Qərib məzarlar PƏRVİZ YƏHYALI YAZIR

(Toğrul Nərimanbəyov səhifəsi)

Parisin Passi qəbiristanlığında bütün ətrafın İsanın çarmıxa çəkilməsini xatırladan baş daşlarının sırasında bir fərqli məzar var. Bu qərib və fərqli baş daşından Göyçay bağlarının əsrarəngiz yaz gözəlliyinin çiçəkləri boylanır. Bəlkə də baş daşına burada uyuyan rəssamın vəsiyyətinə görə ya da doğmalarının qəriblikdə vətən çiçəklərilə ruhunu daim ovundurmaq istəyindən çəkilib bu çiçəklər.

O, bütün dünyanı gəzib, dolaşdı. Sanki ölkələr, şəhərlər onun yaşayış yeri olmaq üçün bəhsləşirdi. Son nəhayətdə anasının ana yurdunda əbədiyyətini tapdı. Öz ata-baba yurduna, atasının ata yurdu Şuşaya həsrət.

Toğrul Fərman bəy oğlu Nərimanbəyov 7 avqust 1930-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Onun atası Fərman bəy Əmirbəy oğlu Tuluza Universitetində təhsil almışdır. O, vətənə dönərkən mühəndis-elektrik ixtisaslı mütəxəssis idi. Fərman bəy tələbəlik illərində Toğrulun anası İrma Lya Rude ilə ailə qurmuşdur. Nərimanbəyovlar Bakıya gələndən bir il sonra, 1930-cu ildə ailənin ikinci uşağı, Toğrul doğulur.

30-cu illərdə nəhəng sovetlər birliyində elektirikləşmə prosesinin qızğın dövrü olduğundan ixtisaslı mühəndis üçün tələbat hava-su kimi bir şey idi. Fərman bəyin İş həyatının uğuru və ailə xoşbəxtliyi təəssüf ki, uzun sürmədi. Otuzuncu illərin ikinci yarısında repressiyaların tuğuyan etdiyi dövrdə Nərimanbəyovlar kənarda qala bilməzdi. Keçmiş qubernatorun oğlu xaricdə təhsil almış Fərman bəy elə ilk qurbanlıq dalğasında həbs edilərək sürgünə göndərilir. “Siyasi məhbus” un ailə üzvü kimi azyaşlı Toğrulun anası da sürgün edilir. Toğrul Nərimanbəyov sürgün həyatında olmazın məşəqqətlərini çəkir. Bütün məhrumiyyətlərə baxmayaraq onun oxumaq ehtirası hər şeydən üstün idi. Bu baxımdan sürgün illərində Toğrula dayəlik etmiş polyak mənsubiyyətli Anna Andreyevnanın da təsiri az olmamışdır.

Sürgündən geri dönmək üçün icazə verildikdə Toğrul anası ilə Bakıya qayıdır. O, Bakıda rəssamlıq texnikumunu bitirib, ali təhsil almaq üçün Vilniusa yollanır. Vilnius İncəsənət Akademiyasında oxuduğu illərdə Toğrul parelel olaraq konservatoriya təhsili də alır.

XX əsrin altınıcı onilliyinin ikinci yarısından Toğrul Nərimanbəyov istedadlı fırça ustası kimi Azərbaycandan uzaqlarda da tanınır. Onun əsərləri rəngkarlığın müxtəlif janırlarında olmaqla əsl şedevr hesab olunurdu. Rəssamın portret, mənzərə əsərləri artıq nüfuzlu sərgi salonlarını bəzəyirdi.

Sərhədləri qapalı olan Sovet İttifaqı Toğrul Nərimanbəyov istedadını buxovlayıb, sovet çərçivəsində saxlamağa aciz idi. 70-80-ci illərdə Toğrul Nərimanbəyovun əsərləri ABŞ, Fransa, Polşa, Almaniya, Macarstan, Bolqarstan kimi ölkələrin sərgi salonlarında sərgilənir, hərraclara çıxarılan əsərlərinə yüksək məbləğ ödənilirdi.

Tale elə gətirir ki, Boston, Paris, Moskva, lüksenburq, Peterburq, Səmərqənd, Vilnius şəhərlərin sakini olan Toğrul Nərimanbəyov opera müğənnisi kimi yalnız iki şəhərdə, doğma Bakıda və İtaliyanın Baloniya şəhərində səhnəyə çıxır. Dünya Nərimanbəyovun ecazkar ifası haqqında az məlumatlı olsa da onun tablolarındakı fırça dilinin bənzərsiz ifası hamını heyran edir. Onun “Bayıl mənzərəsi”, “Xəzərdə şəfəq”, “Köhnə Bakı”, “Bakıda küləkli gün”, “ Göyçay bağları”, “Baltik balıqçıları” əsərləri sadəcə rəsm tabloları deyil. Bu əsərlər tanrı lütfi ilə Toğrul barmaqlarından kətana köçmüş təbiət parçasıdır. Onun portret janrında işlədiyi əsərlərdə belə təbiət harmoniyasını sezmək mümkündür.

Toğrul Nərimanbəyov bədii rəngkarlıqda Azərbaycan etnoqrafiyasını özünəməxsus tərzdə, məharərlə verməyi bacaran rəssam idi. Onun dünyanın harasında olmasından, yaşamasından asılı olmayaraq öz əzəli Azərbaycan təbəti və bu təbiətin fonunda Azərbaycan insanı mövzusu yaradıcılığının məxsusi xəttini təşkil edirdi.

SSRİ “xalq rəssamı” fəxri adı almış çəmi üç azərbaycanlıdan biri olan, adı “Fransa Müasir İncəsənət Ensklopediyası” na düşmüş yeganə azərbaycanlı Toğrul Nərimanbəyov 2 iyun 2013-cü ildə Parisdə vəfat etmiş, Passi məzarlığında dəfn edilmişdir. Onun hal-hazırda dünyanın bir çox muzey və sərgilərində nümayiş etdirilən əsərləri isə fırça dilində Azərbaycanın səsi hesab olunur. Toğrul rəngkarlığının sadə və eynən də əzəmətli səsi.

Pərviz Yəhyalı