Icma.az
close
up
RU
“Qərb İslamı ekzistensial təhlükə kimi qəbul edir...”

“Qərb İslamı ekzistensial təhlükə kimi qəbul edir...”

Sia Az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

1970-ci illərdən etibarən İslam mədəniyyət elementi kimi qəbul olunmağı dayandırdı və Qərb üçün birbaşa təhdid kimi görünməyə başladı, yəni müsəlman cəmiyyətlərini kriminallaşdırmaq üçün bir bəhanə kimi...

...Fransız şərqşünaslıq professoru Olivier Roy son müsahibəsində Qərb və İslam dünyası arasındakı münasibətlərin radikal tənqidi oxunuşunu təqdim edib.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, o, şərqşünaslıq konsepsiyasının inkişafı və transformasiyasına, İslam və müsəlmanların mənfi obrazlarının formalaşmasında Qərb diskursunun roluna, “tərəqqi” və “insan hüquqları” kimi məfhumların əxlaqi örtüklə örtülmüş müstəmləkə alətləri kimi istifadəsinə diqqət yetirib.

Heyranlıqdan hökmranlığa...

...Deməli, Roya görə, şərqşünaslıq müstəsna olaraq müstəmləkə dövrünün məhsulu deyil - o, ondan çox əvvəl, 18-ci əsrin sonlarında Şərqi fərqli bir sivilizasiya kimi öyrənən akademik bir elm kimi yaranmışdır.

Avropanın ilk şərqşünasları İslam sivilizasiyasına heyran idilər, lakin ona indiki ilə əlaqəni itirmiş şanlı keçmiş kimi baxırdılar.

Bu fikir Qərb diskursunda kök salıb: İslam dünyası “tərəqqi və dünyəviləşmə qatarını əldən verib” və “müasirlik” yolu ilə getməyi Qərbdən öyrənərək yenidən başlamalıdır..(?)

Roy qeyd edir ki, bu qavrayış təkcə Qərb üçün deyil, İslam dünyasının bəzi liderləri, məsələn, Mustafa Kamal Atatürk kimi ənənəvi təhsil və mədəniyyət müəssisələrini dağıdıb, onların yerinə Qərb modelinə əsaslanan “müasir” qurumlarla əvəzlənməyə çalışan liderlər üçün xarakterik hala gəlib.

Dünyəvilik nəzarət vasitəsi kimi...

Roy Qərbin “tərəqqi yalnız dünyəvilik yolu ilə mümkündür” münasibətini tənqid edərək, bunun müasirliyə daxil olmaq üçün sivilizasiya şərti kimi qoyulduğunu iddia edir.

Onun sözlərinə görə, bu ideya müstəmləkə kontekstində siyasi alət kimi istifadə olunub.

O, əvvəlcə Əlcəzair mədəniyyətinə maraq göstərməyən, lakin sonradan, məsələn, Fransanın nəzarəti altında - yerli mədəniyyəti tanımaq üçün deyil, onu müstəmləkəçilərin maraqlarına tabe etmək və yenidən şərh etmək üçün islam hüququ fakültələri yaradan Fransanı misal gətirir.

Xəyali universallıq...

Roy Qərbin insan haqları diskursundan istifadəsini kəskin tənqid edir. O qeyd edir ki, 1947-ci il Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi əsasən Qərb layihəsi idi və bu, onun “universallığını” daha çox ixrac edilən Qərb özəlliyi edir.

Bu diskurs, onun fikrincə, yerli kontekstlərə məhəl qoymayan və onları istər din, istərsə də yerli sosial normalar kimi ümumbəşəri dəyərlərə antaqonist kimi şərh edən konkret mədəni modelin tətbiqi alətinə çevrilib.

Sivilizasiyadan “İslam probleminə”...

Roy vurğulayır ki, müasir şərqşünas diskursda ən təhlükəli dəyişiklik İslam Şərqini dini problemi olan bir sivilizasiya kimi qəbul etməkdən uzaqlaşmadır.

1970-ci illərdən etibarən İslam mədəniyyət elementi kimi qəbul olunmağı dayandırdı və Qərb üçün birbaşa təhdid kimi görünməyə başladı, yəni müsəlman cəmiyyətlərini kriminallaşdırmaq üçün bir bəhanə kimi...

Hicab və ya spirtli içkilərdən imtina kimi dini simvollar avtomatik olaraq avtoritarizm və azadlığın olmaması ilə əlaqələndirilir.

İslam mədəni müxtəlifliyin bir hissəsi olmaqdan çıxıb və insan hüquqlarının düşməni kimi qəbul olunmağa başlayıb – “İslam müasirliyə qarşı” məntiqi ilə.

Roy iddia edir ki, müasir Qərb xüsusilə populizmin yüksəlişi ilə “ümumbəşəri dəyər diskursundan” “kimlik və istisna diskursuna” keçid yaşayır.

Məsələn, Fransada dini etiqad azadlığının konstitusiya təminatına baxmayaraq, İslam dini simvolları milli birliyə təhlükə kimi qəbul edilir.

O, plüralizmi ixrac etdiklərini bəyan edən dövlətlərin daxildə mədəni müxtəlifliyi boğmağa çalışdıqları paradoksa diqqət çəkir.

Onun sözlərinə görə, Qərb demokratiyaları daxili struktur böhranlarından əziyyət çəkir və tez-tez təsvir olunduğu kimi İslam tərəfindən təhdid edilmir, populist hərəkatlar tərəfindən daxildən məhv edilir.

Eyni zamanda, Avropada birinci və ikinci nəsil müsəlmanlar ümumiyyətlə demokratiyanı dəstəkləyir və inteqrasiya etmək istəyirlər, eyni zamanda dini etiqad azadlığını da qoruyub saxlamaq istəyirlər.

Onlar zəmanətli konstitusion hüquqlar tələb edirlər - məsələn, dini ayinlər və halal yeməklər - lakin rədd edilirlər. Roy deyir ki, müsəlmanlar demokratiyaya qarşı deyillər, lakin Qərbin siyasi diskursunda çox vaxt fərqli şəkildə təqdim olunurlar. O, siyasi hərəkatlarla bağlı ikili standartlara da işarə edir: İslam partiyalarının siyasətdə iştirakı tez-tez qadağan edilir, Fransada Milli Ralli və ya Almaniya üçün Alternativ kimi ifrat sağçı millətçi partiyalar daha çox güc qazanır.

Orientalizm böhranı və Qərbin çıxılmaz nöqtəsi...

Sonda Rua deyir ki, bu gün Qərb dünyası universalizm və identiklik meylləri arasında daxili qarşıdurma yaşayır.

Onun fikrincə, söhbət artıq Samuel Hantinqtonun dediyi kimi “sivilizasiyaların toqquşması”ndan yox, kimlik və prinsiplər arasında münaqişədən gedir.

Qərb təxəyyülündə İslam sadəcə olaraq dini və ya mədəni fərq olmaqdan çıxıb, ekzistensial təhlükəyə çevrilib. Qərbin əsas problemi isə öz cəmiyyətlərində bərabərliyi təmin edə bilməməsi, xarici siyasətdə ikili standartlar və öz fundamental dəyərlərinə, hər şeydən əvvəl demokratiyaya inamının itirilməsidir.

Əli Babayev

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:229
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 04 Avqust 2025 00:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see327

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see325

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see318

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see308

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see304

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see300

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see299

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see271

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see270

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see264

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see260

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see258

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see256

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see250

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see247

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see245

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see244

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see208

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see207

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri