Qlobal bazarlarda ucuz pul dövrü başa çatır

Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az

Qlobal istiqraz bazarlarında gəlirliliyin sürətlə yüksəlməsi dünya iqtisadiyyatında daha bahalı borclanma dövrünün başlaya biləcəyinə dair narahatlıqları artırıb. ABŞ-ın dövlət borcunun 40 trilyon dolları keçməsi, neft qiymətlərinin yüksək səviyyədə qalması və inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsi investorların faiz dərəcələri ilə bağlı gözləntilərini dəyişir.

Banco.az xəbər verir ki, son həftələrdə qlobal istiqraz bazarlarında baş verən satışlar əsas iqtisadiyyatların artan borc yükünü yenidən gündəmə gətirib.

ABŞ-da 10 illik Xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirliliyi son 10 gün ərzində 4,64%-dən 4,8%-ə yüksəlib. 30 illik istiqrazların gəlirliliyi isə həftə ərzində 2008-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.

ABŞ dövlət borcunun 40 trilyon dolları keçməsi də bazarlarda narahatlığı artıran əsas amillərdən biridir. Ölkənin büdcə kəsirinin qarşıdakı dövrdə ÜDM-in təxminən 6%-i səviyyəsində qalacağı gözlənilir.

İstiqraz bazarlarında satışların əsas səbəbi yalnız dövlət borclarının artması deyil. ABŞ-İran münaqişəsinin yenidən başlaması və neft qiymətlərinin 90 dollardan yuxarı qalması inflyasiyanın yenidən sürətlənə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları gücləndirib.

İnvestorlar hesab edirlər ki, davamlı inflyasiya təzyiqləri mərkəzi bankların faiz dərəcələrini daha uzun müddət yüksək səviyyədə saxlamasına və hətta bəzi hallarda artırmasına səbəb ola bilər. Bu isə istiqraz gəlirliliklərinin daha da yüksəlməsi riskini artırır.

Artan borclanma xərcləri artıq texnologiya sektorunda da özünü göstərir. Süni intellekt üzrə məlumat mərkəzlərinin maliyyələşdirilməsi üçün beş böyük texnologiya şirkətinin bu il ümumilikdə 135 milyard dollar həcmində istiqraz buraxacağı gözlənilir. Müqayisə üçün, həmin şirkətlərin 2020-2024-cü illərdə istiqraz buraxılışının illik orta həcmi təxminən 35 milyard dollar olub.

İstiqraz gəlirliliklərinin uzun müddət yüksək qalması ilk növbədə hökumətlərin borclanma xərclərini artırır. Lakin təsir bununla məhdudlaşmır.

Yüksək gəlirlilik şirkətlərin yeni investisiyalar üçün vəsait cəlb etməsini bahalaşdırır, istehlak kreditləri üzrə faizlərin yüksəlməsinə səbəb olur və nəticədə ipoteka ödənişlərinin artması riskini gücləndirir.

Qlobal borclanma xərclərinin yüksəlməsi inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün daha ciddi nəticələr yarada bilər.

Bu ölkələr borclarını əvvəlkindən 1-2 faiz bəndi daha yüksək faizlə yenidən maliyyələşdirməli olarsa, büdcələrində səhiyyə, təhsil və iqlim layihələrinə ayrılan vəsaitlərə təzyiq arta bilər.