Icma.az
close
up
RU
Qızqaçırmanın sosial üzü Namussuzluq və CİNAYƏT

Qızqaçırmanın sosial üzü Namussuzluq və CİNAYƏT

Yenisabah portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Bugünlərdə Abşeron rayonunun Aşağı Güzdək qəsəbəsində məscidin imamının özündən xeyli kiçik, 16 yaşlı qızı qaçırması ictimiayyət arasında ciddi rezonans doğurub. İyunun 17-də baş verən hadisə hüquq-meühafizə orqanlarının da diqqətini çəkib. Qəsəbə məscidinin imamı Turab Tahirov məsciddə dini dərslər almağa gələn 16 yaşlı qızı evlənmək məqsədilə qaçırıb.

Bu, ölkədə azyaşlı qızın qaçırıldığı ilk belə hadisə deyil... Daha əvvəllər də anoloji hadisələrə şahidlik etmişik.

Erkən nikah və qızqaçırma, yalnız fərdi azadlıqların tapdanması deyil, eyni zamanda cəmiyyətin inkişafına ciddi maneə yaradan sosial problemlərdir. Bu halların kökü köhnə adət-ənənələrə və patriarxal düşüncəyə dayansa da, müasir dövrdə belə hadisələr hüquqi, psixoloji və sosial aspektlərdən geniş şəkildə müzakirə olunur.

Erkən nikah - adından da göründüyü kimi - bir şəxsin, xüsusən də qızların hüquqi yaşa çatmadan ailə qurmağa məcbur edilməsi deməkdir. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən, nikah yaşı qadınlar üçün də, kişilər üçün 18 yaşdır. Lakin bəzi rayon və kəndlərdə bu yaşa çatmamış qızlar valideyn və ya ailə təzyiqi ilə ərə verilir. Ya da zorla qaçırılır. Abşerondakı hadisə kimi...

Hüquqşünas Etibar Qasımov deyir ki, qız qaçırma - razılığı olmadan bir qadının zorla evliliyə məcbur edilməsi - qanun qarşısında cinayət hesab olunur. Bu, yalnız qadının şəxsi hüquqlarına deyil, həm də cəmiyyətin hüquqi əsaslarına təhdiddir.

“Azərbaycanın bəzi bölgələrində qızqaçırmanın sosial kökü var. Bura “namus” və “şərəf” anlayışının təhrif olunması, adət-ənənəyə kor-koranə bağlılıq, qadının mülkiyyət kimi qəbul edilməsi daxildir. Təəssüf ki, bəzi hallarda ailələr də bu cür zorakılığı susqunluqla qarşılayır, bəzən isə "ayıbdır", "ağsaqqallar həll edər" kimi ifadələrlə problemi gizlətməyə çalışırlar”,- hüquqşünas bildirib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan qanunvericiliyi erkən nikah və qız qaçırmaya qarşı ciddi sanksiyalar nəzərdə tutur:

Cinayət Məcəlləsinin 144.1-ci maddəsinə əsasən, qızqaçırma insan oğurluğu  hesab olunur, Qızqaçırma da daxil olmaqla belə hallara görə 5 ildən 12 ilə qədər azadlıqdan məhrumetmə ilə cəza nəzərdə tutulub. 

Hüquqşünasın sözlərinə görə, kəndlərdə və rayonlarda erkən nikahın zərərli nəticələri ilə bağlı maarifləndirici tədbirlər keçirilməlidir:

“Qızların təhsilə cəlb olunması erkən nikah riskini azaldır. Sosial kampaniyalar çərçivəsində və sosial şəbəkələrdə bu mövzuya dair düzgün mesajlar verilməlidir”.

Hüquqşünasın fikrincə, mövcud qanunların sərt və ədalətli şəkildə icrası bu halların azalmasına səbəb ola bilər.

Əslində, məqsədin nə olmasında asılı olmayaraq, hətta evlənmək məqsədi ilə olsa belə, şəxsin iradəsinin əleyhinə oğurlanmasının “adam oğlurluğu” kimi qiymətləndirilməsi tamamilə düzgündü. Çünki bəzi hallarda evlənmək məqsədi ilə qız qaçıranlar daha irəli gedərək, qızın ata evinə qayıtmaması üçün hətta onu zorlayır, onunla cinsi əlaqədə olmaqdan çəkinmirlər. Belə olan halda cəmiyyətin basqısı ilə üz-üzə qalan azyaşlı qız istəmədiyi şəxslə bir evdə yaşamağa məhkum olur. Qadının hüququnu qorunmaq əvəzinə, bəzən isə valideynlər də bu cinayətin ört-basdır olunmasında iştirak edir, evlənmək məqsədi ilə qaçırıldığına görə qızının başqa adama ərə gedə bilməyəcəyini düşünüb, övladlarını arzulamadığı adamla yaşamağa, nikaha daxil olmağa məcbur edirlər. 

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Hüquqi təminat şöbəsinin müdiri Taliyə İbrahimova deyib ki, boşananlar arasında qaçırılan qızlar da olur.

“Ölkədəki adam oğurluğu cinayətlərinin böyük hissəsi qızqaçırma ilə bağlıdır”, - o deyib.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2023-cü ildə evlənmək məqsədilə adam oğurluğu (qızqaçırma halları) 15 faiz azalıb.

Daxili İşlər Nazirliyindən bildirilib ki, qızqaçırma mühafəzakar adətdir, cəmiyyətdə buna birmənalı münasibət yoxdur: 

“Bu qaçırılma niyyəti qarşı tərəfin iradəsinə ziddirsə, burda cinayət – adam oğurluğunun tərkib əlamətləri yaranır. Əlbəttə, qarşı tərəfin iradəsinə zidd hal yoxdursa, burada qaçırılmaya da lüzum yoxdur. Bu halın xüsusiyyətləri cəza təyin edilərkən nəzərə alınır". 

DİN-dən qeyd edilib ki, Azərbayanda "qızqaçırma" kütləvi xarakter daşımır: 

“Azərbaycanda il ərzində orta hesabla qızqaçırıma halı birəqəmli həddədir".

Qeyd edək ki, 2000-ci il sentyabrın 1-dən qüvvəyə minmiş Cinayət Məcəlləsində Azərbaycan xalqının qız qaçırmaq adəti adam oğurluğu kimi tanınıb və 144-cü maddədə ehtiva olunub. Həmin Məcəllə ilə bu əməl 5 ildən 10 ilədək, eyni əməllər yetkinlik yaşına çatmamış şəxs barəsində törədildikdə isə 10 ildən 15 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası nəzərdə tutur. 

Nəzərə alınmalıdır ki, rəsmi evlilik, qeyri-rəsmi nikah, valideynlər, qız və oğlan arasında razılıq, birlikdə yaşamağa qərar verilməsi - bütün hallarda qızın 18 yaşı tamam olmayıbsa, onunla cinsi əlaqə cinayət məsuliyyəti yaradır. Təcrübədə bu kimi hallara könüllü evlilikdə və ya qızqaçırma hallarında rast gəlinir. Qadının doğuş edərkən yaşının az olması tibbi heyət və hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətini cəlb etməyə bilməz. Belə faktlar aşkarlandıqda ərin məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün zəmin yaranır. Çünki Cinayət Məcəlləsində də göstərilir ki, 18 yaşına çatmayan şəxslə cinsi əlaqədə olma və ya seksual xarakterli digər hərəkətlər etmə cinayət məsuliyyətinə səbəb olur. 

Erkən nikah və qız qaçırma bir insanın gələcəyini əlindən almaqla yanaşı, bütöv bir cəmiyyətin inkişafını ləngidir. Bu problemlərin aradan qaldırılması üçün yalnız hüquqi deyil, həm də sosial və mədəni transformasiyaya ehtiyac var. Unutmayaq: bir qızın həyatını qorumaq — cəmiyyətin gələcəyini qorumaq deməkdir.

A.Zeynalov 

Yazı “Jurnalist Araşdırmaları Mərkəzi” İB-nin Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin yardımı ilə həyata keçirdiyi “Erkən nikah əleyhinə ictimai maarifləndirmənin gücləndirilməsi” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.


Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:318
embedMənbə:https://yenisabah.az
archiveBu xəbər 23 İyun 2025 10:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see321

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see306

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see293

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see287

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see286

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see273

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see255

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see252

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see249

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see245

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see243

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see240

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see236

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see228

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see227

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see203

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see201

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri