Qlobal xaos dövrü başlayıb

ABŞ prezidenti D.Trampın birbaşa tapşırığı ilə Venesuela prezidenti Nikolas Maduro bu ölkənin xüsusi təyinatlıları tərəfindən həbs edildi. Eyni proses Rusiya prezidenti və İsrail Baş naziri ilə bağlıda atıla bilərmi? D,Trampın İranla bağlı siyasəti necə olacaq? Bu suallarla politoloq Bakir Həsənbəyliyə müraciət etdik.

Politoloq bildirdi ki: ABŞ-ın Venesuela diktatoru Nikolas Maduronu hərbi əməliyyatla ələ keçirməsi Ağ Evin dünyanı məhz öz maraqlarına uyğun şəkildə dəyişmək niyyətindən xəbər verir. Venesuelada mövcud böhran yalnız siyasi deyil, həm də humanitar və diplomatik böhran vəziyyətidir.

ABŞ-ın Venesuelada son davranışları bu ölkədə yalnız hakimiyyət böhranı yaratmadı, həm də, beynəlxalq məkanda qlobal hüquq boşluğuna da yol açdı. Lakin istənilən halda, beynəlxalq hüququn qüvvədə olan prinsiplərinə və BMT Nizamnaməsinə riayət etmək lazımdır. Baş verən hadisə ilə bağlı hələlik sərt reaksiyalar olmasa da, müxtəlif dövlətlər tərəfindən Ağ Evə beynəlxalq hüquq normaları xatırladılır.

Çünki ABŞ-ın Nikolas Maduronu həbs etməsi ilk baxışdan, bu ölkənin xalqının xilas edilməsi kimi görünə bilər. Reallıqda isə Ağ Ev atdığı bu addımla beynəlxalq hüquq sistemini birdəfəlik dağıtdı. Venesuelada baş verənlər onu göstərir ki, qlobal xaos dövrü artıq başlayıb. Bundan sonra daha dəhşətli hadisələrin baş verməsi ehtimalı artıq istisna deyil.

Bütün dünya bilir ki, ABŞ-ın Maduronu siyasi səhnədən çıxartmaqda əsas məqsədi məhz Venesuelanın təbii sərvətlərini, xüsusilə də neft və minerallarını ələ keçirməkdir. Bu, o deməkdir ki, Venesuela ABŞ-ın gələcək istismarı üçün müqavimətsiz duruma salınıb. Bu cür hadisələr təbii sərvətlərini ABŞ-ın istismarına könüllü şəkildə verməkdən imtina edən ölkələrin də üzləşə biləcəyi hadisə ola bilər. Artıq şübhə yoxdur ki, dünya xaos, təbii sərvətlər uğrunda savaş dövrünə daxil olub. ABŞ eyni addımı Rusiya prezidenti ilə bağlı da ata bilərmi?,- sualına gəldikdə isə ABŞ-nin Venesuelaya münasibətdə istifadə etdiyi alətlər əsasən hibrid xarakterlidir.

Bura diplomatik təcrid, daxili siyasi parçalanmanı dərinləşdirmə və məhdud xüsusi əməliyyat imkanları daxildir. Məqsəd ölkəni klassik hərbi işğal yolu ilə tutmaq deyil, rejimin dayaqlarını daxildən zəiflətməkdir. Bu tip yanaşma təsir mexanizmlərinin sürətli işə düşməsini ifadə edir və bu, açıq müharibə ilə birbaşa müqayisə oluna bilməz.

ABŞ-nin Venesuelada tətbiq etdiyi yanaşma klassik hərbi əməliyyat deyil. Bu səbəbdən bu iki nümunəni birbaşa qarşılaşdırmaq hərbi baxımdan düzgün deyil: biri ağır, qanlı və yüksək riskli müharibədir, digəri isə hibrid mübarizə mühitində aparılan dolayı təsir strategiyasıdır. Netanyahuya gəldikdə isə İsrail Baş nazirinin Yaxın Şərq strategiyasının müəllifi və donoru zatən ABŞ və onun prezidentidir. Sirr deyil ki, ABŞ-ın növbəti addımı İran ola bilər. İrandaxili proseslər zamanla hətta silahlı qarşıdurmaya belə çevrilir.

Lakin İran coğrafi və hərbi-siyasi baxımdan Venesuela deyil. Bu ideoloji dövlətdir. Düzdür xalq teokratik rejimdən narazıdır. Lakin kənar müdaxilə bütün narazılıqlara rəğmən milli birliyin təmin olunmasına şərit yaradır. Bu cür vəziyyət isə prosesi daha qanlı məcraya yönəldə bilər. Məhz bu amillər nəzərə alınaraq əsasən İrandaxili proseslərin körüklənməsi taktikasına üstünlük veriləcək.

Cavid