Rusiya ilə böyük sövdələşmə : ABŞ təhlükəli riskə gedir

Vitali Şapran: “Alyaskanın Rusiya ilə tarixi əlaqəsi və peçeneqlərdən danışan Putin ABŞ-ın milli təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir”

“ABŞ administrasiyası açıq şəkildə Ukraynanın təslim olması müqabilində Rusiya ilə biznes sövdələşmələrindən qazanc əldə etməyə çalışmaqda ittiham olunur. Onlar Alyaska ilə Çukotka arasında mənasız tunel layihələri və Arktikada enerji hasilatı da daxil olmaqla 1-2 trilyon dollar arasında dəyişən rəqəmləri göstərirlər. Bu cür “analitik məhsullar” peşəkar ictimaiyyətdə ancaq gülüş doğura bilər”. Bu sözləri Ukrayna Maliyyə Analitikləri Cəmiyyətinin üzvü, analitik Vitali Şapran yazdığı analitik məqaləsində qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, Rusiya-Amerika münasibətləri amerikalıların Rusiyaya yatırdıqları sərmayələrin faciəvi itkiləri nümunələri ilə zəngindir: “Bunlar təkcə bazar itkiləri deyil, Rusiya dövlətinin və yaxud Rusiya hökumətinə yaxın olan Rusiya oliqarxiyasının hərəkətlərindən qaynaqlanan itkilərdir. Amerika fondlarının “Rusiyada itirməsi” ilə bağlı yüzlərlə belə nümunələr var. Nümunə olaraq, Rusiya neft sənayesinə investisiya yatırmaq təcrübəsini bölüşən “Berkshire Hathaway” şirkətinin rəhbəri Uorren Baffetin müsahibəsini dinləməyi məsləhət görürəm. Cənab Baffet açıq şəkildə etiraf edir ki, onlar sərmayə qoyarkən ruslar onlardan razı idilər, lakin layihə istehsal mərhələsinə daxil olduqdan sonra zorakılıq hədələrinə görə hətta avadanlıqlarını çıxara bilmədilər. Yeri gəlmişkən, Amerika şirkətləri hələ də öz avadanlıqlarını Saxalin layihələrindən çıxara bilmirlər”.

“Həmçinin “Citigroup”un çıxması faktının özü göstərir ki, Amerika biznesləri Rusiyaya investisiya qoymaq risklərinə mənfi yanaşırlar. Banklar adətən real sektordan biznes axtarır və bu biznes dayandıqda bazarları tərk edirlər”, - deyə qeyd edib.

Analitik qeyd edib ki, ruslar sülh prosesini Tramp administrasiyasına Rusiyadakı Amerika biznesləri üçün vəziyyətin yaxşılaşdırılması şərti kimi təqdim etmək üçün əhəmiyyətli səy göstərdilər: “Aktiv PR kampaniyaları aparıldı. Məsələn, Rusiyanın "Vedomosti" qəzeti 2022-ci ildən sonra Rusiyaya qarşı sanksiyalar səbəbindən ABŞ-ın Rusiyadakı biznes itkilərinin 300 milyard dollar təşkil etdiyini yazdı. Məqalə sonradan silindi, lakin süni intellekt tərəfindən saxlanılır. Daha sonra rəsmi olan "İzvestiya" qəzeti amerikalıların 2022-ci ildən sonra Rusiyada artıq 400 milyard dollar itirdiyini yazdı. Mənim təxmini hesablamalarıma görə, bu rəqəm 10 dəfə şişirdilib, yəni itkilər 40 milyard dolları keçməyib. Və bu itkilərin 60-70%-i sanksiyalardan daha çox Rusiya oliqarxiyasının Amerika rəqiblərini Rusiya bazarından sıxışdırıb çıxarmaq istəyindən qaynaqlanıb. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, müharibənin əvvəlindən bəri bütün Qərb bizneslərinin ümumi itkiləri 107 milyard dollardan çox deyil. Təbii ki, ABŞ da daxil olmaqla”.

“Rusiyadakı biznes mühitinin hazırkı vəziyyəti çox pisdir. Putin rejimi sadəcə bizneslə qidalanır: sanksiyalar fonunda alman, yapon və fransız şirkətlərindən biznesləri sıxışdırdıqdan sonra guya müxalif iş adamlarından biznesləri sıxışdırmağa başladılar. “Yujuralzoloto”nun milliləşdirilməsi, Uralda "Çubaysın dostları"nın nümayişkaranə məhkəməsi, ferroərinti sənayesində olduğu kimi iqtisadiyyatın bütün sektorlarının özəl investorlardan sıxışdırılması və s. Artıq Rusiyada Amerika investorları üçün müstəsna zəmanətlərdən danışmırıq, Rusiyada özəl mülkiyyət institutunun şübhə altına alınmasından danışırıq. Heç bir biznes, hətta rusiyalı belə, orada özünü təhlükəsiz hiss edə bilməz. Çünki son vaxtlar həftədə bir şirkəti milliləşdirirlər. Mən hətta Xodorkovskinin (Yukos) kədərli hekayələrindən də danışmıram”, - deyə Şapran qeyd edib.

Ekspertin qənaətincə, başqa bir məqam axmaq layihələrlə bağlıdır: “Çukotka ilə Alyaska arasındakı tunel haqqında hekayə yalnız lağa qoyula bilər. Birincisi, Alyaskanın Rusiya Federasiyası ilə tarixi əlaqəsi və peçeneqlərdən danışan, Krım körpüsünün tikintisinin təşəbbüskarı olan Putin ABŞ-ın milli təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir. Tramp və Vensə qitələr arasında tunel tikməyin nəticələri barədə məsləhət verə bilərik. Əgər onlar həqiqətən Alyaskada bir şey tikmək istəyirlərsə, sahili möhkəmləndirmək və sahil mühafizəsini gücləndirmək daha yaxşı olar. İkincisi, Çukotka kifayət qədər təcrid olunmuş bir bölgədir. Amerikalıları lağa qoymaq istəmirəm, amma onlar Rusiyanın yol və dəmir yollarının xəritəsinə, eləcə də enerji şəbəkəsinə baxmalıdırlar. Onlar Çukotkadan çox uzağa gedə bilməyəcəklər. Buna görə də, ABŞ Çukotkanı ilhaq etməyi planlaşdırmadığı təqdirdə, bu layihənin iqtisadi cəhətdən heç bir mənası olmayacaq. Bugünkü reallıqda Rusiya ABŞ-a maraqlı bir şey təklif etmək üçün çox kiçik və hədsiz böhran içindədir. Xammaldan super mənfəət əldə etmək nağılları Rusiyanın onları aldatmağı sevdiyi xarici investorlar üçün klassik bir fırıldaq kimi görünür. Həmçinin onun komandasının əvvəllər fondlara rəhbərlik etmiş ABŞ maliyyə naziri Skott Bessant kimi geniş investisiya təcrübəsinə malik insanlarla dolu olması vacibdir. Buna görə də, əslində Putinin bu gün ABŞ-a təklif edəcəyi heç nə yoxdur. Əlbəttə ki, Rusiyada 2008-2009-cu illərdə ABŞ-ın yaşadığından daha böyük miqyaslı ipoteka böhranının astanasında olan bir bazarda iki və ya üç nəhəng tikinti layihəsi istisna olmaqla. Düşünürəm ki, ABŞ-AB ticarət danışıqları davam etdiyi müddətcə Tramp administrasiyası "Dmitryevi Uitkoffun qulaqları ilə dinləyəcək". Lakin gizli ticarət müharibəsi bitdikdən sonra Vaşinqton Moskvanı tamamilə dinləməyi dayandıracaq”.

“Əgər səhv edirəmsə və bu baş verərsə, onda indi Trampın komandasına özünü “Rusiya” adlandıran mütəşəkkil cinayətkar qruplaşma ilə üzləşdikləri riskləri açıqlamağın vaxtıdır. Çünki investorlar üçün itkilər kəskin olacaq”, - Şapran fikrini tamamlayıb.