Qeyri neft sektorunda ən çox gəlir gətirən məhsullardan biri: İstehsalı artırmaq üçün nə etməliyik?

Pomidor Azərbaycanda qeyri-neft sektorunda ən çox gəlir gətirən məhsullardan biridir. Pomidor ixracımız da artmaqda davam edir. Ekspertlərin fikrincə, bu sahədə həm istehsal, həm də ixrac baxımından olduqca böyük potensialımız var.

2024-cü ilin ilk 10 ayı ərzində Azərbaycandan 141 milyon 965 min dollar dəyərində 118 min 922 ton pomidor ixrac edilib. Bu barədə Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatında bildirilir. 2023-cü ilin 10 ayı ərzində Azərbaycandan 126 milyon 81 min dollar dəyərində 113 min 319 ton pomidor ixrac edilmişdi. Beləliklə, Azərbaycandan pomidor ixracı miqdar ifadəsi ilə 5 min 604 ton və ya 5 faiz, dəyər ifadəsi ilə 15 milyon 885 min dollar və ya 12,6 faiz artıb.

Rəqəmlərdən də göründüyü kimi Azərbaycanda pomidor ixracı ildən-ilə artır. Bu sahədən həm yaxşı gəlir əldə edilir, həm də məşğulluq təmin olunur. Azərbaycan pomidoru dad və keyfiyyət baxımından üstünlüyə malikdir. İstehsalı artırmaq üçün kifayət qədər boş torpaq sahələri də var.

Bəs bu sahədə perspektivlərimiz nələrdir? İxracla bağlı potensialımızı daha artıra bilərikmi? Bunun üçün hansı addımların atılmasına ehtiyac var?

Oxu.Az "Kaspi" qəzetinin mövzuya dair məqaləsini təqdim edir.

Qaza subsidiya tətbiq edilsin

Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini Azər Badamovun sözlərinə görə, qeyri-neft ixracımızın tərkibində pomidor ixracı həlledici rol oynayır: "Belə ki, 2024-cü ildə 2023-cü ilə nisbətən ixracın 12,6 faiz artması müsbət haldır. Bu, pomidor istehsalı sahələrinin genişləndirilməsi hesabına əldə olunur. Ölkədə yeni pomidor istixanalarının yaradılması üçün kifayət qədər şərait var. Həm də aqrar sektora dövlət dəstəyi proqramları tətbiq olunur".

A.Badamov düşünür ki, sahibkarlar maarifləndirilməli və ixrac bazarlarında pomidora tələbin yüksək olduğu izah edilməlidir: "Pomidor istehsalı sahələrinə verilən təbii qaza subsidiyalar tətbiq edilsə, daha yaxşı olar. Çünki istehsal xərclərinin azalması görülən işlərin rentabelliyini artırır".

Bir bazardan asılı olmamalıyıq

Sədr müavini bildirdi ki, ixracla bağlı alternativ bazarların olmasına da ehtiyac var: "Bizim əsas pomidor ixracı bazarımız Rusiyadır. Orada rublun ucuzlaşması sahibkarların gəlirlərini azaldır. Bu tendensiya davam edərsə, sahibkarlarımıza Rusiya bazarlarına kənd təsərrüfatı məhsullarını ixrac etmək o qədər sərfəli olmayacaq. Ona görə də, indidən ixrac coğrafiyamızın genişləndirilməsi üzərində düşünməliyik. Qeyri-neft ixracımızın bir bazardan asılı olmasını düzgün hesab etmirəm. Bazarların şaxələndirilməsi ölkəmiz üçün əsas prioritet olmalıdır".

Pomidor üzrə ixtisaslaşmış rayonlarımız var

Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu Publik hüquqi şəxsin İdarə Heyətinin sədri Elmar Allahverdiyevin fikrincə, həm iqlim şəraitimiz, həm də məhsuldar torpaqlarımız pomidor üçün olduqca əlverişlidir: "Pomidor Azərbaycanda qeyri-neft sektorunda ən çox gəlir gətirən məhsullardan biridir. Pomidor üzrə ixtisaslaşmış rayonlarımız mövcuddur. Torpaqlarımızda olduqca keyfiyyətli pomidor məhsulu yetişdirmək mümkündür. Günəşli günlərin sayının çox olduğunu nəzərə alsaq, keyfiyyətli məhsul yetişdirmək üçün bütün şərait var. Bu da məhsulumuzun dadını və məhsuldarlığını xeyli artırır. Subsidiyalar və dəstəyin artırılması bu sahənin inkişafına təsir göstərir".

"Azərbaycan pomidoru artıq brendləşib"

E.Allahverdiyevin sözlərinə görə, ixracımız artdıqca, istehsalçılar da tələbatı ödəməyə daha çox diqqət edirlər: "Pomidor üçün ənənəvi bazarımız Rusiyadır. Ənənəvi bazarlarımızda da keyfiyyətli məhsul istəyirlər. Həmin bazarlarda Azərbaycan pomidoru artıq brendləşib, deyə bilərik. Rusiya bazarında pomidorumuzun yeri xüsusidir. Həmçinin istehsalçılar da o ölkəyə ixraca maraqlıdırlar. Bazarda məhsulumuza olan tələbatın artması ilə istehsalçılar istixanalarını böyütməyə çalışır, daha məhsuldar sortlara müraciət edirlər. Düzgün aqrotexniki tədbirlər görərək məhsuldarlığı artırırlar. Ərəb ölkələrinə, həmçinin bir sıra Avropa ölkələrinə də məhsul ixrac edirik. Düşünürəm ki, artım tempi daha da yüksəlməyə doğru gedəcək".

Ekspert qeyd etdi ki, ixracın artırılması üçün məhsuldarlığı artırmalıyıq: "Daha müasir istixanaların qurulmasına ehtiyac var. Açıq sahələrdə ənənəvi suvarma üsullarından əlavə, müasir suvarma üsullarına da müraciət edə bilərlər. Aqrotexniki tədbirlərə düzgün riayət olunmalıdır. Xüsusilə gübrələmə rejiminə düzgün riayət etsələr, məhsuldarlıq daha yüksək olar. Həmçinin bölgələr üzrə sortları düzgün seçmək lazımdır".

Uzaq bazarların böyük problemləri

E.Allahverdiyev də Rusiya bazarı ilə yanaşı, alternativ bazarların olmasını vacib sayır: "Bu zaman imkanlar daha da çoxalır, asılılıq azalır. Amma daha yaxın bazarları seçmək əlverişlidir. Rusiya ən uyğunudur. Sahibkarlar üçün də daha uzaq bazarlar uyğun deyil. Çünki logistika xərcləri daha da artır. Xərclər məhsulun maya dəyərinin üzərinə gəlir. Pomidor kimi məhsulların xarab olması ehtimalını da hesablamalıyıq. Məhsul tez sıradan çıxdığı üçün daha yaxın bazarlar sərfəlidir. Alternativ bazarlarda məhsulun tanıdılması da vaxt aparır. Həmin bazarlarda daha güclü rəqiblər, istehsalçıların olduğunu da nəzərə almalıyıq".