Qlobal istiləşmə soyuqlaşma ilə əvəzlənir? ARAŞDIRMA

Alimlər hesab edirlər ki, qlobal istiləşmə daha çox cənub bölgələrində həddindən artıq soyuqluğa şərait yaradır. 

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, iqlim dəyişikliyi ilə zəifləmiş qütb burulğanı soyuq havanın cənuba doğru hərəkət etməsinə şərait yaradır.

Bir çox ölkədə qışın sərt keçməsi ilə əlaqədar mütəxəssislər soyuq havanın qlobal istiləşmənin də nəticəsi ola biləcəyini deyirlər.
ABŞ Milli Meteoroloji Xidməti həftə ərzində "həyat üçün təhlükəli" aşağı temperaturlar barədə xəbərdarlıq edib.

Xüsusilə şimaldakı Montana, Şimali Dakota və Minnesota ştatlarında mənfi 40 dərəcə olacağı gözlənilir. Bu, ABŞ-də ilin ilk soyuq dalğası deyil. 

ABŞ Prezidenti Donald Trampın ənənəvi olaraq yanvar ayında Konqres binası qarşısında keçirilməsi planlaşdırılan andiçmə mərasimi belə, kəskin soyuqlar səbəbindən qapalı yerə köçürülmüşdü.

İqlim dəyişikliyi nəticəsində bəzi bölgələr digərlərinə nisbətən daha sürətlə istiləşir. 
Məsələn, 2022-ci ildə “Nature” jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, şimaldakı Arktika bölgəsində istiləşmə sürəti qlobal orta göstəricidən dörd dəfə yüksəkdir. Bu vəziyyət "Arctic amplification" adlanır.

İqlim dəyişikliyinin ekstremal hava hadisələrinə təsirini araşdıran “World Weather Attribution”-ın 2022-ci il hesabatına görə, Avrasiya və Şimali Amerikada ekstremal qış şəraiti Arktikanın amplificationu ilə əlaqəli ola bilər. 

Bu sahədə araşdırmalar nisbətən yeni olsa da, alimlərin tapıntılarını bu cür ümumiləşdirmək olar: Normalda şimaldakı soyuq hava ilə cənubdakı isti hava arasındakı təzyiq fərqi planeti qərbdən şərqə doğru kəsən daimi küləklər yaradır və bu hava axını şimala doğru soyuq havanı saxlayar. 

Bu vəziyyət qütb burulğanı adlanır. Lakin şimalda sürətli istiləşmə iki hava kütləsi arasındakı temperatur fərqini azaldır və küləklər zəifləyir. Zəifləyən qütb burulğanı, şimaldan gələn soyuq havanın daha da cənuba doğru hərəkət edə biləcəyi ani dalğalanmalara imkan verir.

Dünyanın ən yaxşı ali məktəblərindən olan Massaçusets Texnologiya İnstitutunun baş iqlimşünası Uaninq Kanq deyir ki, qütb küləkləri zəiflədikcə soyuq hava dalğaları Meksikaya qədər çata bilər.

ABŞ-də yerləşən "Atmosfer və Ətraf Mühitin Tədqiqatları" şirkətinin hava üzrə eksperti Judah Cohen 2021-ci ildə "Science" jurnalında dərc olunan araşdırmada iqlim dəyişikliyinin cənub bölgələrində soyuq hava hadisələrinin tezliyini artıra biləcəyini qeyd edib. 

Tədqiqatçılar onu da qeyd edirlər ki, normalda daha çox nəm saxlamaq qabiliyyətinə malik olan isti hava qəfil soyuyanda orta həddən yuxarı qar yağması qeydə alına bilər.

Digər tərəfdən, "World Weather Attribution"-dan olan tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, qütb burulğanının zəiflədiyinə dair sübutlar olsa da, iqlim dəyişikliyinin bunda rolu ilə bağlı tapıntılar hələ ki, qəti deyil.

Daha cənub bölgələrində yaşayanlar qütb soyuqlarını istilik rekordlarını qırdıqdan bir il sonra  yaşayırlar. Cəmi bir ay əvvəl Avropa İttifaqının (Aİ) Kopernik İqlim Dəyişikliyi Xidməti 2024-cü ilin ən isti il olduğunu açıqlamışdı. 

İnstitutun araşdırmasına görə, ötən il isti hava, sənayedən əvvəlki dövrlə (1850-1900-cü illər) müqayisədə 1,6 dərəcə yüksək olub. Bundan əvvəlki ən isti il 2023-cü il olub.

Nigar
"Cebheinfo.az"