Qlobal siyasətdə strateji platforma

Martın 12-də Bakı növbəti dəfə beynəlxalq siyasətin diqqət mərkəzinə çevrildi. Azərbaycanın paytaxtında keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumu sadəcə növbəti beynəlxalq toplantı deyil, həm də müasir dünyanın mürəkkəb geosiyasi proseslərinin müzakirə olunduğu mühüm tribuna oldu. Forumun açılış mərasimində çıxış edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev qlobal təhlükəsizlikdən regional sülhə, enerji siyasətindən nəqliyyat dəhlizlərinə qədər geniş mövzulara toxunaraq müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminə dair mühüm mesajlar verdi. “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusuna həsr olunmuş forumun təşkilatçısı olan Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi artıq uzun illərdir ki, müxtəlif ölkələrdən siyasi liderləri, diplomatları və ekspertləri bir araya gətirərək qlobal problemlərin müzakirəsi üçün unikal platforma yaradır. Lakin bu dəfəki forumun xüsusi əhəmiyyəti var: dünya nizamı dəyişir, yeni siyasi qütblər formalaşır, regional münaqişələr isə qlobal təhlükəsizlik sistemini sarsıdır. Belə bir mürəkkəb mərhələdə Bakıda səslənən fikirlər təkcə regional deyil, həm də beynəlxalq siyasət üçün əhəmiyyətli mesajlar kimi dəyərləndirilir. Ölkə başçısının çıxışında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri müasir dövrdə təhlükəsizlik məsələlərinin prioritet xarakter daşıması idi. Dövlət başçısı açıq şəkildə bildirdi ki, hazırkı geosiyasi şəraitdə təhlükəsizlik məsələləri bütün digər sahələri kölgədə qoyur. “İndi heç vaxt olmadığı qədər aydındır ki, təhlükəsizlik, sabitlik və müdafiə məsələləri hər bir ölkənin gündəliyində bir nömrəli prioritet olmalıdır”. Bu fikir əslində müasir dünyanın reallıqlarını çox dəqiq ifadə edir. Son illər beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən hadisələr – regional müharibələr, enerji böhranı, geosiyasi qarşıdurmalar və iqtisadi qeyri-sabitlik – dövlətləri təhlükəsizlik siyasətini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Artıq aydın görünür ki, beynəlxalq hüququn normaları və beynəlxalq təşkilatların qərarları bəzən real siyasətin sərt reallıqları qarşısında aciz qalır. Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol müasir beynəlxalq siyasətdə çox nadir nümunələrdən biri hesab oluna bilər. Cənab Prezident çıxışında bu tarixi mərhələləri xatırladaraq beynəlxalq sistemdə mövcud olan ikili standartlara da diqqət çəkdi. “Təxminən 30 il ərzində ərazimizin təxminən 20 faizi işğal altında olmuşdur”. Bu fakt təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə beynəlxalq hüquq sisteminin sınağa çəkildiyi bir dövrü ifadə edir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, həmin dövrdə qəbul edilmiş beynəlxalq qərarlar uzun illər kağız üzərində qalıb. Bu isə qlobal siyasətdə tez-tez rast gəlinən bir reallığı göstərir: beynəlxalq hüquq yalnız siyasi iradə olduqda işlək mexanizmə çevrilə bilir. Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi ən mühüm nəticə suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasıdır. Cənab Prezident çıxışında bu prosesin necə baş verdiyini aydın şəkildə izah etdi. “Biz işğal olunmuş əraziləri güc vasitəsilə azad etdik və sülhə siyasi yollarla nail olduq”. Bu fikir müasir beynəlxalq siyasətdə çox mühüm bir mesajdır. Çünki uzun illər ərzində davam edən münaqişələrin əksəriyyəti ya dondurulmuş vəziyyətdə qalır, ya da həllsiz qalaraq yeni gərginlik ocaqları yaradır. Azərbaycan isə fərqli yol seçdi: əvvəlcə hərbi-siyasi mərhələdə suverenliyini bərpa etdi, daha sonra isə regionda sülh gündəliyini irəli sürdü. Bu model bir çox ekspertlər tərəfindən müasir diplomatiyada nadir nümunə kimi qiymətləndirilir. Əslində, bu proses yalnız iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması deyil. Bu, bütövlükdə regionun gələcək iqtisadi və siyasi inkişafını müəyyən edən yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Cənab Prezidentin çıxışında enerji təhlükəsizliyi mövzusu da geniş yer aldı. Müasir dünyada enerji resursları artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi alət kimi çıxış edir. “Enerji təhlükəsizliyi ölkələrin milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsi olaraq əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər önəm daşıyır”. Azərbaycan bu sahədə mühüm rol oynayan ölkələrdən biridir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, ölkə artıq neft və qaz ixrac edən etibarlı tərəfdaş kimi beynəlxalq bazarda mühüm mövqe qazanıb. Xüsusilə təbii qaz ixracının genişlənməsi Azərbaycanın Avropa və digər regionlar üçün enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynadığını göstərir. Cənab Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın qaz ixrac etdiyi ölkələrin sayı qısa müddətdə 16-ya çatıb. Bu isə ölkənin enerji diplomatiyasının uğurlu nəticələrindən biridir.

Cənab Prezidentin çıxışında diqqət çəkən digər mühüm mövzu nəqliyyat və logistika məsələləri oldu. Müasir dünyada qlobal ticarətin əsas dayaqlarından biri nəqliyyat dəhlizləridir. “Biz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri üzrə əvəzolunmaz tərəfdaşıq”. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu baxımdan ölkəyə xüsusi strateji üstünlük verir. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan beynəlxalq ticarət marşrutlarının mühüm qovşağına çevrilir. Son illərdə ölkədə həyata keçirilən iri infrastruktur layihələri – limanlar, dəmir yolları, avtomobil magistralları – Azərbaycanın tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Cənab Prezident çıxışında həmçinin regionda yeni nəqliyyat istiqamətlərinin formalaşmasının mümkünlüyünə də toxundu. Bu istiqamətlər yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi baxımdan region ölkələri arasında əməkdaşlığı gücləndirə bilər. Son illərdə Azərbaycan beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməklə qlobal diplomatiyada fəal rol oynamağa başlayıb. Qlobal Bakı Forumu da bu siyasətin mühüm elementlərindən biridir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq dialoq və əməkdaşlıq üçün açıq platforma olduğunu vurğuladı. Bu yanaşma ölkənin xarici siyasət strategiyasının əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Azərbaycan təkcə regional deyil, həm də qlobal problemlərin müzakirə olunduğu platformaların təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Bugünkü dünya əvvəlki onilliklərdən tamamilə fərqli bir mərhələyə daxil olur. Qlobal güc balansı dəyişir, yeni iqtisadi və siyasi mərkəzlər formalaşır. Belə bir şəraitdə orta və regional güclərin rolu da artır. Azərbaycan da bu yeni geosiyasi reallıqda öz mövqeyini möhkəmləndirən ölkələrdən biridir. Ölkə başçısının Qlobal Bakı Forumundakı çıxışı məhz bu yeni reallığın ifadəsi kimi qəbul edilə bilər. Bu çıxış təkcə Azərbaycanın mövqeyini açıqlamır, həm də müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklərə dair strateji baxış təqdim edir.

XIII Qlobal Bakı Forumu bir daha göstərdi ki, Bakı artıq beynəlxalq siyasi dialoqun mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilib. Beləliklə, XIII Qlobal Bakı Forumu təkcə beynəlxalq tədbir deyil, həm də qlobal siyasətdə yeni ideyaların və yanaşmaların müzakirə olunduğu strateji platforma kimi tarixə düşür.

David İbramxəlilov,
YAP Qusar rayon təşkilatının sədri