Qocalmanı ləngidən yeni dərmanlar hazırlanacaq

Kaliforniya Universitetinin alimləri qocalmanın mexanizmlərini DNT səviyyəsində izah edə bilən mühüm kəşfə imza atıblar və elmi nəticələr "Nature Aging" jurnalında dərc olunub.
Reyting.az-ın məlumatına görə, məqalədə yazılır ki, insanın qocalmasının səbəblərini iki əsas nəzəriyyə birləşdirir.
Tədqiqatçıların fikrincə, DNT-də təsadüfi mutasiyaların toplanması və epigenetik modifikasiyalar adlı bölgədəki "parametrlərin" dəyişiklikləri qocalmanın əsas səbəbidir.
Baş verən mutasiyalar DNT ardıcıllığında təsadüfi və geridönməz dəyişikliklərdir. Onları ancaq təlimatlardakı yazı səhvləri ilə müqayisə etmək olar: hətta kiçik bir səhv hərəkətlərin ümumi mənasını və ardıcıllığını tam poza bilər.
Daha bir maraqlı məqam ondadır ki, epigenetik proseslərdən, mutasiyalardan fərqli olaraq, bu, eyni zamanda ənənəvi hal alır və qətiyyən DNT-nin ardıcıllığını dəyişdirmir. Bunlar xarici amillərdən asılı olmaqla, həm də fəaliyyətdə olan bütün genlərin işini tam aktivləşdirən və yaxud da söndürən bir növ açarlardır. Əsas fərq ondan ibarətdir ki, bu cür dəyişikliklərin sonu gözlənilmədən prosesi dəyişməklə, qismən orijinal vəziyyətinə qaytarıla bilər.
"Bioloji saat niyə irəliləyir?" sualı bu gün də aktualdır. İndiyədək elm aləmində və alimlərin araşdırmalarında, üzdə olan faktlara istinadla DNT strukturunda yaşa bağlı dəyişikliklərin müstəqil şəkildə baş verdiyinə inanılırdı. Ancaq yeni aparılan araşdırmalar onların mutasiyalarla birbaşa əlaqəli olduğunu sübuta yetirir. Genomdakı təsadüfi bir səhv və bir çox genin fəaliyyətinə təsir edən dəyişikliklər zəncirinə səbəb ola bilər ki, bu da insan orqanizminin "parametrlərində uğursuzluğa" gətirib çıxarar.
Elm adamları xərçəng genomu verilənlər bazasından təxminən sayı 9 mindən çox olan xəstənin məlumatlarını ətraflı təhlil ediblər. Alimlər mutasiyaların DNT-dəki kimyəvi etiketlərdəki dəyişikliklərlə bağlı proqnozlaşdırılan şəkildə birbaşa əlaqəli olduğunu üzə çıxarıblar. Bu işarələr gen fəaliyyətini tənzimləyir və hüceyrələrin bioloji yaşına təsir göstərir. Nəticədə məlum olub ki, yaşı mutasiyalarla, eləcə də təbii qocalma dövrünün öyrənilməsi üsullarını genişləndirən əlaqəli genomik parametrlərlə də təxmin etmək olar.
Bu yeni elmi tapıntılar həm də yaş saatını "geri çəkməyə" diqqət ayıran, bunu ideya kimi gələcəkdə müasir elmin, texnologiyanın köməyi ilə tam reallığa çevirmək istəyən qocalmanın əleyhinə strategiyaları şübhə altına alır. Əgər DNT-nin strukturundakı proseslər, ümumi dəyişikliklər ancaq mutasiyaların nəticəsidirsə, onda belə çıxır ki, təkbaşına onları tam aradan qaldırmaq cəhdləri ciddi effekt verməyəcək. Məhz elə bu səbəblərdən də yeni kəşf elmi tədqiqatların istiqamətini dəyişir. İndi alimlər üçün vacib olan əsas məsələ genlərin "parametrlərini" bərpa etmək əvəzinə, bütün diqqəti yalnız DNT zədəsinin yığılmasının qarşısını almağa yönəltməkdir.
Yaşlanmanın mexanizminin açılması, yaşa bağlı xəstəliklərin qarşısını alan və yaxud qocalmanı yavaşladan yeni dərmanların yaradılmasına kömək edə bilər. Alimlərin fikrincə, əslində qocalma prosesi öncə proqramlaşdırılmış hadisədən daha çox bədənin tədricən aşınmasına bənzəyir.
"Nature Aging" jurnalındakı elmi məqalədə yazılır:
"Tədqiqatlar qocalmanı tamamilə təhlil etməklə, prosesi anlamaq istiqamətində çox mühüm addımdır və bu kəşf bir daha nümayiş etdirir ki, həmin proseslə əzmlə mübarizə aparmaq həm genetik xətaların yığılmasını, həm də onların həyatımız boyu genlərin tənzimlənməsinə təsirini nəzərə almağı tələb edir".
Oqtay QORÇU

Ana səhifəyə dön