Icma.az
close
up
RU
Qlobal Cənubun yeni güc mərkəzləri

Qlobal Cənubun yeni güc mərkəzləri

525.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Kəramət QƏNBƏROV
Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert

XXI əsrin ilk onilliklərində beynəlxalq münasibətlər sistemində köklü dəyişikliklər baş verir. Qərbin geosiyasi dominantlığının nisbi zəifləməsi, yeni güc mərkəzlərinin yüksəlişi və regional oyunçuların təşəbbüskar siyasəti beynəlxalq nizamda transformasiya prosesini sürətləndirir. Bu şəraitdə Azərbaycanın, Türkiyənin və Pakistanın siyasi, iqtisadi və hərbi gücləri təkcə regional deyil, həm də qlobal səviyyədə ciddi təsir mexanizminə çevrilməkdədir.

Türkiyə uzun illər boyu NATO çərçivəsində Qərblə tərəfdaşlıq etmiş, lakin son on ildə geosiyasi suverenlik məsələsində müstəqil strategiya formalaşdıraraq öz milli maraqlarını prioritetə çevirib. Şərqi Aralıq dənizi, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda hərbi-siyasi mövcudluğunu gücləndirən Türkiyə artıq klassik regional güc deyil - onun diplomatik fəallığı, müdafiə sənayesi və enerji diplomatiyası onu geniş coğrafiyada söz sahibi edib. Mavi Vətən konsepti, yerli PUA texnologiyası və Azərbaycanla hərbi-siyasi ittifaqı bu gücün praktiki təzahürləridir.

"Mavi Vətən" konsepti Türkiyənin milli dəniz doktrinasını ifadə edən hərbi-strateji və siyasi anlayışdır. Bu konsepsiya Türkiyənin dənizdəki suveren hüquqlarını qorumaq, iqtisadi və geosiyasi maraqlarını müdafiə etmək üçün irəli sürülüb və xüsusilə Şərqi Aralıq dənizi, Egey dənizi və Qara dənizdəki siyasətinə yön verir. "Mavi Vətən" termini ilk dəfə 2006-cı ildə Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kontr-admiralı Cihat Yaycı tərəfindən formalaşdırılıb. 2019-cu ildə Türkiyədə bu konsepsiyanın tətbiqi üçün genişmiqyaslı hərbi dəniz təlimləri həyata keçirildi və bu doktrina rəsmi strateji istiqamətə çevrildi.

Bu konsepsiyanın əsas hədəfləri: Türkiyənin dəniz sərhədlərinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində müdafiəsi; Dənizdə enerji ehtiyatları üzərində hüquqi və iqtisadi suverenliyin təmini; Şərqi Aralıq dənizində Kipr, Yunanıstan və digər ölkələrlə mübahisəli sular üzərində maraqları qorumaq; Türkiyənin dəniz geosiyasətində regional və qlobal güc mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirməkdir.

Sözügedən konsepsiya həm də Türkiyənin geostrateji iddialarının dəniz sferasında təzahürüdür. Bu konsepsiya çərçivəsində Türkiyə Liviya ilə 2019-cu ildə dəniz səlahiyyətlərinin sərhədləndirilməsi haqqında memorandumu imzalayıb, bu da Şərqi Aralıq dənizində yeni balans yaradıb. Digər tərəfdən TANAP və digər enerji layihələrinin dəniz marşrutlarını qorumağı prioritet edib. Həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatı və Azərbaycanla dəniz əməkdaşlığını inkişaf etdirməyi hədəfləyib.

Azərbaycan üçün də "Mavi Vətən" konsepsiyası Xəzər dənizindəki enerji və hərbi əməkdaşlıq; Azərbaycan-Türkiyə birgə dəniz manevrləri və donanma təlimləri; Türkiyənin Xəzərdəki aktiv iştirakı ilə Azərbaycanın suveren maraqlarının qorunması baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

Azərbaycan-Türkiyə hərbi əməkdaşlığı "Bir millət, iki dövlət" prinsipi çərçivəsində "Mavi Vətən" konsepsiyasını Qara dəniz və Xəzər arasında geosiyasi körpüyə çevirə bilər. Bu konsepsiya təkcə dəniz strategiyası deyil, bir dövlətin beynəlxalq hüquqla qarşı-qarşıya gəldiyi, lakin eyni zamanda öz milli maraqlarını qorumağa çalışdığı kompleks bir geosiyasi yanaşmadır. "Mavi Vətən" XXI əsrdə dəniz geosiyasətində yeni güc balanslarının yaranmasına təkan verir və Azərbaycan-Türkiyə ittifaqının dənizdə də möhkəmlənməsinə şərait yaradır.

Azərbaycana gəldikdə isə qeyd etməliyik ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazın ən sabit və güclü dövlətidir. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan zəfər təkcə ərazi bütövlüyünün bərpası deyil, həm də regionda yeni güc balansının formalaşması anlamına gəlir. Hazırda dünyada Azərbaycan qlobal enerji bazarlarında etibarlı tərəfdaş, nəqliyyat-tranzit sistemlərində isə strateji mərkəz kimi çıxış edir. TANAP, TAP və Bakı-Tbilisi-Qars layihələri Azərbaycanın Avropa və Asiya arasında enerji və logistika qovşağı rolunu daha da möhkəmləndirib. Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi, Pakistanla qardaşlıq əlaqələri Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini gücləndirir.

Pakistan isə bir tərəfdən nüvə gücü statusu, digər tərəfdən isə Çin ilə strateji əməkdaşlığı sayəsində Cənubi Asiyada sabitlik və güc faktorudur. Həm müsəlman dünyasında, həm də Qlobal Cənubun siyasi şüurunda Pakistan suverenlik və geosiyasi ayıqlığın simvolu kimi qəbul edilir. Pakistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə üçtərəfli əməkdaşlıq formatında apardığı siyasi, hərbi və diplomatik fəaliyyət Cənubi Qafqaz, Yaxın Şərq və Cənubi Asiya bölgələrində yeni güc mərkəzinin formalaşmasına səbəb olur. Bu üç ölkənin ortaq hərbi təlimləri, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı və beynəlxalq təşkilatlarda koordinasiyalı çıxışları gələcək üçün böyük strateji potensiala malikdir.

Nəticə olaraq onu qeyd edə bilərik ki, dünyada geosiyasi güc mərkəzlərinin dəyişdiyi bir dövrdə Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan kimi dövlətlər milli maraqlarını müdafiə etməklə yanaşı, regional sabitlik, əməkdaşlıq və inkişaf naminə konkret strategiyalar həyata keçirirlər. Onların diplomatik çevikliyi, hərbi-siyasi potensialı və ortaq mədəni dəyərlər ətrafında birləşmək bacarığı onları XXI əsrin ən perspektivli güc mərkəzlərindən birinə çevirir. Yeni nizamda sülh, tərəfdaşlıq və bərabərlik prinsiplərinə əsaslanan çoxqütblü yanaşmalar qalib gəlməkdədir. Bu prosesdə liderliyi isə Bakı, Ankara və İslamabad paylaşır.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:496
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 28 İyul 2025 14:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see331

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see322

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see312

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see305

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see304

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see276

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see274

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see267

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see267

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see264

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see252

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see249

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see247

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see246

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see215

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see214

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see206

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see190

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see190

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see188
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri