Qiyabi təhsillə psixoloq olmaq mümkündür?

Qiyabi təhsil forması bir çox ölkələrdə ya tamamilə ləğv olunub, ya da əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırılıb. 

Ümumiyyətlə, qiyabi təhsilin tətbiqi insanların təhsil alması ilə yanaşı, məşğulluğun təmini məqsədi daşıyır. Məsələn, hazırda Latviyada distant və qiyabi təhsil son illərdə xüsusilə Avropada populyarlıq qazanan və təhsilin əlçatanlığını artıran önəmli bir istiqamətə çevrilib. Bu təhsil formaları həm yerli, həm də xarici tələbələr üçün fərqli üstünlüklər yaradır. 

Distant və qiyabi təhsil sistemləri klassik əyani təhsillə müqayisədə tələbələrə vaxt və məkan baxımından daha çox azadlıq təqdim edir, eyni zamanda təhsil xərclərini azaldır və karyera imkanlarını artırır. Azərbaycanda hazırda çox az sayda ixtisas və universitetlərdə qiyabi təhsil davam etdirilir. Magistratura pilləsində qiyabi təhsil yoxdur. 

Bakalavr pilləsində isə bəzi ixtisaslarda hələ də qiyabi təhsil üzrə qəbul aparılır. Bugünlərdə isə bəzi universitetlərdə psixologiya ixtisası üzrə qiyabi təhsil forması açılması ilə bağlı məlumatlar yayılıb. Qeyd edək ki, Sovet dövründə də Azərbaycanda fəaliyyət göstərən universitetlərin bir çoxunda qiyabi təhsil forması mövcud olub. 

Ancaq bu da bir faktdır ki, bəzi ixtisaslarda qiyabi təhsil siteminin tətbiqi uyğun deyil. Ekspertlərin fikrincə, onlardan biri də məhz psixologiya ixtisasıdır. Psixologiya ixtisası üzrə qiyabi təhsil formasının təşkili nə dərəcədə doğrudur? 

Məsələ ilə bağlı Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, son günlər bəzi universitetlərin psixologiya ixtisası üzrə qiyabi təhsil formasını yenidən açması təəssüf doğurur: 

“Halbuki illərdir təhsil islahatlarında qiyabi formanın mərhələli şəkildə məhdudlaşdırılması və ya sıradan çıxarılması gündəmdə idi. Bunun əsas səbəbi  təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək, diplomdan çox bilik və bacarığa əsaslanan bir sistem formalaşdırmaq idi. 

Lakin hazırda bəzi ali məktəblərdə bu qərarın əksinə addımlar atılması, xüsusilə də psixologiya kimi insanla birbaşa ünsiyyətə əsaslanan bir ixtisas üzrə bu tədris formasının seçilməsi ciddi narahatlıq doğurur. Psixologiya sadəcə nəzəri bilik yığını deyil. Bu sahədə fəaliyyət göstərən şəxs təkcə kitab oxumaqla kifayətlənməməli, müşahidə etməyi bacarmalı, empatiya qurmalı, insan psixikasını praktik olaraq təhlil etməlidir. 

Bu isə yalnız dərsdə oturmaqla deyil, real insani situasiyalarla üz-üzə qalmaqla, psixoloji mühitlərdə iştirak etməklə formalaşır. Qiyabi təhsil formasında isə tələbə ildə bir neçə dəfə universitetə gəlməklə bu mühitlərdən kənarda qalır. Nəticədə psixologiyanı öyrənmiş olur, amma psixoloq kimi formalaşa bilmir”. 

Ekspertin sözlərinə görə, bəzən belə arqumentlər səslənir ki, universitetdə yalnız psixologiya elmi tədris olunur, empatiya və sosial bacarıqlar isə şəxsi keyfiyyətlərdir və tədris edilmir: 

“Bu fikir qismən doğrudur, lakin universitet həmin keyfiyyətlərin inkişafına şərait yaratmalı, onları nəzərə almalı və praktik imkanlar təmin etməlidir. Əgər bu imkanlar yetərincə yoxdursa, orada yetişən kadr da yalnız kağız üzərində mütəxəssis olur. 

Bu isə nə təhsil alan, nə də gələcəkdə ona müraciət edəcək insanlar üçün faydalı deyil. Ona görə düşünürəm ki, psixologiya kimi sahələr üzrə qiyabi təhsil forması açmaq əvəzinə, mövcud təhsil formalarının keyfiyyətini artırmaq daha məntiqli və cəmiyyət üçün faydalı addım olardı. Təhsil diplom üçün yox, dəyər üçün olmalıdır”. 

Nigar Abdullayeva 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: təhsil psixoloq Əmrah Həsənli