Qlobal tıxac böhranı: İstanbul zirvədə, milyardlarla iqtisadi itki...

Nəqliyyat analitikası sahəsində dünya lideri olan INRIX şirkəti 36 ölkənin təxminən 1000 şəhərini əhatə edən “2025 Global Traffic Scorecard” hesabatını təqdim edib.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, Millət vəkili Zahid Orucun diqqət çəkdiyi hesabatda şəhər mobilliyindəki acınacaqlı vəziyyət və kəskinləşən nəqliyyat problemləri əks olunub. 

İstanbul zirvədə, Nyu-Yorku geridə qoyan Çikaqo ABŞ birincisi

Hesabata əsasən, İstanbul ardıcıl ikinci il qlobal sıxlıq reytinqinə başçılıq edib. ABŞ-də isə Çikaqo Nyu-Yorku geridə qoyaraq ölkənin en gərgin nəqliyyata malik şəhərinə çevrilib.
ABŞ-nin ən çox tıxac yaşanan şəhərlərində sürücülərin illik vaxt itkisi:

 * Çikaqo: 112 saat (hər sürücüyə dəyən iqtisadi zərər: 2 063 dollar)
 * Nyu-York: 102 saat
 * Filadelfiya: 101 saat
 * Los-Anceles: 87 saat
 * Boston: 83 saat

Təhlil edilən 290 ABŞ şəhərinin 88 faizində (254 şəhər) gecikmələr artıb və nəqliyyat yükü pandemiya öncəsi göstəricilərə qayıdıb.

Tıxacları yaradan əsas amillər: Evdən işləmək azaldı, ictimai nəqliyyat axsadı

Şəhərlərdə sıxlığın artmasının arxasında bir neçə mühüm struktur səbəb dayanır:

 * İctimai nəqliyyat zəif bərpa olunur: Avtomobillə işə gedənlərin payı 2019-cu il səviyyəsinə çatsa da, ictimai nəqliyyatdan kullanım pandemiyadan əvvəlki dövrlə müqayisədə 22 faiz aşağıdır. ABŞ-də işə gedənlərin 75%-dən çoxu şəxsi avtomobilə üstünlük verir.

 * Ofislərə qayıdış: Şirkətlərin distant iş rejimindən imtina etməsi nəticəsində evdən işləyənlərin payı 13%-ə düşüb.

 * Mənzil qiymətləri və "Super Commute": Mənzil xərclərinin artması işçiləri mərkəzdən uzaqlaşmağa məcbur edir. Nəticədə çox uzunməsafəli daily iş gediş-gəlişləri ("super commute") regional yollara əlavə yük bindirir.

 * İnfrastrukturun çatışmazlığı: Milyardlarla dollarlıq investisiyalara baxmayaraq, köhnəlmiş körpülər və bitməyən tikinti layihələri artan tələbatı qarşılaya bilmir.

Müsbət istisna: London, Paris və Nyu-York

Qlobal artım tendensiyasının əksinə olaraq, London, Paris və Nyu-Yorkda tıxac səviyyəsi sabit qalıb və ya azalıb. Nyu-Yorkdakı nisbi sabitlik tətbiq olunan yeni congestion pricing (pik saatlarda ödənişli giriş) siyasəti ilə izah edilir.

Avropanın digər hissələrində isə vəziyyət gərgindir. Almaniyanın 62 şəhərində tıxaclar kəskin artıb; ölkə üzrə ən gərgin vəziyyət Köln şəhərində qeydə alınıb.

Gələcəyin həll yolları: Mikromobillik və Robotaksilər

Tıxacla mübarizədə iki istiqamət ön plana çıxır:

 * Mikromobillik: Sietl və Vaşinqton kimi şəhərlərdə elektrikli skuter və e-velosipedlərin istifadəsi rübdən-rübə kəskin artır.

 * Avtonom Nəqliyyat: "Waymo" kimi sürücüsüz taksi xidmətləri artıq magistral yollara çıxaraq Florida və Texasda ödənişli xidmətə başlayıb.

INRIX vurğulayır ki, tıxac problemini aradan qaldırmaq üçün şəhər planlaşdırıcıları intuitiv qərarlar deyil, dəqiq məlumat və analitikaya əsaslanan "ağıllı şəhər" investisiyalarına üstünlük verməlidirlər.

Murad İsmayıl