Reallıq, yoxa illuziya... ABŞ ənənəvi olaraq özünü “qlobal polis” və “dünyəvi xilaskar” rolunda görür

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişinin tezliklə imzalanacağına ümid etdiyini bildirib. Rubio bunu prezident Donald Trampla görüşü zamanı deyib. Tramp administrasiyası dövründə həll edilən münaqişələri sadalayıb. "Sizin rəhbərliyiniz altında Hindistan və Pakistan arasında müharibənin qarşısı alındı və dayandırıldı, NATO (hərbi xərcləri) 5%-ə qədər artırdı ki, bu da tarixdə ən yüksək göstəricidir. Konqo Demokratik Respublikası ilə Ruanda arasında sülh sazişi imzalandı, 12 günlük müharibə (İsrail və İran arasında) ABŞ-ın hərəkətləri sayəsində dayandırıldı”, - deyə Marko Rubio bildirib. Dövlət katibi əlavə edib ki, bütün bunlar Trampın prezidentliyinin cəmi altı ayında mümkün olub."Rubionun saydığı müharibələr doğrudanmı ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə yekunlaşdı? Və hətta bu müharibələr doğrudanmı yekunlaşdı?

Bizimyol.info xəbər portalına danışan Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə bildirib ki, Dünyada baş verən demək olar ki, bütün geosiyasi hərəkətlənmələrdə bu və ya digər şəkildə ABŞ-ın iştirakı yaxud təsiretmə imkanları var. Lakin bununla yanaşı qeyd olunmalıdır ki, bir sıra tarixi münaqişələrin tam və əhatəli həlli başqa aktorlar və təsir amilləri səbəbilə ABŞ-ın siyasi iradəsindən kənardadır: “Məsələn; Rusiya-Ukrayna müharibəsini qeyd etmək olar. Tramp hakimiyyətə gəlməzdən öncə bu münaqişəni 24 saat ərzində bitirə biləcəyini iddia etmiş, Rusiya rəsmiləri isə bu münaqişənin həllinin bu qədər “sadə” olmadığını bildirmişdilər. ABŞ ənənəvi olaraq özünü “qlobal polis”, “dünyəvi xilaskar” rolunda görür və ölkə rəsmiləri bunu öz mövqelərində yansıtmağa çalışırlar. Lakin bu, heç də hər zaman belə deyil. Məhz Hindistan və Pakistan münaqişəsinə gəlincə, bu iki ölkə arasında 1947-ci ildən bəri var olan münaqişənin bir anda sönməsi mümkün deyil. Aprel-may ayında baş verən siyasi gərginlik və ən son hərbi toqquşmadan sonra ABŞ-ın diplomatik dəstəyi ilə atəşkəs elan olunsa da bu, hələ ki, münaqişənin sonlandığı anlamına gəlmir”.

Şəhla Cəlilzadə

Politoloq bildirib ki, son hərbi toqquşma dövründə Hindistan 1960-cı ildə imzalanan “Hind çayları haqqında” müqavilənin icrasının dayandırıldığını elan etdi və bugünədək Pakistanı su təminatını kəsməklə hədələyir: “Bu barədə təhdidi bu yaxınlarda Hindistanın Daxili işlər naziri, Modidən sonra ölkədə ikinci şəxs hesab olunan biri səsləndirib. O, Hindistanın heç zaman bu müqaviləni bərpa etməyəcəyini iddia edib. Pakistanın hökümət rəsmiləri bildirir ki, artıq Hind çaylarından ölkəyə daxil olan suyun həcmi əvvəlki illə müqayisədə 10% azalıb və bu tendensiya artarsa qarşıdakı dövrdə ciddi su böhranı ilə nəticələnəcək. Xüsusilə, əkin dövrünün yaxınlaşdığını nəzərə aldıqda, bu sadəcə su böhranı deyil, ümumilikdə qlobal təsir doğuracaq qida böhranı da yarada bilər. Hətta növbəti Hindistan-Pakistan müharibəsi də yaşana bilər. Belə olan halda ABŞ-ın diplomatik dəstəyi, əlbəttə ki, müsbət olsa da, konyuktural deyil, tam əhatəli sülh planı ortaya qoyulmalıdır”.

Politoloq vurğulayıb ki, bu, eləcə də Ermənistan-Azərbaycan arasında sülhün təmin olunması ilə bağlıdır.

“Bu yaxınlarda ABŞ dövlət rəsmilərinə qeyri-rəsmi istinadla Carnegie Endowmentdə Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı təklif ortaya atıldı. Bu təklif dəhliz üzərində ABŞ-ın təhlükəsizlik təminatçısı rolunu nəzərdə tutduğu üçün dərhal Ermənistan XİN reaksiya verərək belə bir planın rəsmi müzakirədə olmadığını açıqladı. Odur ki, ABŞ-ın ortaya atdığı istər sülh planı, istər qlobal dəhlizlərlə bağlı baxışları onun öz maraqları konteksində dəyərləndirilməlidir. Lakin bu planların regional sülhə və təhlükəsizliyə, həmçinin region dövlətlərinin milli maraqlarına töhfə verməsi həlledici faktordur” - Şəhla Cəlilzadə qeyd edib.

İradə Cəlil, Bizimyol.info