Qocalma prosesini yavaşlatmaq mümkündür

Qidalanma ilə yanaşı, fiziki aktivlik də çox önəmlidir

Əzələ itkisi sümükləri, oynaqları zəiflədir, sümük əriməsi, oynaq ağrıları başlayır

Qısa müddət öncə professor Adil Qeybullanın “xaricdə (məsələn, İngiltərədə) 70 yaşlı qadınlar velosiped sürür, bizim xanımlarsa 40 yaşdan sonra pilləkən düşə bilmir” sözləri gündəmi zəbt etdi. Təbii ki, professor bütün xanımları nəzərdə tutmurdu, bizdə də idmanla məşğul olan, özünə qulluq göstərən, baxımlı, aktiv fəaliyyətdə olan, yaşını təxmin etməyin hətta çətin olduğu xanımlar var. Amma məsələ ümumən insanlarımızın sağlam həyat tərzi ilə bağlıdır. Sağlam həyat sağlam ömür sürmək, həmçinin sağlam yaşlanmaq deməkdir. Amerika alimlərinin "Mayo Clinic"də apardığı araşdırma belə bir qənaətə gəlinməsinə səbəb olub ki, daha uzun yaşamaq, mütləq daha sağlam yaşamaq demək deyil. “Communications Medicine” jurnalında dərc olunan son araşdırmada deyilir ki, dünyanın müxtəlif bölgələrində ömür uzunluğu ilə sağlamlıq arasındakı fərqin xəritəsi tərtib edilib və əvvəlki nəsillərdən sağlam olmasalar da, yeni nəslin daha uzunömürlü olduğu müəyyən edilib. İnsan ömrünün uzunluğu əvvəllər müəyyən edilmiş həddi aşaraq artmaqda davam edir. Bununla belə, gözlənilən ömür uzunluğunun artımı sağlam ömür uzunluğunun ekvivalent artımı ilə üst-üstə düşməyib. Nəticədə gözlənilən ömür uzunluğu (yaşadığı illərin sayı) ilə gözlənilən sağlamlıq keyfiyyəti (sağlamlıq şəraitində yaşamış illərin sayı) arasındakı fərqdə uçurum yaranıb. Gözlənilən ömür uzunluğu ilə sağlam ömür uzunluğu arasındakı fərqin sistemləşdirilməsi xüsusilə sosial-iqtisadi, coğrafi və sosial-iqtisadi bərabərsizliklər kontekstində aktualdır, deyə məqalədə dərc edilib.

Sağlam həyat tərzi necə olmalıdır, kimdən soruşsan, aşağı-yuxarı, eyni cavabları verəcək. Sağlam qidalanma, doğru yuxu rejimi, fiziki aktivlik, idmanla məşğul olmaq. Əksəriyyət bunu bilir, fəqət əməl edirmi? İnsanlar sağlam həyat rejiminə əməl edə bilməmələrini müxtəlif, lakin heç də əsaslı olmayan, bəhanə sayıla biləcək amillərə bağlamağa çalışırlar. Bundansa, sağlam həyat tərzi keçirməyə çalışsalar, daha müsbət nəticə əldə edərlər. 

Türkiyəli professor Osman Müftüoğlu isə sağlam həyatın bilmədiyimiz, diqqət etmədiyimiz məqamlarına toxunub. Orqanizmin qocalma prosesini yavaşlada biləcək sirlərdən danışan O.Müftüoğlu qeyd edib ki, insanlarda yaşlanma prosesi fərqli ola bilər. Bu, hər bir insanın orqanizminin gücündən, immunitetindən və ən əsası, əzələlərdən, daha dəqiq, əzələ itkisindən asılıdır: 

- Əzələ itkisi orqanizmin yaşlanma prosesini sürətləndirir. Qocalma mərhələsi insanda fiziki problemlərə yol açdığı kimi, psixoloji problemlər də yaradır. Qocalmağa başladığını hiss edən, bunun gündəlik həyatına mənfi təsirlərini görən insan ruh düşkünlüyünə qapılır. Halbuki qocalma prosesini yavaşlatmaq, sağlam yaşlanmaq mümkündür. Bunun üçün əzələ itkisinin qarşısı alınmalıdır. Çünki əzələ itkisi sümükləri, oynaqları zəiflədir, sümük əriməsi, oynaq ağrıları başlayır ki, bunlar da qocalmanın mühüm əlamətləridir. Amma əzələlər möhkəm olarsa, sümük əriməsi də baş verməz. Bəzən səhv olaraq sümüklərin qorunmasına çalışılır, amma problem sümüklərdə deyil, əzələlərdədir. Sümükləri sağlam saxlayan əzələlərdir. Əzələlər möhkəm olsun və sümük əriməsi baş verməsin deyə, orqanizmin proteinə, D vitamininə və Omega 3-ə ehtiyacı var. Bununla yanaşı idman hərəkətləri, aktiv həyat tərzi, hərəkətlilik əzələlərin möhkəmliyini qoruyacaq vacib vasitələrdir.  Qidalanma ilə yanaşı, fiziki aktivlik də çox önəmlidir. Əzələlər gərək aktiv olsun ki, itki baş verməsin. Fiziki hərəkətlilik əzələ itkisinin qarşısını alır, əzələləri möhkəmləndirir. 

“Burada “ya istifadə et, ya da tərk et”, prinsipi önəmlidir. Əzələləri hərəkət etdirsək, onları itirməyəcəyik, passiv olsaq, itirəcəyik”, söyləyən professor qeyd edib ki, qocalma prosesini yavaşlatmaq üçün orqanizmin nəyə ehtiyac duyduğunu bilmək lazımdır. “Yeməyi azaldacağıq, addımlarımızı artıracağıq”, söyləyən professor əlavə edib ki, hər bir insan aktiv həyat tərzi keçirməyə üstünlük verməlidir. O cümlədən də yaşlı insanlar. Amma bədəni çox yormamaq şərtilə. Hər şey qaydasında, ölçü daxilində olmalıdır. D vitamin üçün günəşli havalarda çox gəzmək, tərkibində bol miqdarda protein olan qidalar qəbul etməli, yağlı balıq, kətan toxumu, ceviz və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərə üstünlük verilməlidir. Protein daha çox taxıl əsaslı məhsullarda, quru meyvələr, paxlalılar, yumurta, ət və quş ətində, süd məhsullarındadır. Bütün bunlarla yanaşı mütləq əzələləri hərəkət etdirmək lazımdır.