“Qorxmasa sözümə baxmaz” düşüncəsi uşaqları hara aparır? Psixoloqdan ÇAĞIRIŞ

"Günümüzdə bir çox valideyn övlad tərbiyəsində qorxuya əsaslanan üsullara üstünlük verir. “Qorxmasa sözümə baxmaz”, “belə etməsəm ərköyün olar” kimi düşüncələr valideynləri uşağı qorxutmaq yolu ilə idarə etməyə sövq edir. Halbuki bu yanaşma yalnız qısamüddətli itaət yaradır və uzun müddətdə ciddi psixoloji fəsadlara səbəb ola bilər".

Bu fikirləri Redaktor.az-a açıqlamasında psixoloq Pərvanə Musayeva övladlarında qorxu yaradaraq tərbiyə verən valideynlərdən danışarkən bildirdi.

Onun sözlərinə görə, qorxu ilə tərbiyə dedikdə, uşağın davranışlarının sevgi, anlayış və izah yolu ilə deyil, cəza, hədələmə və təzyiq vasitəsilə yönləndirilməsi nəzərdə tutulur:

"Bu cür tərbiyə zamanı uşaq valideynin sevgisini itirməkdən, cəzalandırılmaqdan, tərk edilməkdən, qışqırıq və ya utandırılmaqdan qorxaraq davranışını dəyişir. Nəticədə uşaq düzgün olanı anladığı üçün deyil, təhlükədən yayınmaq üçün “itaətkar” görünür. Valideynlərin bu üsula müraciət etməsinin əsas səbəbləri çox zaman özlərinin də bu cür böyüdülməsi, alternativ və sağlam tərbiyə üsullarını tanımamaları, gündəlik stres, tükənmişlik və səbrsizlikdir".

Müsahibimiz qeyd etdi ki, cəmiyyətdə kök salmış “nizam-intizam yalnız qorxu ilə mümkündür” düşüncəsi də bu yanaşmanı gücləndirir:

"Əksər hallarda bu davranış pis niyyətdən yox, məhz məlumatsızlıqdan qaynaqlanır. Qorxu mühitində böyüyən uşaqlarda zamanla müxtəlif psixoloji problemlər formalaşa bilər. Belə uşaqlar daim narahatlıq və təşviş içində yaşayır, hər an səhv edəcəklərindən qorxurlar. Özlərini dəyərsiz, bacarıqsız və yetərsiz hiss etmək meyli güclənir. Duyğularını ifadə etməkdə çətinlik çəkən bu uşaqlar böyüdükdə “yox” deməkdən çəkinir, hisslərini boğur və öz ehtiyaclarını arxa plana atırlar. Bəziləri həddindən artıq itaətkar olur, bəziləri isə yeniyetməlik dövründə aqressiv və üsyankar davranışlar sərgiləyir. Qorxu ilə böyüyən uşaqların yetkinlik dövründə münasibətlərində də problemlər ortaya çıxa bilər. Onlarda tərk edilmə qorxusu güclənir, sağlam sərhədlər qurmaqda çətinlik yaranır və toksik münasibətlərdə qalmaq riski artır".

Psixoloqun sözlərinə görə, qorxuya əsaslanan tərbiyə əvəzinə, anlayışa, izaha, empatiyaya və ardıcıl, sərhədli münasibətə söykənən sağlam yanaşma tətbiq olunmalıdır.

"Uşaq qorxduğu üçün deyil, anladığı və güvəndiyi üçün davranışını dəyişəndə bu dəyişiklik daha qalıcı olur. Qorxu ilə tərbiyə olunan uşaq zahirən sakit görünə bilər, lakin bu sakitlik çox vaxt daxili gərginliyin göstəricisidir. Sağlam psixoloji inkişaf üçün uşağın özünü təhlükəsiz, qəbul olunmuş və anlaşılmış hiss etməsi vacibdir. Valideynin əsas vəzifəsi qorxu yaratmaq deyil, uşağa emosional dayaq olmaqdır", - deyə Pərvanə Musayeva yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI