayəti ilə Qazı Nəsrulla ibn Hacı İsmayılın vəsaiti ilə memar Əbu Bəkr Əcəmi ən Naxçıvani sülaləsindən olan memar Osman ibn Ömər tikmişdir. Hicri 1217-ci il”.

Məscid və onun nəzdində olan mədrəsə 1924-cü ilədək fəaliyyət göstərib. Sovet dövründə digər dini məkanlar kimi, onun da fəaliyyəti qadağan edilib. 1933-cü ildə mədrəsə və minarə, sonralar isə digər tikililər dağıdılıb. Məscidin dağıdılacağını bilən rayon əhalisi gecə ilə dəyirman daşlarını və çuvallarla buğdalarını gətirib məscidi dəyirmana çeviriblər ki, onu dağılmaqdan xilas etsinlər. Bir müddətdən sonra bura anbar kimi istifadə olunub, daha sonra isə xalça muzeyi fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məscid yenidən dindarların istifadəsinə verilib. Yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olan məscid səkkiztinli prizma şəklindədir, daxildən hündürlüyü 18 metr, sahəsi 360 kvadratmetrdir. Məscidin tikintisində istifadə olunmuş zığ kərpiclər rayonun 8-10 kilometrliyində yerləşən İqrığ kəndində hazırlanıb. Deyilənə görə, Quba camaatı həmin kənddən kərpicləri əlləri ilə bir-birinə ötürə-ötürə məscid tikilən yerə gətirib. Binanın tikintisində əsasən un, yumurta və əhəngdən istifadə olunub. Məscidin mehrab hissəsi Mədinə şəhərindəki məsciddə olduğu kimi işlənib. Tikilinin orta hissələrində sütunun olmaması memarın yüksək peşəkarlığından xəbər verir.

Məscidin ətrafına şəbəkəli hasar çəkilib, dəstəmaz yeri və mədrəsə tikilib, ərazidə abadlıq işləri aparılıb. Ötən əsrin 90-cı illərində məsciddə 50 metr hündürlükdə yeni minarə ucaldılıb.

Müxbir - Elxan Yusifli