Qədim sivilizasiyaların sirləri: Əsrarəngiz Himalay qüllələrini kim və nə üçün tikib?

Çinin cənub-qərbindəki təcrid olunmuş dağlıq ərazilərdə daş qüllələr əsrlər boyu dayanıb, qeyri-adi dizaynı və naməlum mənşəyi ilə alimləri çaşdırır. Hündürlüyü 60 metrə çatan bu qədim tikililərə tez-tez Sıçuan əyalətində və Tibet Muxtar Bölgəsində rast gəlinir.
Sfera.az bildirir ki, Himalay Qüllələri və ya Daş Ulduz Qüllələri kimi tanınan bu təxminən 250 struktur daş, kərpic və ağacdan tikilib. Onların kvadratlardan mürəkkəb çoxbucaqlı ulduzlara qədər fərqli formaları həm ucqar dağ dərələrini, həm də sıx məskunlaşan kəndləri bəzəyir.
 

Dizaynı ilə zəlzələyə davamlı olan qüllələr seysmik hadisələrdən sağ çıxmağa kömək edən taxta tirləri hörgülərinə daxil edir. Qüllələri tədqiq etməyə 1998-ci ildə başlayan fransız tədqiqatçısı Frederik Darraqon onları dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdıraraq, strukturların ehtimal ki, 600-1000 il əvvəl tikildiyini irəli sürüb.

Radiokarbon tarixləri bu qiymətləndirməni təsdiqləyir.
Alimlər qüllələrdən istifadənin müxtəlif variantlarını təklif edirlər. Bəziləri onların monqollarla artan ticarət zamanı varlı ailələr tərəfindən tikilmiş status simvolları olduğuna inanır, onların təsir edici hündürlüyü, mürəkkəb dizaynı sərvət və təsirdən xəbər verir.
 

Minyak kimi bölgələrdə, qüllələr, yüksək girişləri və keçmiş ticarət yolları boyunca strateji yerləşməsi səbəbindən, ehtimal ki, gözətçi qüllələri kimi istifadə edilmişdir. Digərləri, məsələn, Kongpo və Dambadakılar, sərvət simvolu kimi mümkün funksiyalarını gücləndirərək daha dekorativ görünürlər. Qüllələrin naməlum məqsədi, yazılı və ya şifahi tarixin olmaması onu deməyə əsas verir ki, onları inşa edənlər haqqında biliklər bölgənin coğrafi parçalanması və burada yaşayan müxtəlif etnik qrupların təcrid olunması səbəbindən yoxa çıxmış ola bilər.
Qüllələr Çin tarixində ilk dəfə Ming sülaləsi dövründə (1368-1644) xatırlanıb, 2006-cı ildə Dünya Abidələr Fondu onları nəsli kəsilməkdə olan ərazilər siyahısına əlavə edənə qədər diqqətdən kənarda qalıb. Bu, abidələrin qorunmasına beynəlxalq marağa səbəb olub, xüsusən də qüllələrin bir çoxunun damlarını məhv etməyə imkan verən sabitlik suyu olmayıb.

Darraqonanın müdafiəsi strukturları qorumaq üçün səyləri gücləndirməyə kömək edib və yerli kampaniyalar indi bölgəyə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs statusu verilməsini hədəfləyir. Bu cür tanınma həyati maliyyə və diqqət gətirəcək, bərpanı təşviq edəcək və məsuliyyətli turizm vasitəsilə yerli iqtisadiyyata dəstək verəcək.
 

Şifahi ənənələrin öldüyü və yazılı qeydlərin az olduğu bir bölgədə bu daş qüllələr bir zamanlar Himalay zirvələri arasında çiçəklənən sivilizasiyalarla bir neçə maddi bağlantıdan biri olaraq qalır.

Xanım